Het verlies van een kind tijdens de zwangerschap, bekend als doodgeboorte (bij een amenorroeduur van meer dan 20 weken), is een ingrijpende gebeurtenis. Onderzoek, waaronder publicaties in JAMA, heeft de oorzaken en risicofactoren van doodgeboorte in kaart gebracht.
Oorzaken van Doodgeboorte
In de Verenigde Staten eindigt ongeveer 1 op de 160 zwangerschappen in een doodgeboorte. Dit cijfer blijft onveranderd en is significant hoger dan in andere ontwikkelde landen. Uit een prospectieve studie, uitgevoerd in 59 centra verspreid over vijf staten gedurende tweeënhalf jaar, bleek dat bij 953 vrouwen 972 doodgeboren kinderen werden geboren.
Bij 512 van deze neonaten werd obductie uitgevoerd. In meer dan 60% van de gevallen kon een waarschijnlijke doodsoorzaak worden vastgesteld, en in meer dan driekwart van de gevallen kon een mogelijke oorzaak worden geïdentificeerd. De meest voorkomende doodsoorzaken waren:
- Ongunstige obstetrische omstandigheden: Bijna 30% van de gevallen.
- Afwijkingen van de placenta: 23,6% van de gevallen.
- Genetische abnormaliteiten: 13,7% van de gevallen.
- Infectie: 12,9% van de gevallen.
Etniciteit en Doodgeboorte
Vrouwen van negroïde afkomst kregen vaker een doodgeboren kind ten gevolge van obstetrische complicaties (43,5%) in vergelijking met Latijns-Amerikaanse en blanke vrouwen (23,7%). Ook het aantal infecties was hoger in deze groep.
Risicofactoren voor Doodgeboorte
Naast de directe doodsoorzaken zijn er ook factoren geïdentificeerd die het risico op een doodgeboren kind verhogen. Uit een case-control onderzoek bleken de volgende factoren als onafhankelijke risicofactoren naar voren te komen:
- Negroïde afkomst
- Nullipariteit (nooit eerder bevallen)
- Diabetes
- Eerdere miskramen
- Eerdere doodgeboorten
Ondanks de identificatie van deze factoren, verklaren ze slechts een klein deel van de gevallen van doodgeboorte.
Jay Iams en Courtney Lynch benadrukken in een begeleidend commentaar dat de analyse van doodgeboorte complex is en kan worden onderverdeeld op basis van amenorroeduur, etniciteit en doodsoorzaken. Maternale hypertensie is een significante risicofactor bij doodgeboorte tussen 24 en 31 weken zwangerschap. Foetale sterfte vóór de 24e week tijdens de partus wordt vaker geassocieerd met extreme prematuriteit.
Het Slechte Nieuws: Wat Nu?
Het horen dat uw kindje is overleden, is een onwerkelijke en hartverscheurende ervaring. In deze periode van intens verdriet is het belangrijk om begeleiding en informatie te krijgen over wat er komen gaat. De informatie in deze gids is bedoeld als aanvulling op de gesprekken met medische professionals en helpt bij het maken van belangrijke beslissingen.
Verwerking van het Verlies
Het verlies van een kind, zelfs tijdens de zwangerschap, is een van de meest ingrijpende gebeurtenissen. Iedereen verwerkt dit verlies op zijn of haar eigen manier, met gevoelens als boosheid, schuldgevoelens, verdriet en shock.
Als er geen medische reden is voor een directe ziekenhuisopname, kunt u ervoor kiezen om eerst naar huis te gaan om in uw vertrouwde omgeving de eerste emoties te verwerken. Het is belangrijk om te beslissen wie u wilt informeren en welke steun u nodig heeft. In het begin kan de situatie onwerkelijk aanvoelen, en sommige vrouwen ervaren het gevoel dat het kindje nog beweegt, of voelen zich verraden door hun lichaam.
Bevalling na Doodgeboorte
Nadat u het nieuws heeft ontvangen, zal de gynaecoloog de opties bespreken. Er zijn twee mogelijkheden:
1. De Bevalling Wordt Ingeleid
Indien gekozen wordt voor het inleiden van de bevalling, wordt een afspraak gepland voor opname in het ziekenhuis. Medicijnen, zoals Mifepriston (oraal) en Misoprostol (vaginaal), worden gebruikt om de baarmoedermond te verzachten en weeën op te wekken.
Een ingeleide bevalling vindt meestal binnen 24 uur plaats, hoewel dit langer kan duren, vooral bij een korte zwangerschapsduur. Het is niet ongebruikelijk dat na een periode van wachten de bevalling plotseling snel op gang komt, met snelle ontsluiting en persdrang.
