De Gereformeerde Kerk Bontebrug: Een Overzicht
De Bontebrugkerk, ook bekend als de Gereformeerde kerk, is een gereformeerd kerkgebouw gelegen in Bontebrug, een plaats binnen de gemeente Oude IJsselstreek in de provincie Gelderland. De huidige kerk werd in 1949 gebouwd, ter vervanging van eerdere kerken.
Vroege Geschiedenis en Ontwikkeling van Kerken in Bontebrug
De eerste kerk in Bontebrug werd in 1887 gebouwd. Deze werd in 1932 vervangen door een grotere kerk, die echter in 1945 verwoest werd door de ontploffing van een munitiewagen voor de kerk. De kerk die hieruit voortkwam, werd opgezet als een zaalkerk met een vierkante toren waarin het portaal was verwerkt, bekroond met een kleine naaldspits. In de kerk bevindt zich een orgel uit 1874, oorspronkelijk afkomstig uit Wales. De kerk is aangewezen als gemeentelijk monument.
De Dolerentie en de Stichting van de Gereformeerde Kerk
In de jaren '80 van de negentiende eeuw bereikte de kerkelijke strijd in de hervormde kerk een hoogtepunt, wat leidde tot de Dolerantie, een orthodoxe uittocht uit de hervormde kerk. Bezwaren tegen de toenemende vrijzinnigheid en de top-down structuur van het kerkbestuur, waarbij de synode veel macht had ten koste van de zelfstandigheid van lokale gemeenten, vormden de kern van dit conflict. De proponentsformule, die predikanten moesten tekenen, bood ruimte voor persoonlijke interpretaties van de gereformeerde belijdenisgeschriften.
De Amsterdamse kerkstrijd resulteerde op 16 december 1886 in de oprichting van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende) in Amsterdam, onder leiding van dr. A. Kuyper. Ook in Silvolde waren hervormde gemeenteleden die zich konden vinden in de ideeën van de Dolerenden. Hoewel deze groep aanvankelijk te klein was om een eigen gemeente te stichten, besloten zij samen te werken met gelijkgestemden uit het nabijgelegen Gendringen-Breedenbroek. Zo ontstond gezamenlijk de Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende) te Silvolde-Gendringen.
De Eerste Gereformeerde Kerk in Bontebrug (1887)
Voor de stichting van de kerk werd voor fl. 240 een stuk grond gekocht in een gebied tussen Silvolde en Gendringen, nabij de Bontebrug. De Bontebrug was een houten brug over de Aa-strang op de handelsroute van Doesburg naar Anholt. Het eerste bedehuis was een eenvoudig zaalkerkje, rechthoekig van vorm, met een kerkenraadskamer vooraan. De bouwkosten bedroegen fl. 1.085, en de kerk werd op zondag 11 december 1887 in gebruik genomen.
De eerste voorganger van de gereformeerden in Bontebrug was oefenaar H. Ormel (1858-1923), die van 1887 tot 1899 aan de kerk verbonden was. Onder zijn leiding ontstond in 1889 de schoolvereniging voor een School met den Bijbel, waarvan het gebouw op 31 augustus 1891 in gebruik werd genomen. Het eerste schoolhoofd, de heer H. Veenendaal, was lid van de Nederlandse Hervormde Gemeente van Silvolde.
De Tweede Gereformeerde Kerk en de Pastorie (1905, 1932)
Nadat kandidaat U. Ubbens (1874-1943) in 1903 werd beroepen, werd besloten een pastorie te bouwen op grond verkregen van boer Hammink. De predikantswoning kwam in 1905 gereed. Ds. Ubbens diende zowel de kerk van Silvolde-Gendringen als die van Doetinchem.
Na een periode met diverse predikanten werd op 9 januari 1910 kandidaat J. Krüger (1881-1962) uit Amsterdam intrede gedaan. Hij werd in het ambt bevestigd door prof. G.H.J.W.J. Geesink. Krüger werd geroemd om zijn toewijding en tact.
Na Krüger diende ds. C. Diemer (1871-1952) de kerk van Silvolde en Gendringen ongeveer zes jaar. Zijn opvolger, ds. M. Wielemaker (1899-1988), diende de kerk gedurende zijn gehele ambtelijke loopbaan. In 1925 ging zijn wens in vervulling toen hij beroepen werd in de vacature Diemer te Silvolde-Gendringen. Midden in de crisistijd, in 1932, mocht ds. Wielemaker een nieuwe kerk in gebruik nemen. Deze kerk werd ontworpen door architect J. Vellekoop uit Gendringen en was een sierlijk eenbeukig zaalkerkje met een toren en kerkenraadskamer.
