Wanneer je voor het eerst een dienst volgt in een Gereformeerde Gemeente, is het fijn om te weten wat je kunt verwachten. Aanwezigen worden welkom geheten en een gezegende dienst gewenst. De dienst begint vaak met de woorden van de voorganger (dominee of ouderling): "Onze hulp is in de Naam des HEEREN, Die de hemel en de aarde gemaakt heeft." Als een dominee voorgaat, wordt hieraan toegevoegd: "Genade en vrede zij u en vrede van Hem, Die is, en Die was, en Die komen zal; en van de zeven geesten, die voor Zijn troon zijn; en van Jezus Christus, Die de getrouwe Getuige is, de Eerstgeborene uit de doden en de overste van de koningen der aarde."
Het Zingen van Psalmen en Gezangen
Tijdens de dienst zingt men een aantal verzen uit de Psalmen. Psalmen zijn berijmde gezangen uit de Bijbel die de gedachten en gevoelens van gelovigen vertolken. Zingen kan het hart tot God brengen.
In de zondagmorgen dienst leest men Gods Wet, de Tien Geboden. Vervolgens luistert men naar de voorlezing van een gedeelte uit de Bijbel. Het gedeelte dat gelezen wordt, staat aangegeven op het bord voor in de kerk.
Gebed en Collecte
De voorganger gaat voor in gebed. In het gebed brengt men God dank toe; men erkent en belijdt zonden, gebreken en tekortkomingen. Ook wordt God gevraagd om in genade aan te zien en de dienst te zegenen.
Tijdens het zingen wordt er gecollecteerd (geld ingezameld) door de diakenen. Er zijn drie collectezakken waar ieder een bijdrage in doet.
Uitleg van het Bijbelgedeelte
De voorganger geeft uitleg bij het Bijbelgedeelte dat gelezen is en houdt de boodschap eruit voor. Heb je naar aanleiding van deze dienst vragen, neem dan gerust contact op via de contactgegevens.
Er is een discussie gaande binnen de Gereformeerde Gemeenten over het zingen van Psalmen en gezangen, met name over de ritmiek en de berijming.
De Historie van het Zingen in de Kerk
De traditie van het zingen in de kerk is lang en kent diverse ontwikkelingen.
De Reformatie en de Psalmen
Al ten tijde van de Reformatie was het een groot thema: hoe uit je je geloof muzikaal? Waar Luther het zingen van allerlei soorten geestelijke liederen in de eigen taal stimuleerde, was Calvijn strenger: het moesten louter psalmen zijn die door de gemeente werden gezongen.
In de 16e eeuw bepaalden verschillende synodes in Nederland dat alleen de Datheense berijming van de psalmen gezongen mocht worden in de gereformeerde kerk. Echter, veel gemeentes zongen verschillende hymnes en gezangen naast de psalmen.
Ontwikkeling van Gezangbundels
Een paar liederen waren wel toegestaan in de eredienst, bijvoorbeeld de Lofzang van Maria, die (met elf andere gezangen) werd toegevoegd aan de Psalmberijming van 1773. Dit leidde tot de samenstelling van het eerste officiële gezangboek door de Nederduits Gereformeerde Kerk: Evangelische Gezangen, met 192 liederen.
Dit gezangboek was een van de aanleidingen voor de Afscheiding in 1834. Hendrik de Cock ging vurig in tegen het voorschrift van de synode om minstens één lied uit het gezangboek te zingen.
Rond 1869 verscheen de Vervolgbundel op Evangelische Gezangen, met 82 nieuwe liederen, die een meer orthodox theologisch geluid lieten horen.
In 1938 verscheen de Hervormde Bundel, met 150 psalmen in de oude berijming, 12 gezangen en 306 liederen.
Na herziening door een gezangcommissie kwam in 1973 het Liedboek voor de Kerken uit, een bundel met psalmen in de berijming uit 1965 en 491 liederen.
Tegenwoordig is er een nieuw liedboek, Liedboek - Zingen en bidden in huis en kerk (2013), waarbij acht protestantse kerkgenootschappen betrokken waren. Dit boek bevat niet alleen liederen, maar ook teksten, gebeden en gedichten.
De Ritmiek en Berijming: Een Discussiepunt
Binnen de Gereformeerde Gemeenten is er discussie over het vasthouden aan ritmisch zingen en de keuze voor bepaalde berijmingen, zoals de berijming uit 1773.
Sommigen beargumenteren dat het vasthouden aan de oude berijmingen en ritmiek voortkomt uit traditie ("we deden het altijd al zo"), terwijl er objectief gezien betere berijmingen beschikbaar zijn, zoals die van 1968 of nieuwere versies.
Er is een pleidooi voor het vernieuwen en verbeteren van de zangbundels, vergelijkbaar met de nieuwe technieken die in andere sectoren worden gebruikt. Het oorspronkelijke ritmische karakter van de Psalmen wordt benadrukt, en het zingen op hele noten wordt gezien als een latere noodoplossing.
Anderen benadrukken dat de inhoud van de Psalmen belangrijker is dan de ritmiek of vertaling. Het zingen van Gods Woord, ongeacht de vorm, is essentieel.
Synodale Besluiten en Lokale Praktijken
Generale Synodes hebben zich gebogen over de kwestie van psalmen en gezangen. Zo constateerde de Generale Synode Kampen/Dalfsen (2023/2024) verschillen in de kerken met betrekking tot het gebruik van het Gereformeerd Kerkboek (1984/1985) en het Liedboek voor de kerken (1973) en Negentig Gezangen.
