De generale synode is een belangrijk orgaan binnen verschillende gereformeerde kerkverbanden in Nederland. De synode wordt in de regel één keer in de drie jaren gehouden en fungeert als de landelijke kerkvergadering waar afgevaardigden uit de plaatselijke kerken samenkomen om zaken te bespreken die alle kerken aangaan.
Structuur en Afvaardiging
Elke classis, een regionale samenvoeging van kerken, zendt zes afgevaardigden naar de synode. Deze afgevaardigden ontvangen last en volmacht van hun kerken en classes om, in gebondenheid aan het Woord van God, de Drie Formulieren van Eenheid en de geldende kerkorde, te helpen handelen en besluiten te nemen. De kerken aanvaarden de uitspraken die bij meerderheid van stemmen zijn gedaan als bindend, conform artikel 31 van de gereformeerde kerkorde.
De Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK) kennen een synode die, net als bij de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) (GKv), in de regel eens in de drie jaar wordt georganiseerd. De NGK-synode behandelt alles wat de kerken gemeenschappelijk aangaat en wat de kerken verder samen willen bespreken. Dit synodewerk omvat bezinning op inhoudelijke zaken, het werk van commissies, het vaststellen en wijzigen van de kerkorde en regelingen, vertegenwoordiging naar buiten toe, en het aansturen van kerkelijke instellingen.
Het synodewerk is arbeidsintensief en vereist een aanzienlijke tijdsbesteding, inclusief de voorbereiding van vergaderingen. Afgevaardigden blijven tot aan de volgende synode oproepbaar. De regionale vergadering fungeert als schakel tussen de plaatselijke kerken en het landelijke kerkverband, waarbij de samenwerking tussen afgevaardigden uit verschillende regio's leidt tot een betere onderlinge kennis en begrip.
Functies van de Synode
De synode vervult diverse cruciale functies binnen het kerkverband:
- Bezinning: Inhoudelijke zaken die door de kerken worden aangedragen, vragen om aandacht. Dit kan leiden tot aanbevelingen, uitspraken of concrete regelingen.
- Commissies: Commissies worden ingesteld met een specifieke taak, zoals het bestuderen van onderwerpen en het uitbrengen van advies, of het uitvoeren van praktische en organisatorische opdrachten.
- Kerkorde en Regelingen: De synode buigt zich over voorstellen tot wijziging van de kerkorde en bijbehorende regelingen, en neemt hierover besluiten.
- Vertegenwoordiging: De synode regelt de vertegenwoordiging van de kerken richting de overheid, zusterkerken en andere instanties.
- Instellingen: Kerkelijke instellingen, zoals de Theologische Universiteit Utrecht (TUU) en de toerustingsorganisatie Kerkpunt, verantwoorden zich aan de synode, die ook hun budget bepaalt.
Afgevaardigden naar de synode worden geacht een levend geloof te hebben, liefde voor de kerk te tonen en bereid te zijn tijd vrij te maken. Ze zijn bevoegd om namens de kerken te handelen, gebonden aan de Bijbel, de belijdenis van de kerken en het kerkelijk recht, terwijl ze rekening houden met wat er binnen de kerken leeft.
Recente Synodevergaderingen en Ontwikkelingen
De vGKN-synode van Noordwolde (2024-2025) werd op 5 april 2025 gehouden in Boornbergum-Kortehemmen. Ds. J. Bijleveld was voorzitter van deze vergadering. Namens de Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK) was ds. D. Krol aanwezig.
Belangrijke onderwerpen die in Boornbergum aan de orde kwamen, waren onder andere een lezing over 'Kerk en Israël, land, volk en staat' en de oecumene. Deputaten Kerkelijke Samenwerking van de vGKN hadden hiervoor een informatiemap opgesteld, mede in verband met de uitgestoken hand van de NGK om samen te gaan. Ds. D. Krol sprak namens zijn kerkverband, waarna een diepgaand gesprek volgde over de 'mogelijke of gewenste toekomstige oecumenische koers' van de vGKN. Hoewel het niet wenselijk werd geacht dat kerken alle een eigen weg gaan en er een 'zorgplicht voor elkaar' bestaat, werd het voorstel om al uit te spreken dat de vGKN toewerken naar eenheid met de NGK niet door allen ondersteund. Wel werd aangenomen om 'het inhoudelijke gesprek in de diepte te gaan voeren met de Commissie Contact en Eenheid van de NGK'.
De Nederlandse Gereformeerde Kerken kenden tot 2023 de Landelijke Vergadering. De Landelijke Vergadering/Generale Synode (LV/GS) van Zoetermeer vergaderde van oktober 2022 tot april 2023, met als belangrijk onderwerp de vaststelling van de kerkorde van het nieuwe kerkverband, de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Materiaal van eerdere landelijke vergaderingen en synodes van de GKv is online beschikbaar.
