De Nikolaikirche: Een Historische Begrip
De Nikolaikirche in Leipzig is nauw verbonden met de ontstaansgeschiedenis van de stad. De eerste aanbouw vond plaats toen de stad stadsrechten verkreeg in 1165. De Romaanse oorsprong is nog altijd zichtbaar aan de westzijde van de kerk. In de 15e en 16e eeuw volgden verschillende aanpassingen en de ombouw tot een zogenaamde gotische hallenkerk, met drie beuken.
De naam van Johann Sebastian Bach is voor eeuwig verbonden met de Nikolaikirche. Hoewel de Nikolaikirche als "Hauptpfarrkirche" van Leipzig gold, bezat de kerk geen eigen cantor. De cantor van de Thomaskirche was ook verantwoordelijk voor de kerkmuziek in de Nikolaikirche, de Neue Kirche St. Matthäi en de Peterskirche. En zo heeft Bach als cantor van de Thomaskirche vele cantates uitgevoerd in de Nikolaikirche.
De Nikolaikirche is de oudste kerk van Leipzig. In 1982 nodigde de protestantse kerk onder het mom "Nikolaikirche - open voor iedereen" iedere maandag uit voor een gebed voor de vrede en werd daarmee het uitgangspunt van de vreedzame revolutie van 1989.
De Thomaskirche: Muzikaal en Architectonisch Erfgoed
De Thomaskirche (Duits: Thomaskirche) in Leipzig is een van de twee hoofdkerken in deze stad, de andere is de Nikolaikirche. De oorsprong van de Thomaskirche gaat terug tot de 12e eeuw. Archeologische opgravingen hebben de fundamenten van een Romaanse kerk uit ongeveer 1160 blootgelegd, toen markgraaf Otto de Rijke van Meissen stadsrechten verleende aan de nederzetting Leipzig. Tussen 1212 en 1222 werd deze vroege marktkapel omgebouwd tot de collegiale kerk van het nieuw opgerichte St. Thomas Klooster van de Augustijner kanunniken.
Er wordt gezegd dat de Minnesänger Heinrich von Morungen een relikwie van St. Thomas, meegebracht uit India, aan het klooster schonk bij zijn intrede. Het Romaanse koor werd rond 1355 gerenoveerd, en in 1391 werd de kerk van Sommerfeld van het Kreuzkloster in Meissen overgebracht naar de Thomaskirche in Leipzig.
In de late 15e eeuw was Leipzig een welvarende handels- en beursstad geworden dankzij zilvervondsten in het Ertsgebergte. Deze welvaart maakte de reconstructie en uitbreiding van haar kerken mogelijk. Het oude schip van de Thomaskirche werd in 1482 gesloopt en herbouwd in zijn grotendeels huidige vorm. De kerk werd opnieuw ingewijd door bisschop Thilo van Merseburg op 10 april 1496. Sindsdien is de Thomaskirche in wezen een gebouw van de late gotiek. Door de eeuwen heen onderging de kerk verschillende toevoegingen en wijzigingen, waaronder de 68 meter hoge toren. Het onderste deel van de toren dateert van vóór 1355 en kreeg zijn achthoekige top in de 14e eeuw. Het bovenste deel van de toren, inclusief de achthoek en de barokke koepel met een lantaarn, werd herbouwd in 1537 en bereikte zijn huidige vorm in het midden van de 19e eeuw.
In 1539 predikte de hervormer Maarten Luther hier tijdens Pinksteren. Het exterieur van de kerk wordt voornamelijk gevormd door renovaties en veranderingen uit de 19e eeuw. Nadat de kerk in 1869 van gemeentelijk eigendom was overgedragen aan de zelfbestuur van de kerkgemeenschap, werden er ongeveer 30 jaar lang historiserende renovaties aan de buitengevel uitgevoerd. Onder andere werden twee kapellen uit de 17e eeuw en een lange portiek aan de noordmuur van het schip verwijderd. De neogotische showgevel aan de westgevel werd tussen 1884 en 1889 uitgevoerd naar ontwerpen van Constantin Lipsius, terwijl bijna alle gotische en renaissance gevel elementen en de meeste barokke interieurinrichtingen werden verwijderd. Het crucifix tegenover de preekstoel en de schilderijen van de superintendenten in het koor bleven behouden.
