De Grote Kerk: Een Monument met Meerdere Belanghebbenden
Het behoud van de Grote Kerk in Hoogeveen is een onderwerp dat verschillende partijen raakt. De Hervormde Wijkgemeente Centrum en de Stichting Behoud van de Grote Kerk zetten zich in voor het monumentale gebouw en de kerkelijke zorg. Echter, de afnemende kerkgang leidt tot financiële tekorten, wat de exploitatie van de kerk bemoeilijkt.
De Protestantse Kerk in Nederland (PKN), waartoe de Protestantse Gemeente Hoogeveen behoort, is ontstaan uit de fusie van de Nederlands Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in 2004. De dagelijkse leiding berust bij de Algemene Kerkenraad. Deze raad overweegt de kerk te verkopen of onder te brengen in een externe stichting om de begroting sluitend te krijgen. Hierin schuilt echter een gevaar: zonder overheidsbescherming zou de kerk in handen van speculanten kunnen vallen.
Rol van de Gemeente en Overheidsbescherming
Het is van belang dat de gemeente Hoogeveen zich inzet voor het behoud van de kerk, gezien haar architectonische, historische en maatschappelijke waarde voor de stad. De Grote Kerk is het belangrijkste grote monument van Hoogeveen en bevindt zich op een markante locatie. De status van Rijksmonument biedt echter onvoldoende garantie voor subsidies, en de gemeente Hoogeveen laat hierin te wensen over.
De monumentenwet verplicht de gemeente Hoogeveen niet tot actieve bescherming van monumenten op haar grondgebied. Grote bezuinigingen op monumentenzorg door het Rijk en de Provincie hebben de geldstromen doen stokken. Sinds 2015 kent Hoogeveen geen gemeentelijke monumentenlijst meer, waardoor ook de Pastorie Hervormde Kerk (Grote Kerkstraat 42) haar beschermde status heeft verloren. Dit is een zorgelijke ontwikkeling.
Bovendien heeft de provincie het vergunningenstelsel versoepeld, wat grootschalige nieuwbouw en grondspeculaties in Hoogeveen faciliteert. De teloorgang van vele (semi-)overheidsgebouwen in Hoogeveen draagt niet bij aan het vertrouwen. Zelfs oude munten die tijdens de restauratie van de kerk in 1967/68 werden gevonden, zijn niet in een museum terechtgekomen.
Herbestemming en Toekomstperspectieven
Er is nog hoop, en herbestemming van de kerk, bijvoorbeeld als streekmuseum, zou een goede optie kunnen zijn. Dit vereist echter wel een solide monumentenbescherming en de ontwikkeling van deskundigheid en een goed archief bij de gemeente. Prioriteitstelling en goede wil zijn hierbij essentieel, en niet zozeer een gebrek aan geld.
Evangelie en Extreem-rechts: Een Onverenigbare Combinatie
De laatste jaren is extreem-rechts gedachtegoed in Europa sterk toegenomen, met politieke partijen die verkiezingen winnen en deel uitmaken van regeringen. In landen als Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk hebben kerkleiders zich hiertegen uitgesproken, benadrukkend dat het evangelie niet samengaat met extreem-rechts gedachtegoed. In Nederland overheerst tot nu toe de stilte vanuit kerkelijk leiderschap.
Hoe ver willen radicaal rechtse activisten gaan?
Kernprincipes van de Verklaring:
- Menselijke waardigheid: De kern van het christelijk geloof is dat alle mensen door God gewild, geliefd en gekend zijn. Gods Koninkrijk is voor iedereen, en alle mensen zijn gelijkwaardig. Het reduceren van mensen tot een enkel kenmerk of het gebruik van dehumaniserende metaforen is onacceptabel.
- Onverenigbaarheid met extreem-rechts: Ideologieën van extreem-rechtse partijen, die witte, westerse 'volken' als superieur beschouwen, staan haaks op het evangelie van Gods liefde voor alle mensen. Het beroep op een vermeende joods-christelijke erfenis mag niet leiden tot uitsluiting van niet-westerse groepen.
- Onbegrensde naastenliefde: Christenen zijn geroepen om hun naasten lief te hebben als zichzelf, zonder onderscheid. Het idee van 'eigen volk eerst' gaat ten koste van anderen en staat haaks op de Bijbelse boodschap van bewogenheid voor uitgeslotenen en achtergestelden.
- Verzet tegen gemakzuchtige politiek: Het creëren van onrust door onwaarheden en het aanwijzen van zondebokken is schadelijk. Complexe politieke uitdagingen vragen om wijsheid, diepgang en nuance, niet om simplistische oplossingen die het lijden van mensen verergeren.
- Christelijke leiders mogen niet zwijgen: De stilte van Nederlandse kerkleiders draagt bij aan de normalisatie van extreem-rechtse denkbeelden en doet afbreuk aan de geloofwaardigheid van het evangelie. De kerk moet zich helder uitspreken tegen ongelijkheid, dehumanisering en racisme.
