Inleiding: Een hart voor Frankrijk en de jeugd
Mijn naam is Harriëtte Smit, geboren in 1975. Na een jeugd in Maasland en Ridderkerk, woonde ik van 2000 tot 2011 in Gouda, waar ik lid was van de St Jansgemeente. Na het behalen van mijn HAVO-diploma en het afronden van de PABO, werkte ik met veel plezier in het basisonderwijs. Vervolgens volgde ik de Jongerenwerkersopleiding aan Bijbelschool De Wittenberg in Zeist. Daarna ging ik aan de slag bij de HGJB als jeugdwerkadviseur, met een specialisatie in tienerwerk en jeugdpastoraat. Mijn passie ligt bij tieners en jongeren; ik geniet ervan hen te begeleiden in hun geloofsontwikkeling en het beantwoorden van hun levensvragen. Daarnaast heb ik een grote liefde voor Frankrijk. Mijn ervaringen in het onderwijs en mijn werk bij de HGJB komen nu goed van pas in mijn werk in Frankrijk.
Eerste kennismaking en groeiend verlangen
Mijn eerste kennismaking met Frankrijk dateert uit 1994. Na mijn havo-examen wilde ik me inzetten voor een project in Israël, maar de werkvakantie van de organisatie Dienstverlening Jongeren Wereldwijd (DJW) bleek volgeboekt. Daardoor kwam ik terecht in een klein dorpje in de Franse Pyreneeën voor een werkvakantie. Vanaf het allereerste contact met de Fransen raakte het me hoe anders de kerkelijke situatie in Frankrijk is dan in Nederland. Er zaten slechts dertig mensen in de kerk, waaronder nauwelijks jeugd. Desondanks werden we ontzettend welkom geheten. Gemeenteleden ontvingen ons thuis met maaltijden. Een jaar later ging ik voor een werkvakantie naar Parijs, waar ds. Dik Brienen, een voormalig christelijk gereformeerd predikant uit Nederland, een gemeente diende. Ook de jaren daarna bezocht ik zo’n tien andere Franse kerken om te helpen bij uiteenlopende projecten. Eén ding werd me steeds duidelijker: de liefde voor Frankrijk groeide in mijn hart en het werd me steeds meer duidelijk dat Frankrijk een groot zendingsveld is. Het verlangen om structureel iets te kunnen betekenen voor de jeugd groeide.
Scholierenweekend 'EssenCiel': Kleur geven aan het leven
Op zaterdagochtend rijden de auto’s af en aan bij de feestzaal van het dorp Lafitte-sur-Lot, gelegen in de Lot-et-Garonne. Zo’n 35 tieners uit de regio presenteren zich op het scholierenweekend ‘EssenCiel’. Dit tienerweekend wordt georganiseerd door het jeugdwerkteam van de Unepref-kerk, het protestantse kerkverband waar ik werkzaam voor ben. Deze scholierenweekenden worden al meer dan tien jaar tweejaarlijks georganiseerd. Ze voorzien in de behoefte aan ontmoeting en geloofsopbouw voor tieners in de leeftijd van 11 tot 18 jaar. Zo’n weekend biedt de lokale kerk de kans om als gemeente te oefenen in gastvrijheid en de tieners uit hun regio een onvergetelijk weekend te bezorgen.
Het thema van het scholierenweekend is dit keer 'Colorie la vie' (kleur het leven), met het Bijbelverhaal van Bartiméus als centraal punt. Net zoals Jezus kleur brengt in het leven van Bartiméus door hem het gezichtsvermogen terug te geven, brengen de tieners kleur in het leven van ouderen door hun jeugdige energie, enthousiasme, aandacht en aanwezigheid.
Spelenderwijs leren en bemoedigen
Ter introductie van het weekend doen we verschillende spellen waarin de tieners zelf kunnen ervaren wat het betekent om geen zicht te hebben. Zo moeten ze geblinddoekt een beschreven object tekenen en met hulp van anderen een traject lopen. In het Bijbelverhaal merken de tieners direct op dat terwijl de hele menigte doorloopt, Jezus stopt. Hij ziet Bartiméus. Hij vindt hem belangrijk. Hij luistert, bevraagt hem en geeft hem zijn zicht terug, waarmee Hij letterlijk kleur in zijn leven brengt. Hij spreekt bemoedigende woorden: ‘Heb goede moed, sta op, Hij roept u.’ Bartiméus gelooft, staat op en volgt Jezus!