2. Wachten tot de Bevalling vanzelf Op Gang Komt
Sommige vrouwen geven de voorkeur aan een natuurlijke gang van zaken. De duur hiervan is echter moeilijk te voorspellen.
Geen Keizersnede Zonder Medische Noodzaak
Hoewel de wens om een overleden kindje zo snel mogelijk via een keizersnede te laten verwijderen begrijpelijk is, wordt dit alleen gedaan bij medische noodzaak vanwege de inherente risico's van een keizersnede. Ervaring leert dat een natuurlijke bevalling een belangrijke rol kan spelen in het rouwproces en vrouwen het gevoel kan geven iets voor hun kind te hebben gedaan. Bespreek eventuele bezwaren tegen een bewust meegemaakte bevalling met de gynaecoloog.
De Bevalling
Aanwezigheid tijdens de Bevalling
De bevalling vindt plaats op een verloskamer, waarbij een verloskundige, verpleegkundige en eventueel een gynaecoloog aanwezig zijn. U mag zelf bepalen wie uit uw omgeving aanwezig is. Partners kunnen zich soms machteloos voelen, maar hun aanwezigheid is waardevol. Zij mogen indien nodig ook blijven slapen.
Weeën en Pijnbestrijding
Pijn tijdens de bevalling wordt veroorzaakt door weeën, samentrekkingen van de baarmoeder. Deze vinden plaats in twee fasen: ontsluiting en uitdrijving. De pijn kan worden verlicht door diverse methoden, zowel zonder als met medicatie.
Methoden zonder medicatie:
- Bad of douche
- Bewegen en houdingsverandering
- Massage
Methoden met medicatie (in het Slingeland Ziekenhuis):
- De ruggenprik (epidurale analgesie): Biedt over het algemeen de beste pijnbestrijding en wordt uitgevoerd door een anesthesioloog. Na een plaatselijke verdoving wordt een dun slangetje in de rug ingebracht voor continue pijnstilling. Dit kan leiden tot tijdelijke bijwerkingen zoals verminderde beenfunctie, stijgende lichaamstemperatuur, langere uitdrijvingsduur, jeuk, sufheid en hoofdpijn. Er zijn voorzorgsmaatregelen nodig, zoals infuus met vocht en monitoring van bloeddruk en hartslag.
- Remifentanil via infuus (PCA - Patient Controlled Analgesia): Een pompje met een drukknop stelt de patiënt in staat zelf de pijnmedicatie te doseren. Dit middel werkt snel, vermindert de scherpe pijn van de weeën en kan leiden tot sufheid, waardoor de ontsluiting kan versnellen. Het middel stopt bij het begin van de persfase. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere verminderde ademhaling en jeuk.
| Kenmerk | Ruggenprik (Epidurale Analgesie) | Remifentanil |
|---|---|---|
| Manier van toediening | Katheter in de rug | Infuus in arm met pompje |
| Beschikbaarheid | In principe 24 uur per dag | 24 uur per dag |
| Duur | Tijdens hele bevalling | 4 uur |
| Effect op pijn | Goed | Redelijk goed |
| Bijwerkingen en effecten | Niet meer rondlopen, kans op bloeddrukdaling, koorts, langere uitdrijvingsduur | Minder rondlopen, kans op sufheid, misselijkheid, bloeddrukdaling, ademhalingsproblemen |
Placenta
Indien de placenta niet spontaan wordt geboren, is een verwijdering in de operatiekamer onder narcose noodzakelijk.
Contact met uw Kindje na de Geboorte
Het moment van kennismaken en afscheid nemen is emotioneel complex. U kunt aangeven of u uw kindje na de geboorte op uw buik wilt hebben en wilt vasthouden. Dit contact is belangrijk voor de verwerking, ongeacht eventuele afwijkingen. Veel ouders ervaren hun kind als mooier dan verwacht en zoeken gelijkenissen met zichzelf of andere kinderen, wat ondanks het verdriet tot trots kan leiden.
Het is belangrijk om voorbereid te zijn op mogelijke huidverkleuring of loslating van de huid (maceratie) als het kindje al langer in de buik is overleden. Er is ruimte voor uw gevoelens en emoties. Het benoemen van uw kind bij naam kan helpen bij de verwerking. Betrek ook eventuele andere kinderen op een manier die bij hen past.
Opbaren
Er zijn verschillende manieren om uw kindje op te baren:
- In eigen kleertjes in een mandje, kistje of bedje.
- In water (de watermethode), waarbij het kindje lijkt te zweven. Na obductie wordt deze methode afgeraden.
