Naast de traditionele ambten binnen de kerk, zoals predikant, ouderling en diaken, is er een toename van andere kerkelijk werkers met een officiële functie. Dit heeft geleid tot de ontwikkeling van een speciale Handreiking, gericht op de bevestiging van deze kerkelijk werkers. Deze handreiking biedt niet alleen achtergrondinformatie, maar ook praktisch materiaal, waaronder richtlijnen voor wanneer een bevestiging in de zondagmorgendienst wel of niet van toepassing is, liturgische bouwstenen en concrete formulieren.
De weg naar eenwording: een historisch overzicht
Het proces van landelijke eenwording tussen de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) en de Nederlands Gereformeerden is een complex verhaal dat teruggaat tot de jaren zeventig. Aanvankelijk waren de relaties tussen beide kerkverbanden bekoeld na een pijnlijke breuk. Pogingen tot herstel van de eenheid leken in die periode niet rijp. Desondanks waren er lokale en persoonlijke initiatieven om gesprekken gaande te houden. Een van de eerste initiatieven was de publicatie van het blad Saamhorig door de NGK van Maassluis, de laatste gemeente die het GKv-kerkverband had verlaten.
Journalisten Aad Kamsteeg en Ad de Boer speelden een rol in het opzetten van een gespreksgroep met deelnemers vanuit beide kerkverbanden. In 1993 werd, ondanks grote terughoudendheid en weerstand, het eerste officiële contact tussen beide kerkverbanden gelegd. Een amendement van ds. Bas Luiten leidde tot voorzichtige gesprekken, die na dertig jaar zouden resulteren in de eenwording.
De ontmoetingen tussen predikanten die elkaar kenden van hun studietijd, maar door de kerkstrijd vervreemd waren geraakt, kenmerkten deze periode. De sfeer leek meer bepaald te worden door pijn en vervreemding dan door verbondenheid. De focus van de gesprekken lag op de verschillen tussen de kerken, met name de binding aan de belijdenis. De Deputaten Kerkelijke Eenheid (DKE) adviseerden negatief aan de synode, wat resulteerde in het stoppen van de gesprekken. Ad de Boer herinnert zich hoe de Commissie Contact en Samenspreking (CCS) niet eens was uitgenodigd voor de synode.
De Synode van Zuidhorn en veranderende gesprekken
De Synode van Zuidhorn in 2002 markeerde een keerpunt. De gesprekken mochten nu officieel ‘samenspreking’ heten, hoewel de inhoud nog niet direct veranderde en de focus bleef liggen op zaken als de binding aan de belijdenis. In de herinnering van de deelnemers stonden sommigen nog vrij zwart-wit tegenover elkaar.
Rond 2007 werd het gesprek over de belijdenis vlot getrokken door een nota met een tussenbalans. Het abstracte gesprek veranderde in meer concrete gesprekken over geloofsthema’s, wat leidde tot herkenning aan beide zijden. Twee soorten veranderingen bleken cruciaal voor de gesprekken over landelijke eenheid:
- Groeiend aantal plaatselijke contacten: Vanaf halverwege de jaren negentig nam het aantal plaatselijke contacten toe. In 1997 was er bijvoorbeeld sprake van groeiende contacten in Barneveld, en rond de eeuwwisseling ontstond in Zaandam de eerste samenwerkingsgemeente van GKv en NGK.
- Verandering van binnenuit: Gelovigen, predikanten en sleutelpersonen binnen beide kerkgemeenschappen veranderden gaandeweg van opvattingen. Herman Feenstra beschrijft hoe hij door het hernieuwd bestuderen van de Schrift rondom actuele thema’s tot nieuwe inzichten kwam, niet door een nieuwe hermeneutiek, maar door openhartig te luisteren naar Gods Woord.
Vanaf 2010 raakte de auteur betrokken bij de gesprekken van DKE en CCS. De kritische stemmen binnen de landelijke gesprekken werden als uitdagend ervaren en hielpen om moeilijke onderwerpen hoog op de agenda te zetten. Het gesprek over de binding aan de belijdenis werd opnieuw gevoerd, maar door de verandering van binnenuit niet meer op de verhitte manier van vroeger.
Gesprekken over onder andere de vrouw in het ambt leidden tot een gezamenlijke nota over de hermeneutiek. Betrokkenen kijken dankbaar terug op dit werk, dat de toets der kritiek doorstond. Het kritisch tegengeluid hielp wonderlijk genoeg om eenstemmigheid te vinden. Ook argwaan rondom de verschillende kerkordes werd aangepakt door de kerkordes naast elkaar te leggen en de verschillen te onderzoeken. De grote overeenkomsten en voorstellen om verschillen te overbruggen, legden de basis voor de gezamenlijke kerkorde.