Geïnspireerd door dit verhaal en na een instructie over hoe om te gaan met ouderen, staan de tieners op en gaan vol motivatie aan de slag om hun gesprekken met ouderen voor te bereiden. De tieners worden in groepjes, samen met leiding, uitgezonden naar drie verschillende verzorgingstehuizen in de omgeving. Het is mooi te zien hoe de tieners gemakkelijk contact maken met de ouderen. Er wordt veel gekletst en gelachen; een glimlach doet wonderen. De behoefte aan sociaal contact is groot onder bewoners. Tieners luisteren geïnteresseerd naar hun verhalen over bijvoorbeeld welk beroep ze hebben gehad, hoe ze zijn opgegroeid en over mooie en verdrietige levenservaringen. Er wordt met elkaar gezongen en spelletjes gedaan. De ouderen stralen; even voelen ze zich minder eenzaam.
Een tiener (15) deelt: ‘Mooi te ervaren dat door de ander te zien en te luisteren, je al zichtbaar van betekenis kunt zijn.’ Een ander groepje ging op bezoek bij 90-plusleden van de lokale kerk. De tieners gingen met hen in gesprek over leven, geloof en toekomst. Marie Rose (94) vertelt hoe ze op veertienjarige leeftijd tot geloof kwam en bad: ‘Heer, neem mijn leven, het is aan U.’ Ze toonde ons een schriftje dat ze vol had staan met handgeschreven Bijbelse teksten die haar leven hadden gemarkeerd.
Harriëtte Smit: Landelijk jeugdwerkadviseur in Frankrijk
Harriëtte Smit is landelijk jeugdwerkadviseur binnen de Franse Unepref kerken. Door het leiden van verschillende werkvakanties naar Frankrijk via DJW, kwam ze in contact met verschillende protestantse kerkjes en werd ze geraakt door de missionaire setting van dit land en het gebrek aan bekwame jongerenwerkers. In haar hart groeide het verlangen om zich langer beschikbaar te stellen voor de Franse jeugd. In 2011 werd ze door de GZB uitgezonden naar Frankrijk als missionair jeugdwerker.
Na vijf jaar lokaal jeugdwerk te hebben gedaan in Bordeaux, verhuisde ze in september 2015 naar Aix en Provence en ging ze aan de slag als landelijk jeugdwerkadviseur binnen de Unepref (Union Eglise Protestante Réformée Evangélique de France). Samen met een Franse collega vormt ze een team dat zorgt dat het jeugdwerk beter gestructureerd wordt, gemeentes ondersteund worden in hun jeugdwerk, lokale jeugdwerkers toegerust en bemoedigd worden, jeugdwerkmateriaal beschikbaar komt en jongeren de pastorale zorg krijgen die ze nodig hebben.
De uitdagingen van het Franse kerklandschap
Frankrijk seculariseert in snel tempo. Op dit moment noemt 61% van de 65 miljoen Fransen zich Rooms Katholiek en 4% protestant. Daar tegenover staat dat 7% van de bevolking moslim is. Meer dan 20 miljoen Fransen - een kwart van de bevolking - heeft geen enkele binding met een religie. Concreet komt Harriëtte dit tegen in haar flat in Aix. Christenen zijn in de Franse maatschappij eenlingen, en dat is vooral voor jongeren lastig. Vaak missen ze de kennis en tools om hun geloof woorden te geven.
Het Franse kerkverband Unepref heeft in totaal slechts zo’n 3500 leden, bestaande uit 48 gemeentes, 34 predikanten en 10 diaconale/missionaire werkers. In Aix, waar Harriëtte woont, zitten op zondag zo’n 80-100 mensen in de kerk, in La Grand Combe 50, in Bordeaux 20 en in Le Mas d’Azil slechts 10. Hoewel de kerken klein en kwetsbaar zijn, zijn ze gevuld met mensen die bewust gekozen hebben om te gaan en hun commitment hebben gegeven. Regelmatig worden er jonge mensen gedoopt. In Aix was een meisje (16) op zoek naar een kerk. Via het VVV kwam ze in hun kerk terecht, volgde doopcatechese en werd gedoopt! De kerk groeit.