Herinneringen Maken
Het vastleggen van herinneringen is essentieel voor het afscheid nemen en de verwerking. Mogelijkheden zijn:
- Foto's: Zelf maken, vragen aan verpleegkundigen, of via stichtingen zoals Make a Memory of Stichting Still.
- Voet- en/of handafdruk: Met inkt (indien de huid intact is) of gips (niet altijd mogelijk bij kleine of beschadigde huid).
- Haarlokje: Indien het kindje haar heeft.
- Herinneringsboek: Met tastbare herinneringen, brieven, kaarten, dagboek, tekeningen.
- Symbool: Ter nagedachtenis op een gedenkplek.
Andere wensen kunt u bespreken met de verpleegkundige.
Naar Huis
U kunt ervoor kiezen uw kindje mee naar huis te nemen tot de dag van de begrafenis of crematie. U ontvangt hiervoor een verklaring van overlijden. Thuis opbaren in een wiegje, mandje of zelfs in water kan een gevoel van geborgenheid bieden.
Onderzoek naar de Doodsoorzaak
Verschillende onderzoeken kunnen helpen de doodsoorzaak te achterhalen, wat belangrijk kan zijn voor de kans op herhaling in een volgende zwangerschap.
Obductie
Een obductie omvat een uitwendig en inwendig onderzoek van het kind. Hierbij worden lengte en gewicht bepaald, organen bekeken en weefsel weggenomen voor nader onderzoek.
Chromosoomonderzoek
Indien een chromosoomafwijking wordt vermoed, kan weefsel worden onderzocht. Dit gebeurt alleen met toestemming en een afwijking is niet altijd aantoonbaar.
Overlijden van een Minderjarige en Wettelijke Procedures
Bij het overlijden van een minderjarige (jonger dan 18 jaar) geldt een specifieke procedure. Na de lijkschouw moet altijd contact worden opgenomen met de gemeentelijke lijkschouwer, zelfs bij een vermoedelijk natuurlijke dood. Dit is wettelijk verplicht.
Lijkschouw en Overleg met de Gemeentelijke Lijkschouwer
De lijkschouw stelt de aard van het overlijden vast. Bij minderjarigen is overleg met de gemeentelijke lijkschouwer (forensisch arts) altijd vereist. Dit overleg kan leiden tot de conclusies:
- Natuurlijk overlijden met bekende oorzaak.
- Natuurlijk overlijden met onbekende oorzaak.
- Aanwijzingen voor een niet-natuurlijk overlijden.
De behandelend arts blijft verantwoordelijk voor het afgeven van de verklaring van overlijden na overleg.
Nader Onderzoek Doodsoorzaak Kinderen (NODOK-procedure)
Bij onverklaard en onverwacht overlijden van een minderjarige, zonder aanwijzingen voor een niet-natuurlijk overlijden, kan in overleg met de forensisch arts en kinderarts een NODOK-procedure worden gestart. Dit gebeurt na toestemming van de gezagdragende ouder(s) en kan helpen bij de rouwverwerking.
Niet-Natuurlijke Dood
Bij aanwijzingen voor een niet-natuurlijke dood neemt de gemeentelijke lijkschouwer de procedure over.
Gezag na Overlijden van een Ouder
Het gezag over een kind na het overlijden van een ouder hangt af van de specifieke situatie, zoals gezamenlijk ouderlijk gezag. Bij gezamenlijk gezag krijgt de langstlevende ouder automatisch het volledige gezag. Bij het overlijden van beide ouders of een ouder met eenhoofdig gezag, beslist de rechter over de voogdij, tenzij een voogd is aangewezen.
Laatste Verzorging
U heeft de mogelijkheid om zelf de laatste verzorging van uw kind te doen, zoals het wassen en aankleden. Dit kan ook door anderen worden gedaan, eventueel met hulp van zorgprofessionals. Religieuze gebruiken kunnen hierbij van invloed zijn.
Orgaandonatie bij Kinderen
Kinderen kunnen orgaandonor zijn. Vanaf 12 jaar kunnen zij zich registreren, en jongere kinderen kunnen donor zijn met toestemming van de ouders.
Casus: GHB-vergiftiging bij een Baby
Een nieuwsbericht uit 2022 beschrijft een tragisch geval waarbij een negen maanden oude baby overleed aan een hoge dosis GHB. Aanvankelijk werd een natuurlijke dood vastgesteld, maar onderzoek wees uit dat GHB bij leven was toegediend. De moeder werd verdacht, en na onderzoek bleek dat de baby was overleden door een toxische dosis GHB. De moeder werd veroordeeld voor doodslag, met een eis van TBS met voorwaarden en een celstraf van vijf jaar, gezien haar ernstige verslavingsproblematiek en het risico dat ze aannam.