Beweging van onderop en het ‘huwelijksaanzoek’
De druk vanuit de plaatselijke kerken om harder te werken aan de eenheid nam toe. Vanuit sommige kerken klonk het geluid dat de plaatselijke toenadering of eenwording onnodig werd vertraagd door het rustige tempo van de landelijke gesprekken. Deze beweging van onderaf strookte echter niet met de ervaring van sommigen dat de eenwording hen van bovenaf overkwam.
De beweging van onderaf werd duidelijk toen er sprake was van een ‘verlovingsverzoek’ van de Nederlands Gereformeerden aan de Gereformeerd vrijgemaakten. De DKE en CCS hadden positief gerapporteerd aan de Synode en Landelijke Vergadering, zonder revolutionaire stappen voor te stellen. Echter, vanuit een van de Nederlands Gereformeerde regio’s kwam het voorstel om een huwelijksaanzoek te doen. Tot verrassing van CCS en DKE werd dit voorstel breed gedragen.
Op de Generale Synode van Ede mocht de auteur het huwelijksaanzoek namens de NGK overbrengen. Net als bij een persoonlijke verloving, was er wellicht een kleine aarzeling, maar uiteindelijk klonk er een hartelijk jawoord.
Bijzondere situaties bij huwelijksbevestiging
De christelijke-gereformeerde classis vroeg naar de omgang met huwelijksbevestiging in bijzondere situaties binnen de samenwerkingsgemeente in Hengelo. De gemeente had hierover beleid geformuleerd:
- Bij een huwelijk met een niet-gelovige partner is er geen kerkelijke huwelijksbevestiging. Indien het bruidspaar dit wenst, kan er wel een korte samenkomst worden gehouden waarin voorbede wordt gedaan. Er wordt geen formulier gelezen en geen vragen beantwoord.
- De kerkenraad van de GKv Assen-Peelo heeft zich gebogen over situaties zoals een huwelijk met een niet-gelovige partner of hertrouwen na een scheiding. De praktijk was vaak een zegen over het huwelijk in de kerkdienst op de zondag na de trouwdag. Assen-Peelo wil een dienst op de trouwdag zelf beleggen, mits er sprake is van oprecht geloof bij de ‘kerkelijke’ partner en het geen pseudo-trouwdienst wordt.
- Andere gemeenten worstelen met de vraag hoe om te gaan met het huwelijk van een gemeentelid met een vluchteling die niet met papieren kan aantonen dat hij of zij niet elders getrouwd is.
Het Praktijkcentrum en de fusie
Het Praktijkcentrum (GKv) ondersteunt en begeleidt kerken bij het gemeente-zijn in een geseculariseerde cultuur. Het kerkverband van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) houdt per 1 mei 2023 op te bestaan vanwege de landelijke fusie met de Nederlands Gereformeerde Kerken. De naam van het nieuwe kerkverband zal zijn: Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK).
Met de fusie zullen er veel veranderingen optreden ten opzichte van de huidige kerkelijke regelingen. Hoewel het verlangen om gezamenlijk trouw te zijn aan Gods Woord en de gereformeerde belijdenis blijft bestaan, wordt de vraag of de nieuwe kerkorde dit voldoende waarborgt met 'nee' beantwoord. De manier waarop synodes van de GKv met de besluiten over man/vrouw en ambt zijn omgegaan, wordt gezien als een vorm van bijbeluitleg die voor gereformeerde kerken onacceptabel zou moeten zijn, en die door de synode voor de toekomst is gelegaliseerd.
In combinatie met de nieuwe kerkorde leidt dit tot de conclusie dat het nieuwe kerkverband van de NGK geen goede en veilige plek is om kerken elkaar te helpen en te steunen bij het trouw blijven aan Gods Woord en de gereformeerde belijdenis. Voor een uitgebreidere toelichting wordt verwezen naar de bundel van de Kerngroep bezinning GKv, Het Woord in geding.
Kernpunten van kritiek op de nieuwe kerkorde
De bezwaren tegen de nieuwe kerkorde kunnen worden samengevat in negen kernpunten:
- Kerkrecht en kerkorde: Een gezond Bijbels kerkrecht dient de kerk en haar leden verbonden te houden aan Christus en Zijn leer. Het kerkrecht moet de alleenheerschappij van Christus in de gemeente en het kerkverband dienen.