Harriëtte heeft de waarde ontdekt van relationeel werken: present zijn als kerk en als christen beschikbaar zijn voor diegene die jou nodig heeft. Dat mag ze nu doen binnen de Franse kerk en in het jeugdwerk. Soms lijkt het onbetekenend en zie je weinig vrucht, maar God is aan het werk, midden tussen alle ellende en gebrokenheid. God biedt ons iedere dag opnieuw volop kansen om tekenen van Zijn Koninkrijk op te richten in het leven van de ander. Jezus ziet mensen in nood en tegelijkertijd ziet Hij mensen met een verlangen om gered te worden.
GZB-ervaringen: Nederlandse jongeren in Frankrijk
Het ontvangen van een groep Nederlandse jongeren in Frankrijk is altijd een zegen! Extra handen en enthousiasme zijn voor een zendingswerker een waar cadeau! Ze bieden mogelijkheden om dat te realiseren wat in z’n eentje niet mogelijk is! Afgelopen juli sprak Harriëtte tijdens een vergadering de dominee van La Grand Combe, Jean-Yves Peter. Hij had een mooi project en vroeg of er misschien een Nederlandse kerk bereid was om in zomer 2018 een helpende hand te bieden. Na gezamenlijk gebed en na de zomer meldde een Nederlandse gemeente zich aan.
La Grand Combe: Een gemeenschap in ontwikkeling
La Grand Combe is een voormalig mijndorp, waar jaren terug volop werk te vinden was en de kerk vol zat. Sinds het sluiten van de mijnen zijn veel mensen vertrokken vanwege het zoeken van een baan elders, en is het aantal protestanten ook verminderd. Het dorp telt zo’n 5000 inwoners. Midden in het dorp staat een grote katholieke kerk, en daar achter ligt de protestantse kerk, de benedenverdieping van een groot huizenblok. Op zondag zitten er zo’n 50 mensen van verschillende leeftijden. De jeugdgroep (14+) bestaat uit zo’n 8 jongeren, die één keer per maand elkaar ontmoeten op zaterdagavond. Deze jongeren zouden graag binnen de kerk een eigen ‘jeugdhonk’ realiseren. Recent is er ruimte in de kerk vrijgekomen door vertrek van de scouting. Deze ruimte is door de kerkenraad toegekend aan de jeugd om daar hun jeugdhonk te realiseren. Dit willen ze graag doen samen met Nederlandse jongeren.
Samen bouwen aan een nieuw jeugdhonk en kinderkampen
Het plan is om samen te bouwen aan een nieuw jeugdhonk (plamuren, verven, timmeren, decoreren). Deze gemeente is jaren terug een vakantiecentrum in de bergen gestart om kinderen van mijnwerkers letterlijk ‘lucht’ te geven middels hun kinderkampen. De ‘mijn-kinderen’ zijn vervangen door kinderen uit kwetsbare gezinnen, die samen met kinderen van de kerk twee weken op kamp gaan in de bergen; ze beleven sport en spel met elkaar en het Evangelie wordt gedeeld. Dit vakantiecentrum ‘La Bécède’ kan wel wat verfopknapwerk gebruiken. En verder is er natuurlijk ook volop ruimte om ‘vakantie’ te vieren. De ‘werkklus’ is bedoeld als middel om elkaar te ontmoeten, vriendschappen te bouwen en geloof te kunnen delen. Juist in de ontmoeting met de ander en zijn cultuur, ontdek je wat het betekent om een naaste te zijn. Het alleen al simpele er ‘zijn’ heeft al impact op de Franse naaste en is tot zegen! Kijken over de grens van je eigen cultuur, verrijkt en kleurt je leven. De gemeente en in het bijzonder de jongelui van La Grand Combe zien uit naar jullie komst!
Jeugdwerkloosheid in Frankrijk baart zorgen.
