Eind 2023 verscheen ‘Ruimte en richting’, een rapport van het studiedeputaatschap Homoseksualiteit in de kerk, bestemd voor de Synode van Deventer van de Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK). Dit rapport, dat de gemeente van Christus een richting wil wijzen bij de beantwoording van de vraag wat zij te bieden heeft aan broers en zussen met een homoseksuele geaardheid, werd op 8 maart 2025 besproken en leidde tot nieuwe besluiten.
Historische Context en Eerdere Besluitvorming
De discussie over homoseksualiteit binnen Nederlandse kerken kent een lange geschiedenis, met diverse synodebesluiten en rapporten die de weg hebben geplaveid voor de huidige ontwikkelingen. Zo nam de Generale Synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) op 14 februari 2017 besluiten over revisieverzoeken van vijftien kerken met betrekking tot de uitspraken uit 2013 over homoseksualiteit en homoseksuele relaties. De kern van de bezwaren richtte zich tegen de uitspraak dat 'seksuele omgang tussen mensen van gelijk geslacht en relaties waarin die omgang gestalte krijgt, niet in overeenstemming zijn met het Woord van God en derhalve zonde moeten worden genoemd'. De CGK-synode 2017 wees deze revisieverzoeken af.
In de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) speelde de discussie over het homohuwelijk ook een rol. De kerkorde van de PKN stelt dat een huwelijk tussen een man en een vrouw 'ingezegend' wordt, terwijl een verbintenis tussen twee mensen van hetzelfde geslacht 'gezegend' wordt. Dit subtiele, maar voor sommigen belangrijke, verschil leidde tot aanhoudende discussies.
Ook de Christian Reformed Church (CRC) in Noord-Amerika heeft zich gebogen over dit thema. In juni 2016 besloot de synode een nieuwe studiecommissie te benoemen die de kerk moet helpen bij het ontwikkelen van een Bijbelse theologie van menselijke seksualiteit en gender. Eerdere rapporten, zoals dat uit 2015 over same-sex-marriage, toonden verdeeldheid binnen de kerk, waarbij het minderheidsrapport, dat homoseksuele relaties als zondig en tuchtwaardig bestempelde, de meerderheid van de synode overtuigde.
Het Rapport ‘Ruimte en Richting’ en de Opdracht aan de Synode
Het rapport ‘Ruimte en richting’, dat in december 2023 verscheen, is het resultaat van een opdracht die de Generale Synode van Meppel 2017 gaf aan het deputaatschap Homoseksualiteit in de kerk. De opdracht omvatte een schriftuurlijk onderbouwde waardering van mogelijke seksuele relaties, en tevens de vraag hoe de christelijke gemeente veiligheid kan bieden aan mannen en vrouwen die niet in staat zijn de weg van Genesis 2:24 te volgen, hoe ondersteuning geboden kan worden aan hen die kiezen voor een celibataire levensstijl, en hoe een kerkenraad kan handelen bij homoseksuele relaties die niet overeenstemmen met de Schriftuurlijke norm. Het rapport, tot stand gekomen in nauw contact met LHBTI+'ers in de kerk, werd uiteindelijk op 8 maart 2025 besproken door de Synode van Deventer.
De totstandkoming van het rapport kende een brede basis. De Landelijke Vergadering van de toenmalige NGK onderschreef de noodzaak van de opdracht, en het GKv-deputaatschap werd versterkt met deskundigen vanuit de voormalige NGK en CGK. Het rapport mondde uit in adviezen aan de synode, met de nadruk op het stimuleren en faciliteren van het gesprek over homoseksualiteit in de plaatselijke kerken. Het deputaatschap adviseerde, zij het niet unaniem, om homoseksuele broers en zussen die in liefde en trouw samenleven toe te laten tot het avondmaal en tot de ambten. Nieuwe commissies zouden zich moeten buigen over thema's als het kerkelijk bevestigen van een verbintenis en gendervraagstukken.