Het Thomanerchor en de Muzikale Nalatenschap van Bach
Het Thomanerchor werd opgericht in 1212, wat het een van de oudste jongenskoren van Duitsland maakt. Door de eeuwen heen hebben vele vooraanstaande componisten en musici de prestigieuze positie van Thomaskantor bekleed. Veel belangrijke componisten en uitvoerende musici hebben dat prestigieuze ambt vervuld.
Johann Sebastian Bach diende van 1723 tot zijn dood in 1750 als Thomaskantor in Leipzig. Vele werken van Bach beleefden in de Thomaskirche hun première. Toen later Bachs werken in Leipzig in vergetelheid geraakt waren, nam Felix Mendelssohn Bartholdy het initiatief ze opnieuw uit te voeren. Daarmee ontstond de Bachtraditie in Leipzig. Bij bijzondere gelegenheden en op feestdagen worden in de Thomasconcerten overwegend werken van Johann Sebastian Bach en Felix Mendelssohn Bartholdy uitgevoerd.
Bij de zijingang van de kerk staat een standbeeld van Bach van de beeldhouwer Carl Seffner uit 1908. De kerk organiseert nog steeds wekelijks motetten en concerten in de geest van zijn nalatenschap, met de wereldberoemde St. Thomaskirche als podium.
Architectonische Kenmerken van de Thomaskirche
De Thomaskirche is een driebeukige hallenkerk met een totale lengte van 76 meter. Het hoofdschip meet 50 meter in lengte, 25 meter in breedte en 18 meter in hoogte. Het koor is iets naar het noorden gericht vanaf het schip. Het dak heeft een ongewoon steile helling van 63 graden, wat het een van de steilste zadeldaken in Duitsland maakt. Binnenin heeft het dak zeven niveaus met een nokhoogte van 45 meter. Het plafond van het schip bestaat uit een kleurrijk geaccentueerd netgewelf.
Het interieur van de Thomaskirche is versierd met verschillende altaren, waaronder het neogotische Jezusaltaar, dat in 1888 werd ontworpen en gebouwd onder leiding van architect Constantin Lipsius. De reliëfs tonen scènes uit het leven van Christus, met het Laatste Avondmaal in het midden, gemaakt door Oskar Rassau. De kerk beschikt ook over een historische preekstoel uit 1885, een marmeren en albasten doopvont gemaakt door Franz Döteber in 1614/1615, en talrijke epitafen en grafstenen, waaronder de laatgotische grafstenen van Nickel Pflugk en ridder Hermann von Harras.
De Orgels van de Thomaskirche
De Thomaskirche beschikt tegenwoordig over twee grote orgels. Het oudste is een instrument uit de romantiek van orgelbouwer Wilhelm Sauer, gebouwd tussen 1885 en 1889. Oorspronkelijk had dit orgel 63 registers en sedert 1908 meer dan 88 registers, verdeeld over drie klavieren en een pedaal.
Omdat op dit orgel de werken van Bach slechts beperkt kunnen worden weergegeven, werd door de firma Woehl in het Bachjaar 2000 aan de noordmuur nog een ander orgel voltooid met een authentiek barokgeluid. Vóór de 14e eeuw werd al een orgel genoemd. In 1489 werd een "klein orgel" vermeld. In 1511 werd op het westelijk balkon een groot orgel gebouwd, dat vanaf 1601 door een instrument met drie klavieren van Johann Lange (Kamenz) werd vervangen. Mozart speelde 12 mei 1789 op een nieuw orgel uit het jaar 1773. Dit orgel werd 1889 door een instrument van Sauer vervangen. 1639 werd een Zwaluwnestorgel op een nieuw balkon boven de Triomfboog gebouwd, maar dit werd in 1740 verwijderd.
Het orgel van de kerk, een krachtig instrument dat Bach waardig is, is een moderne constructie die de eeuwenoude orgeltraditie eer aandoet.