GZBExperience-reis: Ontdekken, verbinden en verdiepen
Een twaalfdaags avontuur waarin nieuwe vriendschappen zijn ontstaan, geloof is verdiept en mooie ervaringen zijn opgedaan. Zo’n GZBExperience-reis biedt jongeren de kans om over de landsgrens heen te gaan en meer te ontdekken over God, de ander en jezelf. Mooi om daar als zendingswerker bij te zijn.
Dag 3: Le premier dimanche - Een zondag van verbinding
De zondag is aangebroken en dat betekent dat we de gemeente voor het eerst zouden ontmoeten. Na een heerlijk zondags ontbijtje met pains au chocolat oefenden we snel nog wat liederen. We mochten namelijk meespelen in de dienst en als groep twee Nederlandse liederen zingen: "Ik zal er zijn" en Psalm 108. Tijdens het zingen zagen we dat mensen in de kerk geraakt werden. Sommige gemeenteleden hadden zelfs tranen in hun ogen. Ook wij als groep werden diep geraakt. Achteraf hoorden we dat men zag dat we geloofden en dat we tijdens het zingen een lach op onze gezichten hadden.
In Frankrijk is het de gewoonte om het avondmaal te vieren als er gasten zijn. Dit gaat anders dan in Nederland, dus het was even wennen. De hele gemeente stond in een kring en de schaal met brood en wijn werd doorgegeven. Als je 'aanging', mocht je ervan pakken, anders gaf je de schaal gewoon door. Nadat iedereen de kans had om te eten en te drinken, gaven we elkaar een hand en begonnen spontaan a capella "A toi la gloire" (U zij de glorie) te zingen. Het was een prachtig moment! Mensen waren geëmotioneerd en wij kregen kippenvel. Het was heel bijzonder om de eenheid te voelen als Kerk, ondanks onze verschillende herkomsten.
Na de kerkdienst was er een maaltijd bij een gemeentelid, waarvoor iedereen iets meebracht. We merkten dat de Fransen geen haast hebben. Elke maaltijd bestaat uit ongeveer vier gangen: een voorgerecht, een hoofdgerecht, de kaasronde en een toetje! Tijdens de maaltijd hadden Noa en Mirthe een bijzonder gesprek met een vrouw uit Ivoorkust die nu in Frankrijk woont. Zij was zo vol van de Heilige Geest; je voelde gewoon haar liefde voor Jezus en haar passie om over Hem te vertellen! Na de maaltijd organiseerden we echte Hollandse spelletjes voor de gemeenteleden: zaklopen, spijkerpoepen... Ook was er een quiz over Nederland en we hadden Nederlandse lekkernijen meegenomen. De dag werd opnieuw afgesloten met een prachtige vuurwerkshow voor de nationale feestdag.
Dag 4: 'Ik hoef geen christen meer in mijn paella' - Aan het werk en cultuur snuiven
Maandag - tijd om aan het werk te gaan! Al om 7.15 uur verlieten we de camping om in de kerk te ontbijten en samen de dag te beginnen met zingen, Bijbellezen en bidden. Daarna begonnen we met het verven van het plafond van de kerk, waarvoor we werden beloond met een heerlijke warme maaltijd: paella met zeevruchten. De Franse namen bleven alleen wel wat moeilijk: onze reisleidster Ditty bestelde per ongeluk haar tweede portie zonder 'chrétiens' (christenen) in plaats van 'crevettes' (garnalen), tot onze grote lol! Met een goed gevulde buik begonnen we aan het tweede deel van de dag: het ontdekken van Thiers.
Na een bezoek aan het messenmuseum, de lokale industriële specialiteit, had een gemeentelid een leuke tour voor ons voorbereid, inclusief een speurtochtelement en historische feitjes. Het was vermoeiend om na een ochtend klussen ook nog die heuvel af en op te klimmen, maar de prachtige uitzichten waren het waard. Achteraf hoorden we hoeveel onze komst voor deze meneer had betekend: zowel onze aanwezigheid in de kerkdienst als het samen ontdekken van Thiers. Het emotioneerde hem echt, en we kregen achteraf een ontzettend lieve brief van hem. Op dat soort momenten besef je pas waarvoor we hier zijn en wat voor bemoediging het voor de mensen hier is, ook al heb je dat zelf niet altijd door.