In sommige gemeenten, zoals GK Kampen en GK Dalfsen/Emmastraat, wordt gezongen uit de lijst met gezangen. Over dit verschil in kerkelijke praktijk wordt nader gesproken en deputaten krijgen de opdracht dit verschil te toetsen aan Schrift, belijdenis en kerkorde.
Historisch gezien waren er bezwaren tegen het zingen van andere dan de twaalf door Dordt toegelaten gezangen. De psalmen werden als berijmde Bijbelgedeelten geaccepteerd, terwijl veel andere gezangen als 'menselijke vonden' werden gekwalificeerd.
Toch hebben opeenvolgende generale synodes zich met de zaak beziggehouden. De Synode van 1927 gaf deputaten de opdracht tot studie, en de Synode van 1930 benoemde deputaten om een concreet voorstel te doen. Uiteindelijk werd het voorstel voor een uitgebreidere bundel met 'Eenige Gezangen' ingevoerd, maar niet zonder weerstand.
In de gemeente Meppel ontstond in de jaren '30 van de vorige eeuw tegenstand tegen de invoering van de 'uitgebreide' bundel. Sommige gemeenteleden verspreidden brochures tegen het zingen van gezangen, wat leidde tot kerkenraadsgesprekken en uiteindelijk tot het ontzeggen van de toegang tot het Avondmaal aan een lid dat de tweedracht zaaide.
De Synode van Middelburg 1933 zou beslissen of gezangen toelaatbaar geacht konden worden. Een bundeltje van 23 verzen werd gepresenteerd, maar niet overal met onverdeelde sympathie ontvangen. Sommigen vreesden dat gezangen gebruikt zouden worden om van de psalmen af te komen.
Internationale Perspectieven en Muziekinstrumenten
De liturgie in gemeenten op zendingsvelden ontwikkelt zich op een eigen manier, passend in de plaatselijke situatie. Er is erkenning dat kerken daar geen kopie hoeven te worden van de 'moederkerk' in Nederland. Zoals de Synode van Dordrecht (1618-1619) al bepaalde: "In middelmatige dingen zal men de buitenlandse kerken niet verwerpen, die ander gebruik hebben dan wij."
In Ecuador is de gitaar het meest gebruikte instrument in kerkdiensten, naast een keyboard. Zendingswerkers geven muziekles aan gemeenteleden om hun bijdrage tijdens de dienst mogelijk te maken.
Op Papoea, het oudste zendingsveld, is er minder gebruik van lokale instrumenten. Vaak treedt de predikant, evangelist of ouderling op als voorzanger. Meestal wordt op hele noten gezongen, soms ritmisch. In grote gemeenten wordt een keyboard of meerdere gitaren gebruikt voor begeleiding.
Op Papoea is vanaf het begin veel aandacht geweest voor het zingen van psalmen en bijbelliederen in de stamtaal. Vertalingen in lokale talen zijn essentieel omdat zingen in een andere taal dan de moedertaal moeilijk is.
Emotie en Expressie in Zang
Buiten Nederland tonen mensen vaak meer emoties in de dienst. Spontaniteit wordt geuit, wat in Nederland minder gebruikelijk is. Bij het zingen van een lofpsalm kunnen muziekinstrumenten gebruikt worden en wordt er geklapt, terwijl dit bij een boetpsalm niet gebeurt.
Deze diversiteit in uitingen wordt gezien als een wonder van de schepping. Uiteindelijk zullen allen die écht zingen hebben geleerd, in één groot koor aan de glazen zee staan.
Inventarisatie van Gezongen Psalmen
Een inventarisatie van gezongen psalmen in Nederlandse gemeenten, gehouden van mei 2000 tot mei 2001, leverde informatie op over 30 gemeenten, 1.471 kerkdiensten, 6.801 psalmen en 10.316 verzen.
De resultaten toonden een scheve verdeling: weinig psalmen werden vaak gezongen, veel psalmen werden weinig gezongen. Psalm 119 stond bovenaan met 352 vermeldingen.
Er bleek een voorkeur te zijn voor psalmen met een jonische melodie (46% van de gezongen psalmen) boven psalmen met een dorische melodie (20%). Dit staat in contrast met de verdeling in het psalmboek, waar dorische psalmen vaker beschikbaar zijn.
Vooral psalmen die gaan over de persoonlijke omgang met God, met een jonische melodie, werden significant vaker gezongen.
Binnen de psalmen werden niet hele psalmen gezongen, maar altijd één of enkele verzen. De top-15 meest gezongen verzen vertegenwoordigen een klein percentage van het totaal, maar een aanzienlijk deel van het gezongen materiaal.
Variatie tussen Gemeenten
Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen gemeenten in het aantal gezongen psalmen en verzen per dienst. Gemeenten van de Nederlandse Hervormde Kerk en de Christelijk Gereformeerde Kerk zongen gemiddeld meer psalmen en verzen.
In sommige Gereformeerde Gemeenten (GG-5) werden per dienst juist de minste psalmen en verzen gezongen.
De variatie in het aantal verschillende psalmen dat gezongen werd, was ook groot. Eén Gereformeerde Gemeente (GG-7) zong tijdens 64 diensten 133 verschillende psalmen, een aantal dat in geen enkele andere gemeente werd gehaald.
tags: #gezangen #gereformeerde #gemeente