- Eenheid in waarheid: Eenheid zoeken en onderhouden met andere kerken is een Schriftuurlijke opdracht. Deze eenheid is gebaseerd op de waarheid: "Uw Woord is de waarheid."
- Heilzame leer van Christus: In Christus mogen we samen één zijn. Hij onderwijst ons Zijn blijde boodschap, de heilzame leer die ons gezond maakt. Dwaalleer wordt vergeleken met een kankergezwel.
- Essentie van het kerkverband: Het kerkverband is bedoeld om plaatselijke gemeenten te ondersteunen en de leer van Christus te bewaren, ernaar te leven en te verspreiden.
- Zuivere Schriftuitleg: Een kerkverband behoort herkenbaar te zijn aan dezelfde kenmerken als een plaatselijke kerk, waaronder zuivere Schriftuitleg.
- Man/vrouw en ambt: De besluiten van de Generale Synode van Goes (2020) over man/vrouw en ambt gaan tegen Gods Woord in door een onacceptabele manier van bijbeluitleg.
- Binding aan de belijdenis: De manier waarop de binding aan de belijdenis wordt geregeld, is problematisch.
- Onverbondenheid: In de nieuwe kerkorde worden belangrijke zaken die alle kerken gemeenschappelijk aangaan, aan de vrijheid van de plaatselijke kerken overgelaten, wat leidt tot rechtsongelijkheid.
- Kenmerken van de kerk: Als gevolg van de bovengenoemde punten wordt het voldoen aan de kenmerken van de kerk van Christus in gevaar gebracht.
Specifieke bezwaren rondom de belijdenis
De bezwaren tegen de manier waarop de binding aan de belijdenis wordt geregeld, zijn met name gericht op het nieuwe verbindingsformulier. Dit formulier is afgezwakt en behoeft niet langer door ouderlingen en diakenen ondertekend te worden.
Hoewel de nieuwe kerkorde stelt dat alle ambtsdragers de belijdenis van de kerk aanvaarden, is dit niet duidelijk geregeld. Een ambtsdrager doet geen uitspraak over zijn persoonlijke overtuiging of de belijdenis overeenkomt met de Bijbel. De bepalingen die voorheen golden, dat afwijkende opvattingen niet uitgedragen mochten worden maar ter beoordeling aan de kerken voorgelegd moesten worden, zijn verdwenen.
De formulering rondom de aanvaarding van de belijdenisgeschriften is vaag. Er wordt niet meer gezegd dat de drie grootste belijdenisgeschriften uit de Reformatie door de NGK worden aanvaard "als basis voor hun eenheid, om daarop gezamenlijk voort te bouwen." Het grote bezwaar is dat men probleemloos kan instemmen met deze formuleringen, terwijl men inhoudelijk niet instemt met belangrijke onderdelen van de belijdenissen.
De Bijbel is Gods Woord en heeft het hoogste gezag in de kerk. Niets anders mag daaraan gebonden worden. Belijdenissen spreken duidelijk uit wat de HERE zegt in Zijn Woord, en de kerk spreekt dat na. Wie hiervan afwijkt, wijkt af van de Bijbel zelf. Alleen de Bijbel is onfeilbaar, maar God heeft er zo duidelijk in gesproken dat zij door de kerk betrouwbaar begrepen en nageproken kan worden. De belijdenis heeft daardoor wel degelijk gezag, afgeleid van de Bijbel.
Het is niet te veel gevraagd om van alle ambtsdragers instemming met de belijdenissen te vragen. Zij verklaren niet dat ze alle theologische en historische achtergronden kennen, maar stemmen in met de beleden leer. Het is zorgelijk dat catechismusprediking in een toenemend aantal GKv-kerken niet meer bestaat of dat de belijdenis in de catechese geen rol van betekenis meer speelt. De nieuwe kerkorde van de NGK berust hierin door kerkelijke afspraken te schrappen.
De veranderingen in het kerkrecht van de nieuwe kerkorde betreffen het gezag van Gods Woord, de binding aan de belijdenis, het toezicht op de christelijke leer, individuele plaatselijke vrijheid in plaats van gezamenlijke geloofseenheid, en de plaats van het ambt.
Formulieren zijn kerkelijke geschriften die bij liturgische handelingen gebruikt kunnen worden. De liturgische formulieren met de tekst van de laatste revisie (2016), maar met de vragen zoals vastgesteld in 2023, hebben het karakter van een handreiking. Bij de vragen en beloften mogen alleen andere formuleringen gebruikt worden met goedkeuring van de kerkenraad en instemming van de betrokkenen.