Dag 1: Vrijdag 12 juli - De reis begint en een eerste kennismaking
De reis gaat beginnen! Om uiterlijk 10.00 uur ontmoeten we elkaar en maken we ons klaar voor de eerste helft van de reis. Het zou best een leuk sociaal experiment zijn: zet acht meiden die elkaar nog niet kennen in een bus en kijk maar wat er gebeurt. Zo zijn wij afgelopen vrijdag vertrokken vanuit het natte Nederland richting het zonnige Frankrijk. We hebben ontdekt dat dit een goede manier is om als groep te binden. Na twee dagen reizen waren we echt een groep geworden. Acht gezellige meiden samen is bovendien een recept voor veel lol.
Vrijdag zijn we eerst naar Orléans gereden. Onderweg zijn we nog een keer in België gestopt voor onze lunch. Een Nederlandse vrouw vertelde ons stilletjes dat ze onderweg was naar een cursus Israëlische volksdans - dat durfde ze wel nadat ze ons had zien bidden. Daarna zijn we nog twee keer gestopt in Frankrijk: voor de heerlijke pruimentaart van Emma’s zusje en ons avondeten.
Dag 2: Zaterdag 13 juli - Orléans, Thiers en Franse gastronomie
De volgende dag begon met een bezoek aan de kathedraal van Orléans, waarna we onze reis hebben voortgezet richting Thiers. We zongen heerlijk mee met worshipmuziek, wat later veranderde in Elly & Rickert - laten we zeggen dat de sfeer er goed inzat. Op de camping daar werden we opgewacht door Harriëtte, Jérémie en Denis. We maakten kennis onder het genot van lekker koud drinken, want in Frankrijk was het flink warm!
Denis, de enthousiaste en open evangelist/dominee in Thiers, vertelde ons over zijn kerk, die wij met dertig gemeenteleden klein vonden. Hij is erg bezig met het uitdragen van het geloof in zijn stad. Dat doet hij bijvoorbeeld door het leiden van een christelijke scoutinggroep voor de kinderen uit Thiers, en zelfs door het spelen van clown. We verbaasden ons over hoe missionair deze Fransen zijn en hoe gastvrij. We zagen onze eigen gemeenten dit nog niet helemaal nadoen. Daarna kregen we een rondleiding door de kerk, vanwaar je een prachtig uitzicht hebt op de omliggende heuvels en bergen. Vervolgens kregen we onze eerste Franse maaltijd.
Dat was voor sommigen best slikken: als welkomstmaal kregen we echte Franse slakken en kikkerbilletjes. Maar gelukkig was er ook heerlijke Franse kaas en stokbrood - dat ging er bij ons allemaal wel in. ’s Avonds was er nog vuurwerk vlakbij de camping als start van de Franse nationale feestdag die de volgende dag zou plaatsvinden, en zo sloten wij knallend onze eerste dag af in Thiers. We hadden al een klein beetje mogen proeven van de gastvrijheid en het enthousiasme van de Fransen, en dat maakte ons weer enthousiast en dankbaar.
Slakken en kikkerbilletjes: Een culinaire en culturele ervaring
Met vreugde werd de aankomst van het busje onthaald bij de kerk door gemeenteleden en Denis Scheller, die evangelist is in deze kerk. Er wachtte hen een echte Franse maaltijd. Evangelist Denis, gekleed in z’n kokspak, liet hen proeven van de Franse gastronomie: slakken en kikkerbilletjes als entrée. De één hapte direct toe, voor een ander vroeg het even wat tijd. Gelukkig was het hoofdgerecht vertrouwder: aardappelpuree, salade en een hamburger, net als het toetje: ijs! Tijdens de maaltijd maakten ze verder kennis met Denis en zijn gezin. Ook ontmoetten ze Patrick, die de opknapwerkzaamheden voorbereid heeft en aanstuurt, en Jérémie, elektricien en een jongvolwassene uit de kerk van Pontarlier, die deze week graag z’n klusdeskundigheid inzet en speciaal tien dagen vakantie heeft opgenomen om samen te werken met de Nederlandse groep.
