In Nederland wordt de recycling van blik op verschillende manieren aangepakt, afhankelijk van de gemeente. In sommige gemeenten mag blik bij het restafval. Het metaal wordt dan in de afvalverbrandingsinstallatie van het overige afval gescheiden met behulp van magneten en wervelstroomscheiders. In andere gemeenten worden metalen verpakkingen gescheiden ingezameld via een aparte PMD-zak of een bak, waarbij het blik vervolgens gescheiden wordt van plastic en drankkarton. In beide gevallen is de verwerking relatief eenvoudig.
Blik: Een Permanent Materiaal
Blik past uitstekend in het zogeheten ‘permanent material concept’, wat inhoudt dat materiaal steeds opnieuw gerecycled kan worden zonder verlies van materiaaleigenschappen. Dit staat in contrast met bijvoorbeeld plastic. In onze maatschappij streven we naar een duurzamer omgaan met grondstoffen en materialen, en het gebruik van metaal als verpakking kan hieraan een goede bijdrage leveren.
Statiegeld op Flesjes en Blikjes: Een Succesverhaal
Om te voorkomen dat flesjes en blikjes als zwerfafval op straat belanden, worden er maandelijks vele inname- en donatiepunten bijgeplaatst. Nederland raakt steeds meer gewend aan het inleveren van deze verpakkingen. Sinds juni 2021 zijn er al meer dan 6,3 miljard flessen en flesjes ingeleverd, en sinds april 2023 al meer dan 4,8 miljard blikjes (update december 2025). Uit onderzoek blijkt dat 93% van Nederland al inlevert, hoewel het onderweg nog niet altijd even gemakkelijk is. Er wordt echter steeds meer ingeleverd, zodat er weer nieuwe flesjes en blikjes van gemaakt kunnen worden. Het doel is om uiteindelijk 90% van deze verpakkingen terug te krijgen om zo snel mogelijk de wettelijke inzameldoelen te behalen.
Hoe Werkt het Inleveren?
Wanneer je blikjes en plastic flessen inlevert bij een inleverautomaat, moet de barcode goed scanbaar zijn. De machine scant op vorm, gewicht én barcode. Daarom is het belangrijk dat het blikje zoveel mogelijk in de originele vorm is. De dop hoeft er niet op te zitten, maar het is wel handig. Op de verpakking moet een Nederlands statiegeldlogo staan. Als aan deze voorwaarden wordt voldaan, probeer het dan nog een keer in te leveren.
De Prikkel van Statiegeld
Statiegeld is een slimme prikkel. Door een geldbedrag aan wegwerpverpakkingen te koppelen, krijgen deze ineens waarde. Dit zorgt ervoor dat men twee keer nadenkt voordat een leeg flesje of blikje wordt weggegooid, omdat men geen geld wil verspillen. Het resultaat is minder zwerfafval in de natuur en op straat, meer recycling en uiteindelijk minder behoefte aan nieuwe grondstoffen. Jouw kleine moeite om in te leveren heeft een grote impact op het milieu, en je krijgt je geld terug!
Wat Gebeurt er met Niet-Ingeleverd Statiegeld?
Het niet-opgehaalde statiegeld wordt gebruikt om het systeem te verbeteren. Dit geld wordt geïnvesteerd in nieuwe inleverpunten, innovatieve machines die meerdere verpakkingen tegelijk kunnen scannen, en slimme logistieke oplossingen. Ook wordt het ingezet voor mobiele inleverpunten bij festivals en grote evenementen. Het uiteindelijke doel is dat 100% van alle statiegeld terugkomt bij degenen die hun verpakkingen inleveren.
De Europese Doelstelling van 90%
De doelstelling van 90% inzameling is geen willekeurig getal, maar een Europese doelstelling die noodzakelijk is om de plastic soep in oceanen en zwerfafval in de natuur serieus aan te pakken. Met minder dan 90% blijven er te veel verpakkingen rondslingeren die schade aanrichten aan dieren en ecosystemen. Bovendien wordt de recycling efficiënter en is er minder behoefte aan nieuwe grondstoffen naarmate er meer wordt ingezameld. De 90% is dus een minimale ambitie, waarbij samen naar 100% gestreefd kan worden.
Waarom Niet Hoger Statiegeld?
Onderzoek toont aan dat het bedrag niet de grootste motivator is voor het inleveren. De sleutel tot succes ligt voornamelijk in het gemak van inleveren. Mensen zijn bereid moeite te doen, mits het praktisch is. Daarom wordt er liever geïnvesteerd in meer inleverpunten op handige locaties en in snellere machines. Zelfs bij een statiegeld van 50 cent zouden mensen hun blikjes niet inleveren als ze daarvoor kilometers moeten reizen. De focus ligt dus op het gemakkelijker maken van inleveren, in plaats van het duurder te maken.
Milieu-impact van Statiegeld
De impact van statiegeld op het milieu is aanzienlijk. Sinds de invoering van statiegeld op blikjes zijn er miljoenen verpakkingen uit het zwerfafval verdwenen, wat resulteert in minder vervuiling. Aluminium en plastic dat wordt gerecycled, hoeft niet nieuw geproduceerd te worden, wat een flinke CO2-besparing oplevert. Elke ingezamelde verpakking draagt bij aan een schoner Nederland en aan het behalen van klimaatdoelen.
Hoogte van het Statiegeld
Op kleine plastic flesjes en blikjes zit 15 cent statiegeld. Op grote plastic flessen (vanaf 1 liter) bedraagt het 25 cent. Dit bedrag stimuleert consumenten om lege verpakkingen in te leveren, met als doel dat al deze miljoenen verpakkingen netjes worden gerecycled.