- Profetische stem tegen polarisatie: Het is essentieel om stelling te nemen voor gerechtigheid, ook als dit leidt tot moeilijke gesprekken. Het geloof dringt aan op stellingname vóór de gelijkheid en gelijkwaardigheid van alle mensen.
De term 'extreem-rechts' wordt in deze verklaring gehanteerd omdat partijen als de PVV en FVD de democratische rechtsstaat ondermijnen door de rechterlijke macht en de vrije pers aan te vallen en discriminerende voorstellen te doen.
Historische Context van Evangelisatie in Hoogeveen
De 'Christelijke Afgescheidene (Gereformeerde) Gemeente' te Hoogeveen werd opgericht in 1835, gevolgd door de 'Nederduitsche Gereformeerde Kerk' in 1887. Beide kerken verenigden zich in 1899 tot de 'Gereformeerde Kerk te Hoogeveen'.
Vroege Evangelisatiewerkzaamheden (1900-1940)
De eerste berichten over evangelisatiewerk (Inwendige Zending) dateren van 1900, met gemeentelijke samenkomsten in de Oosterkerk. Ds. L. Kuiper opende de bijeenkomsten, ds. R. Huls sprak over de gelijkenis van het verloren schaap, en colporteur J. de Braal deelde ervaringen. In 1915 was Hoogeveen, als grootste Gereformeerde Kerk van Drenthe, actief met een bloeiende zendingsvereniging en zondagsschoolverenigingen die ongeveer vierhonderd leerlingen telden.
In 1927 waren er twee zondagsscholen met ongeveer zestig leerlingen. De kerk werkte ook in Stuifzand en Pesse. Een Commissie voor de Evangelisatiearbeid vergaderde om de twee maanden en ging uit van het principe van huisbezoek en het laten spreken van Gods Woord. De bezoeken verliepen niet altijd even aangenaam.
In de jaren '30 werd in Stuifzand een evangelisatiegebouwtje gebouwd, waar samenkomsten en praatavonden werden gehouden. In Pesse werd in 1937 een kerkgebouw in gebruik genomen, ondersteund door de provinciale deputaten en met hulppredikers uit Hoogeveen. In 1941 werd vanuit de kerk te Hoogeveen de zelfstandige Gereformeerde Kerk in Pesse geïnstitueerd, waarbij Stuifzand en Echten onder haar pastorale zorg kwamen.
Uitbreiding en Professionalisering (1940-1970)
Na de oorlog breidde het evangelisatiewerk zich uit. In samenwerking met de Hervormde Gemeente en de Christelijke Gereformeerde Kerk werd straatprediking gehouden. Er waren clubs voor jongeren en volwassenen, en een verjaardagsfonds voor evangelisatiewerk. In 1959 werd de 'Stichting Gereformeerde Jeugdzorg De Schakel Hoogeveen' opgericht, mede door overheidssteun.
In 1970 vroeg de kerk van Hoogeveen vrijstelling van het provinciale quotum voor evangelisatiewerk vanwege de financiële belasting van een nieuwe beroepskracht voor jeugdzorg. De Particuliere Synode Drenthe ging hiermee in 1972 akkoord.
Diversificatie en Samenwerking (1970-heden)
In de jaren '70 breidde het evangelisatiewerk zich aanzienlijk uit. Hoogeveen had een evangelisatiefunctionaris en acht kerkwijken met evangelisatieouderlingen. Er waren zeven vrouwenclubs met ongeveer 175 leden, en het clubhuis 'De Schakel' diende als sociaal-cultureel centrum voor jongeren.
Het evangelisatiekoor trad op bij samenkomsten, en het zondagsschoolwerk was zelfstandig maar onderhield contacten. Lectuurverspreiding vond op grote schaal plaats, met de 'Elisabeth Bode' als belangrijk medium. Vreugdevol was te vermelden dat mensen de weg tot de Here Jezus vonden.
In 1977 zag het evangelisatiewerk er als volgt uit: verspreiding van de Elisabeth Bode bij 1.400 gereformeerde en 1.550 evangelisatieadressen, met 175 verspreiders. Er waren negen evangelisatiezondagavondzangdiensten, bezocht door zevenhonderd tot elfhonderdvijftig mensen, waarvan 17% rand- en buitenkerkelijken. Er werden feesten georganiseerd met Kerst en Pasen, en er was recreatiewerk in samenwerking met Zuidwolde.
Het adoptiewerk moedigde gemeenteleden aan om buurtgenoten te kennen, te helpen en voor hen te bidden. De 'Kerst-Inn' had een evangeliserende waarde. Er waren elf evangelisatieouderlingen die leiding gaven aan zeven interkerkelijke teams. De 'Centrale Evangelisatie Commissie' (CEC) verrichtte het evangelisatiewerk namens de Gereformeerde Kerk, in samenwerking met de 'Interkerkelijke Evangelisatie Commissie' (IEC).
Na verloop van tijd ontwikkelde een deel van het evangelisatiewerk zich meer in de richting van sociaal-cultureel werk. Er werd geïnvesteerd in samenwerking met diverse welzijnsorganisaties.
