Uitleg van Gezang 78: Het wonder van Gods trouw

Psalm 78 is een bekend lied binnen veel kerkgemeenschappen, met woorden die oproepen tot het ter ore nemen van Gods onderricht en het neigen van het oor tot de woorden van Zijn mond. Het lied kondigt aan dat de mond met spreuken geopend zal worden, en dat er overvloedig gesproken zal worden over aloude verborgenheden die men gehoord en gekend heeft, en die de vaderen hebben verteld. De intentie is om deze kennis niet te verbergen voor de kinderen, maar aan de volgende generatie de loffelijke daden van de HEERE te vertellen, Zijn kracht en Zijn wonderen die Hij gedaan heeft.

Men kan zich voorstellen dat velen, bij het lezen van deze verzen, allerlei twijfels voelen opkomen. Immers, er zijn talloze zonen en dochters die niet in de weg van hun ouders gaan. Zij zijn lid van heel verschillende kerken of groeperingen. Er zijn heel wat kinderen die weinig of niets meer van het geloof moeten hebben. Kan men dan nog wel met Psalm 78 aankomen? Jazeker wel. De reden hiervoor zal hieronder blijken.

De ondankbaarheid van Gods volk en Gods blijvende trouw

In Psalm 78 wordt heel duidelijk dat Gods volk met regelmaat heel ondankbaar is. Juist in de kerk is er niet zelden verzet tegen God, en tegen het Evangelie dat Hij de eeuwen door laat proclameren. De psalmtekst beschrijft dit als volgt:

• "Zij namen Gods verbond niet in acht, weigerden te wandelen in Zijn wet. Zij vergaten Zijn daden en Zijn wonderen, die Hij hun had laten zien."
• "Toch gingen zij door met tegen Hem te zondigen: zij tergden de Allerhoogste in de dorre wildernis. Zij stelden God in hun hart op de proef."
• "Ondanks dit alles zondigden zij en geloofden zij niet door middel van Zijn wonderen. Daarom deed Hij hun dagen vergaan in vergankelijkheid, en hun jaren in verschrikking."

Dit patroon van ontrouw en vergeetachtigheid wordt in de psalm verder uitgewerkt.

Psalm 78 is dus niet de psalm waarmee we zeggen: "in de kerk zitten geweldige mensen." Het is niet de psalm waarmee we een statement maken van het type: "ik heb veel werk in de kerk gedaan en ben op die manier velen tot voorbeeld geweest." Psalm 78 is niet de psalm waarmee we in de eerste plaats verklaren: "broeder X en zuster Y zijn voor mij de grote voorbeelden in de kerk."

Psalm 78 is wel het kerklied van een wonder: het wonder van Gods trouw. Hoe is het mogelijk dat God Zich nog met de kerk bemoeien wil? Hoe kan het toch dat Gods Heilige Geest altijd weer in de kerk werkt, terwijl Hij de eeuwen door in diezelfde kerk met diverse dommigheden en eindeloos veel eigenzinnigheden werd en wordt geconfronteerd? Dat zo zijnde moet de God van hemel en aarde toch wel heel genadig wezen!

Mensen die op allerlei manieren zonden en gebreken aaneenrijgen, worden klaargemaakt voor de eeuwigheid. Dat is toch niet te geloven? Niettemin is het waar! De apostel Paulus schrijft hierover in 2 Corinthiërs 5: "Want ook wij, die in deze tent zijn, zuchten terwijl we het zwaar te verduren hebben; wij willen immers niet ontkleed, maar overkleed worden, zodat het sterfelijke door het leven wordt verslonden. Hij nu Die ons hiervoor heeft gereedgemaakt, is God, Die ons ook het onderpand van de Geest gegeven heeft. Wij hebben dus altijd goede moed en weten dat wij, zolang wij in het lichaam inwonen, uitwonend zijn van de Heere, want wij wandelen door geloof, niet door aanschouwen. Maar wij hebben goede moed en wij hebben er meer behagen in om uit het lichaam uit te wonen en bij de Heere in te wonen. Daarom stellen wij er ook een eer in, hetzij inwonend, hetzij uitwonend, om Hem welbehaaglijk te zijn."

Het belang van het doorgeven van het geloof

Als wij het onderwijs van Psalm 78 op de juiste wijze willen doorgeven, moeten wij beginnen met de constatering dat alle mensen zondaars zijn, inclusief kerkmensen. Vervolgens moeten wij beseffen dat wij ons allen moeten bekeren. Wij moeten, zogezegd, met het gezicht naar God toe gaan staan.

Paulus schrijft in zijn eerste brief aan Timotheüs: "O Timotheüs, bewaar het u toevertrouwde pand, wend u af van onheilige, inhoudsloze praat en tegenstellingen van de ten onrechte zo genoemde kennis." De Gereformeerd-vrijgemaakte professor J. Douma (1931-2020) verwees naar deze tekst in zijn uitleg van Psalm 78. En hij noteerde erbij: "Het pand dat wij te bewaken hebben maakt plaats voor allerlei experimenten die de kerk afbreken, ondanks de schone schijn van vernieuwing."