De Klokken van de Thomaskirche
De toren heft acht klokken met een totaal gewicht van 10,8 ton. De grootste en kostbaarste klok is de Gloriosa, gemaakt in 1477 door Theodericus Reinhard; het wordt alleen geluid op feestdagen.
De beroemde ingesneden tekeningen zijn gemaakt door Nikolaus Eisenberg. De tweede klok, Mittelglocke (middelklok), werd in 1574 gegoten door Wolf Hilliger, en de zogenaamde Mönchs-oder Beichtglocke (monniks- of biechtklok) gegoten in 1634 door Jakob König, die ook de uren slaat. De kleinste van de historische klokken is de Gebetsglocke (gebedsklok), een werk van de meester Christophorus Gros uit 1585. Een klokbel in de lantaarn van de toren slaat op de kwartieren.
In 2020/21 zijn bovengenoemde klokken opgeknapt. Ook werden in de klokkengieterij Bachert vier nieuwe klokken gemaakt met inscripties die woorden uit de motetten van Johann Sebastian Bach weerspiegelen.
De Hervormde Kerk in Leipzig
De Hervormde Kerk (Duits: Reformierte Kirche) is een protestants kerkgebouw in de Duitse stad Leipzig. Rond het jaar 1700 vormden hugenoten uit Frankrijk een eigen kerkelijke gemeente. In de jaren 1896-1899 werd ter vervanging van de oude kerk de huidige kerk samen met de pastorie naar een ontwerp van Georg Weidenbach en Richard Tschamme gebouwd. De kerk werd op 12 maart 1899 voor het eerst in gebruik genomen.
Het complex geldt als eerste voorbeeld in Duitsland van een bouwkundige eenheid van kerk en pastorie. Tijdens de zware luchtaanvallen in de nacht van 4 december 1943 op Leipzig werd de kerk beschadigd. Sinds 1950 kon de kerk weer in gebruik worden genomen.
Na 1945 ruilden veel families uit Leipzig hun oude woonplaats in voor de vestiging in de Bondsrepubliek. Degenen die bleven waren niet allemaal bestand tegen de atheïstische druk van de staat. Ook de instroom uit de traditioneel protestantse gebieden van Hessen en het Rijnland, die in de jaren voor 1945 zo had bijgedragen aan de sterke groei van de gemeenschap, stokte. Dit alles leidde tot een aanzienlijke vermindering van het aantal kerkleden. Desondanks bleef een hechte gemeenschap loyaal aan de kerk.
In 1989 was de kerkgemeenschap actief betrokken bij de vreedzame revolutie. Na de Nicolaaskerk volgde de Hervormde Kerk van Leipzig op 2 oktober met de organisatie van gebedsbijeenkomsten voor de vrede. Op 9 oktober werd er heimelijk een van de demonstraties, die later zouden leiden tot de massa-demonstraties voor meer democratie en tegen de DDR-politiek, vanaf de toren van de kerk gefilmd. Het gebouw onderging in de jaren 1992-1996 een omvangrijke restauratie.
Overige Bezienswaardigheden in Leipzig
Leipzig biedt een rijkdom aan historische en culturele bezienswaardigheden:
- Leipzig Zoo: Opgericht in 1878, is een van de oudste dierentuinen ter wereld, getransformeerd in een "dierentuin van de toekomst" met het reusachtige overdekte tropische "Gondwanaland".
- Mendelssohn-Haus: Het voormalige woonhuis van Felix Mendelssohn Bartholdy, nu een museum gewijd aan de componist die ook de 'herontdekker' van Bach was.
- Zeitgeschichtliches Forum: Een museum dat de geschiedenis van politieke repressie, oppositie en verzet in het gedeelde Duitsland herdenkt, evenals het alledaagse leven in de communistische dictatuur.
- Universitätskirche St. Paulijn (Paulinerkirche): Oorspronkelijk een kloosterkerk uit 1240, overgedragen aan de universiteit en in 1968 helaas opgeblazen door het communistische stadsbestuur. Na een lange discussie en diverse plannen, werd in 2009 een nieuwe universiteitskerk ingewijd.