Dit lied, bekend onder het nummer 103 in het Gereformeerd Kerkboek, is een parafraserende vertaling van het klassieke gezang Veni Creator Spiritus. De tekst van dit lied is auteursrechtelijk beschermd en kan daarom niet volledig worden weergegeven.
Historische Context en Ontwikkeling
De geschiedenis van dit gezang is nauw verbonden met de ontwikkeling van liedbundels binnen de Gereformeerde Kerken. De gereformeerde Generale Synode van Middelburg in 1933 gaf een uitbreiding vrij van de Twaalf Enige Gezangen, wat resulteerde in een nieuwe bundel met 29 gezangen. Later, in 1986, verscheen de definitieve versie van het Gereformeerd Kerkboek, uitgegeven door De Vijlbrief in Haarlem. Deze editie bevatte een sterk gewijzigde en uitgebreide versie van de tekst uit 1933, onder nummer 27.
Een opvallend kenmerk van deze versie is dat de eerste regel niet luidt 'Kom, Schepper, Geest, woon in uw kerk', maar 'O, Schepper, Geest, woon in uw kerk'. Dit benadrukt een iets andere intonatie en benadering van de aanroeping van de Heilige Geest.
In 2006 verscheen een herziene editie van het Gereformeerd Kerkboek, met een aanzienlijke uitbreiding van het aantal gezangen. In 2017 volgde een verdere herziene versie, waarbij de psalmen gelijk bleven aan die van 2006. Liederen die bewerkt waren tot een lied, kregen een toevoeging zoals 'a', 'b', etc.
De overige liederen in latere edities worden niet langer afzonderlijk genummerd als 'gezangen', maar doorlopend genummerd na het berijmde psalter. Deze bundel is niet bedoeld als een zelfstandige uitgave, maar als een aanvulling op het Liedboek. Het is een verzameling liederen die kenmerkend zijn voor de identiteit van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt), met een focus op de eigen spiritualiteit en het eigen belijden.
Kenmerken van het Lied
Het lied, zoals het in het Gereformeerd Kerkboek Gezang 103 wordt aangetroffen, is een parafraserende vertaling van Veni Creator Spiritus. Hoewel de oorspronkelijke hymne geen vast rijmschema heeft, volgen de regels in de Liedboekversie een om-en-om rijm (ABAB).
De tekst van het gezang is gebaseerd op Bijbelse concepten en verwijzingen. Zo wordt in vers 5 gesproken over "uw mond", wat letterlijk wordt geïnterpreteerd als "uw sieraad". Dit vers kent bijbelverwijzingen naar:
- Exodus 34:6
- Numeri 14:18
- Deuteronomium 5:10
- Nehemia 9:17
- Psalm 86:15
- Psalm 145:8
- Jeremia 15
Verderop in de tekst wordt het onderscheid tussen "vreselijk" en "ontzagwekkend" belicht. In de Statenvertaling (SV) werd het woord "vreselijk" gebruikt, wat destijds een andere betekenis had dan tegenwoordig. Het betekende letterlijk "iets om te vrezen", "iets om ontzag voor te hebben". In de Herziene Statenvertaling (HSV) is dit vervangen door "ontzagwekkend", wat niet als een zwakkere vertaling beschouwd dient te worden, maar als een modernere interpretatie die de oorspronkelijke betekenis van diepe eerbied en ontzag behoudt.
Andere bijbelverwijzingen die in de context van het lied voorkomen, zijn onder andere:
- Jesaja 57:16
- Jeremia 15
- Psalm 14:1, 2
- Psalm 90:5, 6
- Jakobus 1:10, 11
- 1 Petrus 1:18
- Deuteronomium 21
- Genesis 32:2
- 1 Koningen 22:19
- Efeziërs 3:10
- Kolossenzen 1
Het lied roept op tot lofprijzing van de HEERE, zoals te zien is in de verwijzing naar Psalm 149 ("Halleluja!") en Psalm 151 ("Loof God!").
Nederland Zingt: Psalm 103
Opname in Moderne Liedbundels
Naast het Gereformeerd Kerkboek, is dit lied ook opgenomen in andere veelgebruikte bundels. Zo is het te vinden in Weerklank onder nummer 204 (uit 2016) en zal het in 2025 ook worden opgenomen in Op Toonhoogte (nr. 149). Deze brede acceptatie onderstreept de blijvende relevantie en de pastorale waarde van het gezang.
De bundel Gereformeerd Kerkboek is niet bedoeld als een complete verzameling, maar als een aanvulling die specifieke liederen bevat die de identiteit van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) weerspiegelen. Liederen die al in het Liedboek stonden, zijn hier niet opnieuw opgenomen, zelfs niet in een andere vertaling. Wel zijn er liederen opgenomen die nauw verbonden zijn met de eigen spiritualiteit en het belijden, waarbij sommige vertrouwde liederen speciaal voor deze bundel zijn hertaald of taalkundig herzien. In totaal bevat de bundel 108 gezangen, ingedeeld volgens de rubricering van het Liedboek.
tags: #gezang #103 #gereformeerd #kerkboek