Discussie over homohuwelijk en kerkelijke identiteit
In 2022 besloot de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt aan de Prinses Margrietstraat in Utrecht dat twee mensen van hetzelfde geslacht officieel in het huwelijk konden treden. Na de kerk in Rotterdam-Centrum was dit de tweede gemeente binnen deze religieuze stroming die het ‘homohuwelijk’ toestond. Mensen die een relatie hebben met iemand van hetzelfde geslacht, mogen na dit besluit alle functies in de kerk bekleden. De kwestie leidde tot veel discussie binnen de gemeente, waarbij sommige kerkleden vertrokken.
De discussie ontstond in 2015 toen een vrouw in de gemeente, die op vrouwen valt, vragen stelde. De Bijbel geeft geen duidelijk antwoord, en met de Bijbel in de hand kan men twee kanten op. Homobelangenorganisatie COC Midden-Nederland noemde het nieuws fantastisch en een eerste stap, hopende dat meer kerken volgen.
De Utrechtse kerk wilde niet het officiële standpunt van de overkoepelende organisatie afwachten, dat in 2023 werd verwacht. De fusie met de Nederlandse Gereformeerde Kerken zou veel tijd in beslag nemen en mogelijk hoger op de agenda staan.
Een persoonlijke getuigenis beschrijft de worsteling van een vrouw die trouwde met een man uit de GKV, terwijl zij zelf uit de Gereformeerde Gemeenten kwam. Vanwege zwangerschap moest er snel getrouwd worden. Haar man kon zich niet vinden in de Gereformeerde Gemeenten, en zij had weliswaar bezwaren, maar wilde de kerk niet verlaten. Omdat ze haar kind wilde laten dopen, sloot ze zich aan bij de GKV. Hoewel beide kerken de Drie Formulieren van Enigheid gebruiken en de geloofsbelijdenis onderschrijven, bleek het verschil in leer en leven groter dan verwacht. Ze voelde zich ontheemd en had geen behoefte aan gemeenteactiviteiten. De preken en liturgie zorgden voor verdriet, en ze kon zich niet aanpassen aan de manier waarop mensen gekleed naar de kerk gingen.
De vrouw worstelt met de opvoeding van haar kinderen vanuit een reformatorische visie, terwijl haar man en de kerk (GKV) er anders over denken. Ze voelt zich verscheurd, bang dat God haar verlaten heeft, en ervaart een verlangen naar een tere geloofsleven dat echter lijkt te leiden tot verdere verwijdering van God.
Een reactie op deze getuigenis benadrukt de nood van de situatie, maar geeft geen pasklaar antwoord. De start van de relatie was niet ideaal, en de kerkelijke verdeeldheid wordt een oorzaak van verdeeldheid tussen het echtpaar. De correspondentie stelt dat het onmogelijk is om de kinderen eerlijk op te voeden volgens Gods Woord en hen tegelijk niet in conflict te brengen met wat hun vader en de kerk leren. De keuze wordt voorgelegd: de kinderen bedriegen voor de eeuwigheid, of een valse vrede in het gezin. De correspondentie adviseert om contact te zoeken met een vertrouwde predikant of ouderling uit de vorige gemeente en bovenal te bidden om antwoord.
Een andere reactie suggereert dat de kerk het geestelijk leven in de weg staat. Het advies is om eerst weer naar God toe te gaan, het eigen hart te onderzoeken, de kerk niet in de weg te laten staan voor een geestelijk leven, en elke dag met God te leven. De correspondentie benadrukt dat geen enkele kerk deze belangrijke les in de weg kan staan.
Er wordt kritiek geuit op de reacties, die als koud worden ervaren. Het is geen nieuws dat een groot deel van de GKV-gemeenten afdwaalt van Gods Woord, met name op het gebied van homoseksuele relaties en vrouwen in het ambt. De persoonlijke opvattingen over kledingstijl worden ook als belangrijk beschouwd, omdat het de houding ten opzichte van Gods Woord weerspiegelt.
Het advies wordt gegeven om te bidden voor de gemeente, het huwelijk te bewaken, en te verwachten dat de Heere zegen zal geven tijdens de preek, ondanks de moeiten met de prediking. Waakzaamheid voor zaken die niet naar het Woord zijn, wordt aangemoedigd.
tags: #huwelijksbevestiging #door #kekrelijk #werker #gkv