Psalm 78 is de psalm van het doorvertellen. Dat doen we opdat de mensen in volgende generaties op de juiste weg worden geleid. Dat is ook de weg die in Hebreeën 13 aangewezen wordt: "Denk aan uw voorgangers, die het Woord van God tot u gesproken hebben. Let op de uitkomst van hun levenswandel, en volg hun geloof na."

Dat betekent: vertel maar door hoe groot Gods genade is. En ook: vertel maar door dat het een groots wonder is dat Hij ons tot Zijn kinderen heeft aangenomen!

Een eerste kennismaking met Gezang 78

Dit lied, dat als een moderne bewerking van Psalm 78 kan worden gezien, werd door de Amerikaan Greg Scheer geschreven voor het Calvijnjaar 2009 en werd daarvoor in acht talen vertaald. De tekst is een beknopte samenvatting van de een na langste psalm: Psalm 78. Deze psalm is een leerdicht over de weg van het volk van God, waarbij in de psalmtekst het gebeurde van commentaar wordt voorzien.

Door de tekst van het refrein legt Greg Scheer in zijn lied alle aandacht op het doorgeven van de heilsdaden aan de volgende generatie. De Nederlandse vertaling volgt de tekst van Scheer op de voet, hoewel de vierde strofe en het toegevoegde vijfde vers een eigen weg inslaan ten opzichte van het origineel.

Melodie en structuur

Greg Scheer heeft zijn liedbewerking in een vrij ongebruikelijk metrum geschreven: 7/8-maat. Dit metrum wordt als opwekkend en dansant omschreven, als een "hink-stap-sprong". De melodie is eenvoudig van opbouw: het couplet heeft een duidelijke a-a'-a-a'' structuur, waarbij de eerste en derde regel gelijk zijn, en de tweede en vierde rijmen op elkaar als vraag en antwoord. Het refrein heeft een a-b-a-c structuur, met dezelfde werking als het couplet.

Een ander bijzonder en behulpzaam element is dat het couplet tweestemmig gezongen kan worden, waarbij de tweede stem de echo is van de eerste. Deze echo's zijn behulpzaam in de ritmische voortgang van het geheel en kunnen gebruikt worden als een manier om het lied snel te leren. Het lied staat in F-groot.

Liturgische bruikbaarheid

Het lied vindt uiteraard een weg als lied naar Psalm 78. Het kan gezongen worden bij de verhalen van de bevrijding uit de slavernij, zoals de uittocht uit Egypte en de doortocht door de woestijn. Naar de oorspronkelijke functie leent het zich uiteraard ook voor specifieke kerkelijke gedachtenissen, zoals Hervormingsdag, maar ook rond meer "nationale" gedenkdagen zoals Bevrijdingsdag zou dit lied een plaats kunnen krijgen.

De vertalers tekenen, met Baäl Sjem Tov aan: "Vergetelheid leidt tot ballingschap, maar gedenken is het begin van de verlossing." Christelijke ouders zijn als lopers in een wedstrijd die een estafettestokje doorgeven. Ze dragen een schat mee die steeds een nieuwe generatie in de armen wordt gelegd. Het Woord van God klinkt van generatie op generatie.

De kernboodschap van Psalm 78 en Gezang 78

Psalm 78 kan worden gezien als een gedeeltelijke samenvatting van het Oude Testament, vanaf Mozes. De schrijver, Asaf, vertelt haarfijn hoe het volk constant Gods wonderen ziet en dan erkent dat God Heer is, maar vervolgens weer vervalt in afgoden en in ongeloof. Na Gods woede komen ze dan weer terug. Zo herhaalt dit zich keer op keer.

De psalm benoemt de tien straffen van God aan het Egyptische volk en hoe Hij vervolgens het volk uit het land door de zee heen leidde. Maar dan in de woestijn, daar wordt het volk opstandig en twijfelen ze of God wel voldoende brood en vlees zou kunnen geven. Steeds maar weer blijven de Israëlieten God wantrouwen. Maar steeds opnieuw zien ze ook Gods grootheid en wat Hij allemaal voor hen doet en hen geeft. En dan twijfelen ze tóch weer, en gaan zelfs over tot het dienen van afgoden. Deze wisselwerking wordt door heel Psalm 78 heen beschreven.

De kunst is om op momenten van twijfel terug te denken aan momenten dat je God ervoer in je leven. Terug te denken aan momenten dat je Gods werk zag. Het kan helpen om voor jezelf een lijstje op te schrijven waar je Gods aanwezigheid in je leven hebt ervaren of gezien. Dit helpt om in momenten van twijfel vast te houden aan Gods trouw.

Het doorgeven van Gods grote daden is niet alleen goed met het oog op een volgende generatie, het raakt ook jezelf. De bekendheid met Gods genade zal aanmoedigen tot geloof. De kennis van Zijn macht zal helpen om te geloven in Zijn belofte. Lezer, als je gehoorzaam bent aan dit voorschrift zal dit nadrukkelijk het welzijn van jou en jouw kinderen bevorderen. Door je kinderen Gods daden mee te delen, zul je die daden des te meer voor je verzekeren. Het vaak herhalen is het meest geschikt om de dingen in het geheugen te prenten.

tags: #gereformeerd #kerkboek #gezang #78