Klein en kwetsbaar: De protestantse kerk van Thiers
De protestantse kerk van Thiers (Unepref) is klein en kwetsbaar. Er komen zo’n vijftien tot twintig mensen naar de kerkdiensten. Op zondagmorgen zorgden de Nederlandse jongeren niet alleen voor extra gevulde plaatsen, maar zetten ze hun muzikale gaven in om de dienst te begeleiden en zongen ze twee liederen in het Nederlands. Gemeentelid Jean-Luc: ,,Als jullie zingen, zien we een lach op jullie gezicht en voelen we de levensvreugde. Jullie hebben me geraakt met jullie liederen, ik had tranen in m’n ogen.” Iedere zondag na de kerkdienst wordt er samen gegeten bij Sophie en Matthias. De maaltijd neemt in de Franse cultuur een belangrijke plek in: daar vinden dé gesprekken plaats en kun je elkaar beter leren kennen.
Enthousiasme en werk: Een spelletjesmiddag in het park
Iedere morgen staat er om half acht een heerlijk ontbijt klaar in de tuin van de kerk. Aansluitend is er een dagopening, waarbij gezongen, gebeden en uit de Bijbel gelezen wordt. De drager onder de werkdag! Een ieder gehuld in werkkleding, werkpet en -handschoenen gaat met enthousiasme aan de slag: het plafond in de bovenzaal moet opnieuw geverfd worden en de voordeur van de kerk geschuurd en opnieuw in de vernis gezet. Met enthousiasme wordt er iedere morgen gewerkt, met zichtbaar resultaat. Op vrijdagmorgen wordt de laatste witte verf op het plafond gesmeerd en een laatste kwast vernis maakt de grote voordeur van de kerk als nieuw.
Op woensdagmiddag organiseerden we in het park een Nederlandse spelletjesmiddag voor kinderen. Denis: ,,Ik wil dat ze niet alleen in de kerk aan het werk zijn, maar ook in en voor de stad. Als we alleen maar onder ons blijven, is dat geen mooi getuigenis.” Gehuld in het oranje hadden we een Hollands spellencircuit voorbereid met onder meer koekhappen, zaklopen, spijkerpoepen en verhalenbingo. Enthousiaste kinderen, ouders en opa’s en oma’s, die actief aan de spelletjes deelnamen. Op het moment van het goûter, het moment van drinken en lekkers, werden er crêpes, stroopwafels en roze koeken met een Nederlands vlaggetje gedeeld. Die werden goed ontvangen.
Op een van de bankjes in het park zat iemand alleen, met z’n rug naar ons toe. Ik besloot op hem af te stappen en hem wat van de Hollandse lekkernij te geven. Dat werd met blijdschap ontvangen. Hij heet Pascal (74) en woont in een huis voor ouderen grenzend aan het park. Hij hoorde muziek en dat deed hem naar buiten gaan. Ooit had hij een beter leven: getrouwd, kinderen, geld, geluk. De scheiding verbrak ook het contact met z’n kinderen. Ooit was hij een sportieve en goede hardloper, maar een ernstig motorongeluk zorgde voor een verbrijzeling van z’n linkerbeen; na vele operaties hebben ze hem weer bruikbaar gekregen, maar hij staat niet meer goed in het lood. Een goede baan, maar toch op straat beland. In elkaar geslagen en z’n kaak gebroken. Hij wijst naar z’n misvormde gezichtskant. ,,En nu mag ik hier wonen, veilig en goed.” Pascal is van oorsprong katholiek en het geloof is belangrijk voor hem. Soms gaat hij naar de mis, maar dat lukt hem niet altijd. Hij geniet van z’n crêpes en we delen later van onze picknick. Evangelist Denis bidt met hem en nodigt hem uit voor de kerkdienst. Hij ervaarde dat als een gebedsverhoring. En op zondag was hij in ons midden. De Nederlandse jongeren hebben Franse harten geraakt en sporen van liefde getrokken in deze gemeente. Niet alleen een mooi plafond en een prachtige kerkvoordeur die ze achterlaten, maar vooral wie ze waren naar anderen toe: hun hartelijkheid, hun verlangen de ander te dienen vanuit hun geloof, hun lach en de Franse ‘ander’ zien en beter leren kennen.
tags: #gzb #frankrijk #experience