De Tweede Wereldoorlog en de Verwoesting van de Kerk
Tijdens de Tweede Wereldoorlog, op 23 maart 1945, ontstond een vuurgevecht tussen Duitse en geallieerde troepen in de omgeving van Bontebrug. Duitse granaatvuur trof een Engelse wagen die tussen de kerk en een woning stond, waarna de woning, de kerk en de pastorie vlam vatten. Het predikantsgezin moest vluchten. Na de bevrijding, op 8 april, kon een dienst worden gehouden in het gymlokaal van de christelijke school.
De kerk was totaal uitgebrand en het archief met oude notulenboeken en kaartregisters ging verloren. Na de oorlog was er grote schaarste aan bouwmaterialen.
De Wederopbouw en de Derde Gereformeerde Kerk (1949)
Met medewerking van het Wederopbouw-instituut konden plannen voor een nieuwe kerk worden gemaakt, ontworpen door architectenbureau Rotshuizen en Dekker uit Arnhem. De plannen voorzagen in een nieuwe locatie voor kerk en pastorie. De bouw van de pastorie ging als eerste van start.
De derde kerk werd in 1949 gebouwd. De rijkscommissie bepaalde dat de nieuwe kerk groter en hoger moest zijn dan de vorige. Aannemer H. Suselbeek uit Silvolde voerde de bouw uit. De totale bouwkosten van kerk en pastorie bedroegen fl. 150.000, gefinancierd door subsidies, verzekeringsgeld en bijdragen van gemeenteleden, aangevuld met hulp van classiskerken.
Op 5 september 1949 werd de derde kerk in gebruik genomen. Ds. Wielemaker bleef de gemeente trouw dienen, ook na deze wederopbouw. Hij vierde in 1975 zijn 50-jarig en in 1985 zijn 60-jarig ambts- en huwelijksjubileum.
Opvolgers van Ds. Wielemaker en het Verenigingsleven
Na ds. Wielemaker werd ds. W. Jeroense de nieuwe predikant. Onder zijn leiding onderging het verenigingsleven een uitbreiding, wat in 1972 leidde tot de vergroting van het verenigingsgebouw, dat de naam 't Bruggehoofd kreeg.
Na ds. Jeroense dienden diverse andere predikanten de kerk van Silvolde-Gendringen: ds. G. Olthof (1974-1978), ds. A. Buijs (1979-1984), ds. G. den Hartogh (1986-1990), ds. H.J. Zeldenrijk (1992-1996), en ds. J.E. Kroschell (1997-2001).
Nieuw Orgel en de Sluiting van de Bontebrugkerk
Op 17 mei 1983 werd een nieuw orgel feestelijk in gebruik genomen. Dit orgel was oorspronkelijk in 1894 gebouwd voor de Zion Methodist Church in Old Hill, Groot-Brittannië.
Op 18 februari 2018 sloot de gereformeerde Bontebrugkerk van de Gereformeerde Kerk te Silvolde-Gendringen haar deuren.
Iconen door Liesbeth Smulders in de Sint Jan de Doper kerk Waalwijk - Langstraat TV
Historische Context van Silvolde
Silvolde, gelegen in de Achterhoek, kent een rijke geschiedenis. De plaatsnaam werd reeds in 1188 vermeld. In de dertiende eeuw maakte het dorp deel uit van het graafschap Lohn. De kerk van Silvolde viel tot 1570 onder het bisdom Münster.
De Mauritiuskerk werd in 1674 door protestanten overgenomen en sindsdien de Oude Mauritiuskerk of Nederlands Hervormde Kerk genoemd. De eerste kerk op deze locatie, een kapel uit oersteen, werd omstreeks 1100 gesticht en rond 1240 verbouwd. Aan de westzijde bevindt zich een vierkante kerktoren.
Een katholieke kerk werd in 1825 getroffen door een grote brand, waarbij naast de kerk ook 31 huizen en drie schuren verloren gingen. De waterstaatskerk die daarop werd gebouwd, werd in 1931 vervangen door de Sint-Mauritiuskerk, ontworpen door Johannes Sluijmer. Deze kerk, aan de Prins Bernhardstraat, kreeg in 1999 de status van rijksmonument.
De Sint-Mauritiuskerk werd in 1998 inwendig verbouwd voor multifunctioneel gebruik. Door teruglopende religieuze belangstelling werd de kerk in 2018 aan de eredienst onttrokken, maar lekendiensten bleven plaatsvinden, wat leidde tot een toename van het kerkbezoek. De kerk wordt nu beheerd door de Geloofsgemeenschap H.
Andere Rijksmonumenten in Silvolde
Naast de kerken zijn ook de Gerritsens Molen aan de Molenberg 4 en het voormalige kasteel Schuilenburg (vernietigd in de Tweede Wereldoorlog) belangrijke historische elementen in Silvolde.
tags: #gereformeerde #kerk #silvolde