Waarom Statiegeld op Blikjes?
Statiegeld op blikjes is ingevoerd om zwerfafval tegen te gaan en recycling te bevorderen. Vóór de invoering belandden jaarlijks miljoenen blikjes in de natuur of bij het restafval. Nu krijgen ze een tweede leven als nieuw blikje, wat grondstoffen bespaart en Nederland schoner houdt.
Het Proces na Inlevering
Na inlevering worden blikjes en flesjes gesorteerd, schoongemaakt en verwerkt tot nieuwe grondstoffen. Van een plastic flesje kan weer een nieuw flesje worden gemaakt, en van aluminium blikjes worden nieuwe blikjes geproduceerd. Dit is een prachtig voorbeeld van circulaire economie in de praktijk.
Hoe Herken je Statiegeldverpakkingen?
Statiegeldverpakkingen zijn te herkennen aan het statiegeldlogo op het etiket, met het bijbehorende bedrag. Voor kleine flesjes en blikjes is dit 15 cent, voor grote flessen 25 cent. Inleverapparaten herkennen automatisch welke verpakkingen statiegeld hebben.
PMD-afval: Plastic, Metaal en Drankkartons
Verpakkingen worden vaak aangeduid met PMD (Plastic, Metaal, Drinkpakken) of specifieker met PBD (Plastic, Blik, Drinkpakken). Sinds 2015 worden deze materialen gescheiden ingezameld. Vroeger was dit een groot deel van het restafval, maar deze afvalstroom kan nu gerecycled worden. Van drinkpakken wordt onder meer toiletpapier gemaakt en van blik weer nieuw blik. De verschillende soorten plastic worden gescheiden en verwerkt tot granulaat.
Op bezoek in het sorteercentrum voor PMD
Voorscheiden versus Nascheiden
Veel gemeenten kiezen ervoor om PMD voor te scheiden via een speciale container, vaak met een oranje deksel. Echter, er zijn ook gemeenten die terugkomen op dit beleid, omdat machines ook nascheiding kunnen uitvoeren, wat kosten bespaart en eenvoudiger is. Het opzetten van een infrastructuur voor voorscheiden brengt extra kosten met zich mee, zoals het legen en schoonmaken van ondergrondse containers. Bovendien blijkt dat voorscheiden van PMD vaak een lager rendement aan bruikbare grondstoffen oplevert, omdat veel inwoners PMD niet altijd correct scheiden. Als PMD-afval voor meer dan 15% vervuild is, kan het niet meer gerecycled worden en gaat het naar de verbrandingsoven, wat resulteert in een lagere opbrengst van hergebruik en een hogere afvalstoffenheffing.
Recyclebaarheid van Verpakkingen
Uit onderzoek van Natuur & Milieu (2021) blijkt dat een aanzienlijk deel (65%) van de supermarktverpakkingen niet of slechts beperkt recyclebaar is. Recyclebaar betekent dat het gerecycled kán worden, maar niet dat het daadwerkelijk gerecycled wordt. Gelukkig is er een verbetering mogelijk: meer dan de helft van de probleemverpakkingen kan met een simpele aanpassing goed recyclebaar worden gemaakt. Voorbeelden zijn etiketten die vastgelijmd zitten op plastic of wikels van een ander materiaal, die de sorteermachines verstoren. Verpakkingen die niet te recyclen zijn, eindigen in de verbrandingsoven of worden 'gedowncycled' tot producten van lagere kwaliteit, zoals plastic opvulmiddel of bermpaaltjes.
De Uitdagingen van Plastic Recycling
Hoewel de meeste plastics los van elkaar recyclebaar zijn, zijn ze in verpakkingen vaak gemixt en versmolten, wat recycling bemoeilijkt. Er wordt geclaimd dat in Nederland minder dan 50% van het plastic verpakkingsmateriaal wordt gerecycled. In de Europese Unie ligt dit percentage nog lager, en wereldwijd is het percentage zeer laag (14% gescheiden ingezameld, 5% gerecycled). Gerecycled plastic is vaak van mindere kwaliteit dan nieuw plastic, wat de vraag ernaar laag houdt.
Producentenverantwoordelijkheid en Wetgeving
In Nederland is wettelijk vastgelegd dat producenten van verpakkingsmaterialen verantwoordelijk zijn voor de inzameling en recycling van verpakkingsafval dat vrijkomt bij huishoudens. Consumenten betalen hiervoor een kleine bijdrage bij de aanschaf van een product. Bedrijven die verpakte producten op de markt brengen, zijn verplicht bij te dragen aan recycling. Het Afvalfonds Verpakkingen treedt op namens deze bedrijven.
Recycling van Blik: Een Gesloten Cirkel
In Nederland mag geen afval meer worden gestort; al het opgehaalde afval dient verwerkt te worden. In afvalverwerkingsbedrijven worden aluminium en stalen blikverpakkingen met grote magneten en wervelstromen uit het huisvuil teruggewonnen. Blik is daarmee het enige verpakkingsmateriaal dat niet apart hoeft te worden ingezameld; het lege blik mag gewoon bij al het andere afval. Op deze manier wordt 87% (2009) van alle blikverpakkingen in Nederland gerecycled. Door staal en aluminium opnieuw te gebruiken, besparen we op nieuwe grondstoffen en worden energiegebruik en CO2-uitstoot aanzienlijk teruggedrongen. Blikverpakkingen kunnen oneindig vaak gerecycled worden zonder kwaliteitsverlies.
