De Kapelkerk is een historische kerk gelegen in de oude binnenstad van Alkmaar, aan de Laat. Oorspronkelijk bevond zich op deze locatie de katholieke Sint-Janskapel, waaraan de kerk haar naam dankt. Tegenwoordig wordt het gebouw gebruikt door de Nederlandse Gereformeerde Kerken te Alkmaar voor hun wekelijkse erediensten.
Historische Ontwikkeling
De oudste delen van de Kapelkerk dateren uit de 15e eeuw. In 1536 onderging het oorspronkelijk kleine gebouw een aanzienlijke uitbreiding. Een verdere uitbreiding vond plaats in 1707, waarbij een aanbouw in Hollands-classicistische stijl werd gerealiseerd aan de noordzijde, richting het Verdronken Oord. Deze uitbreiding gaf de kerk haar huidige afmetingen.
In 1760 werd een groot deel van de Kapelkerk verwoest door een stadsbrand die dit deel van Alkmaar trof. Slechts een klein deel van het oorspronkelijke dak bleef gespaard. De kerk werd echter vrijwel onmiddellijk gerestaureerd. Tijdens deze restauratie werd een nieuwe preekstoel aangeschaft, die werd bekostigd door Guurtje de Volder, weduwe van Claes Botter, als dank voor het feit dat haar huis de brand had overleefd. Op de panelen van deze preekstoel zijn taferelen afgebeeld zoals het dankoffer van Noach, Mozes op het Sinaïgebergte en Paulus.
De koperen lessenaar in de Dooptuin, daterend uit 1662, is een overblijfsel van vóór de brand van 1760.
Architectonische Stijlen en Restauraties
Bij de restauratie na de brand van 1760 bleef het gotische exterieur van het oudste deel van de kerk behouden. Wel kreeg de kerk een classicistisch torentje met koepel en werd het interieur aangepast aan de smaak van die tijd.
Tijdens verbouwingen in de 19e eeuw werden de oorspronkelijke gotische spitsboogvensters in het oudste deel van de kerk verwijderd en vervangen door rondboogvensters. Dit werd destijds gezien als een verbetering die beter paste bij het classicistische interieur en de noordelijke uitbouw.
In 1953 werd deze ingreep echter weer ongedaan gemaakt tijdens een restauratie, met als doel het gotische karakter van het oudste deel van de kerk te herstellen en zichtbaar te maken. Tevens werd in 1953 het middendeel van de dooptuin verwijderd.
De huidige Kapelkerk is, mede dankzij de diverse restauraties, een gebouw dat verschillende stijlen combineert:
- Het zuidelijke gedeelte van de kerk, aan de Laat, is onmiskenbaar gotisch met karakteristieke spitsboogvensters en een buitenmuur met spekbanden.
- Het noordelijke gedeelte is uitgevoerd in Hollands-classicistische stijl, wat resulteert in een sobere uitstraling. Ook het torentje met het kleine koepeltje is in deze stijl ontworpen.
Interieur en Muziekinstrumenten
Het interieur van de Kapelkerk verschilt opvallend van het exterieur. Hier is wel een duidelijke stijl-eenheid aanwezig, aangezien alles dateert van na de brand van 1760.
Het pijporgel uit 1762, gebouwd door Christian Müller, is een van de twee Müller-orgels in Alkmaar. Het andere Müller-orgel bevindt zich in de Evangelisch-Lutherse Kerk aan de Oudegracht.
Klokken en Dakruiter
In de dakruiter van de Kapelkerk bevindt zich een automatisch spelende voorslag, samengesteld uit klokken afkomstig van de Waag en de Grote Kerk. Twee Engelse Taylor-klokjes en 21 klokken uit zowel de Waagtoren als de Grote Kerk hangen hier. Sinds de restauratie van de kerk en dakruiter tussen 2001 en 2005 spelen deze klokken automatisch op het hele en halve uur, aangestuurd door een nieuw gebouwde speeltrommel die door het oude torenuurwerk wordt geactiveerd.
Bij de oplevering van de restauratie was er onvoldoende budget om een klavier aan te schaffen, waardoor de oude klokken niet met de hand bespeeld konden worden. De voorbereidingen voor toekomstige bespeling met een klavier zijn echter getroffen.
Gebruik en Bereikbaarheid
De historische Kapelkerk wordt beschreven als een klassieke ruimte met een prachtige lichtinval. Het kerkgebouw is op zondagochtend in gebruik voor de erediensten van de GKV Alkmaar.
Dankzij het ruime vloeroppervlak is de Kapelkerk een geschikte locatie voor diverse evenementen, waaronder trouwerijen, recepties, concerten, modeshows, begrafenissen, jubilea, diploma-uitreikingen, lezingen en symposia.
De kerk is goed bereikbaar: het ligt op 15 minuten loopafstand van het NS-station. Binnen loopafstand bevinden zich diverse parkeergarages (Schelphoek, De Singel, Karperton, De Vest) die vanaf de ringweg snel te bereiken zijn.
Informatie over GKV Alkmaar
De Kapelkerk wordt gebruikt door de Nederlandse Gereformeerde Kerken te Alkmaar (GKV Alkmaar). De kerkelijke gemeente heeft de kerk in februari 2016 gekocht van de Protestantse Kerk Nederland, waarmee het voortbestaan als kerkgebouw werd gewaarborgd.
Contactgegevens GKV Alkmaar:
- Algemeen telefoonnummer kerk: 072-5154198
- Adres kerkgebouw: Honkpad 2, 1816 LZ Alkmaar
- Postadres: Honkpad 2, 1816 LZ Alkmaar
Lidmaatschapsaantallen (peildatum 01-10-2025):
- Doopleden: 28
- Belijdende leden: 63
- CGK leden: 12
- Andere leden: 1
Predikant historie:
- G. Nederveen: 01-10-2005 t/m 31-07-2013