Besluitvorming en Discussie op de Synode van Deventer (2025)
De Synode van Deventer nam op 8 maart 2025 besluiten die kerken een richting wijzen bij de beantwoording van de vraag hoe om te gaan met homoseksualiteit. Deze besluitvorming volgde op een periode van verkennende en inhoudelijke besprekingen in kerken en regio's sinds december 2023. Het moderamen gaf aan de besluitteksten zo te formuleren dat ze gedragen zouden worden door de vergadering, met de hoop op zegen voor alle betrokkenen en opbouw van Gods kerk.
Tijdens de synode bleek een meerderheid voorstander van het uitspreken van "woorden van verootmoediging" richting andersgeaarden die zich in het verleden bezeerd hadden aan de houding van de kerk tegenover onder meer homoseksuelen. Het moderamen zou hiervoor een tekst opstellen. De besluiten van de synode omvatten de welkom heten van homoseksuele gemeenteleden met een relatie aan het avondmaal, en de openstelling van alle ambten (predikant, ouderling en diaken) voor homoseksuelen die in een relatie van liefde en trouw samenleven.
De discussie binnen de synode werd gekenmerkt door diverse perspectieven. Erkenning was er voor het feit dat de Bijbel seks tussen mensen van hetzelfde geslacht afkeurt, maar de vraag rees of de Bijbel bij deze afkeuring homoseksuele relaties van liefde en trouw, zoals die in de huidige tijd bestaan, op het oog had. Verschillende antwoorden hierop werden gegeven.
Kritische Geluiden en Nuanceringen
Ondanks de algemene instemming met de lijn van het rapport, waren er ook kritische vragen en zorgen. Afgevaardigden wezen op de grote verschillen tussen gemeenten in hun visie op en omgang met homoseksuele kerkleden. Sommige gemeenten voelden zich door het rapport overvallen en opgejaagd, terwijl andere de voorstellen van de commissie-Schaafsma al langer in de praktijk brachten.
Hebraïcus Wolter Rose, lid van de commissie-Schaafsma, nam een minderheidsstandpunt in en uitte kritiek op het Godsbeeld dat uit het rapport naar voren zou komen, waarbij hij zich afvroeg of een God die Zijn eigen wet en orde verzet omwille van kwetsbare mensen, werkelijk het karakter van God weerspiegelt. Hij stelde dat het rapport een karikatuur van God schetst.
Andere kritische punten betroffen de Bijbelse onderbouwing van het rapport, de spanningen die kunnen ontstaan in gemeenten waar het avondmaal is opengesteld voor samenwonende homoseksuelen, en de vraag of de kerkelijke bevestiging van een homorelatie gelijkgesteld kan worden aan het christelijke huwelijk. De rol van de Bijbelse voorschriften, zoals die in Titus 1:6 en 1 Timoteüs 3:2, werd eveneens bediscussieerd, met argumenten over polygamie versus het aantal partners.
De kwestie van de kinderwens binnen homoseksuele relaties kwam ook aan bod, waarbij de overweging werd gegeven dat het recht van kinderen op biologische ouders belangrijker is dan de wens van homoparen op een 'eigen' kind. De synode werd in overweging gegeven om uit te spreken dat een homoseksuele relatie in liefde en trouw niet gelijk staat aan het bijbelse huwelijk en daarom niet kerkelijk bevestigd of ingezegend kan worden.
Verootmoediging en Toekomstperspectief
Tijdens de synode werd gesproken over het uitspreken van woorden van verootmoediging richting andersgeaarden. Dit werd deels ingegeven door de erkenning dat de kerk 'homoseksualiteit' te vaak als een kerkelijke kwestie heeft behandeld en de mens uit het oog verloren heeft. De reacties op deze verootmoediging varieerden van positief tot kritisch, waarbij sommigen het te vroeg of halfslachtig vonden, omdat er geen duidelijke uitspraak volgde.
De besluiten van de synode worden niet gezien als een eindpunt van de bezinning binnen de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Er wordt gebeden dat het rapport en de besluitvorming tot zegen zullen zijn en tot opbouw van de kerk. De discussie over homoseksualiteit, gelijke behandeling en de interpretatie van de Bijbel zal ongetwijfeld voortduren, met de hoop op verdere wijsheid en fijngevoeligheid.
Hoe homoseksualiteit niet wordt geaccepteerd in religieus onderwijs
tags: #generale #synode #homohuwelijk