Op 25 november jl. kwam naar voren dat de positie van samenwerkingsgemeenten bijzonder ingewikkeld ligt. Er werd besloten gemeenten die geen samenwerkingsgemeente zijn en zich niet houden aan synodale besluiten, indringend te vermanen met betrekking tot de onderlinge verbondenheid en eenheid van de kerken. Daarnaast werd besloten samenwerkingsgemeenten te vragen de classis tijdig te informeren wanneer zij afwijken van de kerkelijke besluitvorming van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK). Er werd ook besloten te werken aan herstel van het onderlinge vertrouwen en via de particuliere synode aan de generale synode te vragen het gesprek over hermeneutiek en de betekenis van het zijn van de kerk van Christus voort te zetten. De generale synode zou ook helderheid moeten bieden over hoe om te gaan met gemeenten die afwijken zonder dat er sprake is van ontrouw aan Schrift of belijdenis.
Synode Protestantse Kerk in Nederland werkt net even anders - RD
Historische Context van de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK)
De Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) zijn voortgekomen uit de Afscheiding van 1834, toen gereformeerden zich losmaakten van de Nederlandse Hervormde Kerk. Op 13 oktober 1834 tekenden de eerste afgescheidenen in Ulrum de Acte van Afscheiding of Wederkeer. Binnen een jaar telde de groep 20.000 leden.
Door externe druk en interne meningsverschillen viel de beweging uiteen in de Christelijke Afgescheiden Gemeenten en de Gereformeerde Kerken onder het Kruis. Na het einde van de vervolgingen in 1840 vond in 1869 een hereniging plaats tussen de christelijk afgescheidenen en de meeste kruisgemeenten, wat leidde tot de vorming van de Christelijke Gereformeerde Kerk.
In 1886 maakte een groep gereformeerden, onder leiding van Abraham Kuyper, zich opnieuw los van de Hervormde Kerk, wat resulteerde in de Nederduitse Gereformeerde Kerken. Op 17 juli 1892 fuseerde de Christelijke Gereformeerde Kerk met dit kerkverband tot de Gereformeerde Kerken in Nederland. Drie gemeenten (Teuge, Zierikzee en Noordeloos) kozen er in 1892 voor de Christelijke Gereformeerde Kerk voort te zetten. Op 1 januari 1893 telde deze doorgestarte kerk negen gemeenten.
De CGK hebben zich na 1892 overwegend als bevindelijk-gereformeerd geprofileerd. De nadruk lag op wedergeboorte en bekering, maar ook op het staan naar kennis en waardering van de wetenschap. Later verschoof het accent naar de rechtvaardiging door het geloof, mede als gevolg van een 'Calvijn-revival'. De CGK hadden een sterk roepingsbesef om alle gereformeerden te verenigen die voluit wilden leven overeenkomstig de Bijbel en de gereformeerde belijdenissen.
Er waren contacten met de Gereformeerde Gemeenten, maar deze werden afgebroken toen kerkelijke discussies ontstonden over de leer van het genadeverbond. Verschillende voorgangers met een bevindelijk-gereformeerde signatuur kwamen in de jaren dertig en veertig over naar het kerkverband. Na de Tweede Wereldoorlog speelde de invloed van J.G. Woelderink een rol, die zich afzette tegen zowel de Gereformeerde Kerken in Nederland als de Gereformeerde Gemeenten.
Met het ontstaan van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv) in 1944 werd bezinning op deze kerkelijke groepering noodzakelijk. Hoewel de CGK en GKv op het eerste gezicht veel overeenkomsten vertoonden, waren er ook theologische en historische verschillen. De nadruk van de vrijgemaakten lag op Gods verbond en Zijn beloften, terwijl men afkerig was van bevindelijke prediking.
In de periode na de Tweede Wereldoorlog ontstond een breder verlangen om het gesprek met andere kerkverbanden aan te gaan. Er waren echter ook spanningen en verschillen van inzicht binnen de CGK zelf, met name met betrekking tot de prediking en de interpretatie van Bijbelse teksten. De synode heeft de eenheid binnen het kerkverband weten te bewaren door veel verantwoordelijkheid bij de plaatselijke gemeenten te leggen.
De CGK tellen, per 1 januari 2025, 66.572 leden, wat neerkomt op circa 0,3% van de Nederlandse bevolking. Het zwaartepunt van het kerkverband ligt geografisch in de Bijbelgordel.
tags: #gkv #synode #leeuwarden