De kern van het christelijk geloofsleven wordt vaak samengevat in de wens: ‘Ik zou zo graag meer op Jezus lijken. Maar het lukt me niet…’ Predikant Jos Douma wijst, vanuit 2 Korintiërs 3 vers 18, een weg waarlangs men leert om alles te verwachten van Jezus en van zijn Geest. De enige vereiste is om te genieten van de uitstraling van Jezus, waarna de Geest het overige doet.
Wie is Jos Douma?
Jos Douma is predikant van de Fonteinkerk in Haarlem. In 2002 was hij, samen met Ron van der Spoel, medeoprichter van de preekbeweging Passie voor Preken. Zijn visie is om mensen bij Jezus te brengen, wat hij realiseert in zijn werk als predikant, auteur, spreker en docent homiletiek in Leuven. Hij is tevens zeer actief op het internet.
Eerder was hij predikant van de gereformeerd-vrijgemaakte Plantagekerk in Zwolle, waar hij zich toelegde op geloofsopbouw en spiritualiteit. Ook was hij voorganger van Pro Rege in Emmeloord en bekend vanwege zijn online School voor Spiritualiteit.
De Preek als Ontmoeting en Verandering
Elke zondag wordt er gepreekt, en de verwachtingen van de kerkgangers zijn vaak hooggespannen: er gaat iets gebeuren. Dit vraagt veel van de voorganger. Volgens dr. Jos Douma draait het om nabijheid: tot de tekst, tot de hoorder en tot de persoon van de voorganger zelf.
Een goede preek is geen maakbaar iets; het is geen kunstje of techniek. Een preek wordt goed door de Heilige Geest. Wanneer Hij erbij is, waait er een frisse wind door de woorden. Daarom is gebed essentieel bij de voorbereiding en het houden van preken: ‘Kom, Schepper Geest, waai door de woorden!’ Tegelijkertijd is de preek een ontmoetingsgebeuren, waarbij God mensen wil ontmoeten en mensen God willen ontmoeten.
De preek is een middel dat gericht is op verandering. Vroeger gold het als een deugd wanneer de prediker niet zichtbaar was in de preek, maar vandaag de dag is het essentieel dat de prediker dicht bij zichzelf blijft. Mensen zoeken authenticiteit en echtheid, en zijn geïnteresseerd in hoe anderen omgaan met het leven en het heilige.
Principes voor een Goede Preek
Bij het begin van zijn predikantschap hield Jos Douma zijn intredepreek over Psalm 119 vers 130: ‘Als uw woorden opengaan, is er licht en inzicht voor de eenvoudigen.’ Preken willen er primair aan bijdragen dat Gods woorden tot klinken komen. De Bijbel moet opengaan en zich kunnen uitspreken, vóórdat de behoeften van de gemeente en het verlangen naar authenticiteit van de prediker komen.
Dit gaat verder dan alleen goede en degelijke tekstuitleg. Een belangrijk principe voor Douma is dat aan het begin van de preek niet een tekst staat, maar een Persoon: Jezus Christus. Men gaat niet naar de kerk om teksten beter te begrijpen, maar om een Persoon te ontmoeten. Jezus komt naar ons toe door de woorden van de Schrift heen; de Schriften zijn het gewaad van Christus. Het verkondigen van Hem staat centraal.
Het is van belang dat de Bijbel niet alleen op een paar aantrekkelijke plaatsen opengaat, maar dat heel de Schrift tot klinken kan komen, in het Oude en Nieuwe Testament, in profetie en verhaal, in lied en brief, in genade en oordeel, in bemoediging en confrontatie. De soms weerbarstige aard van de Bijbel heeft er ook recht op om tot uitdrukking te komen in de verkondiging, omdat gelovigen in een God geloven die altijd anders is dan men dacht.
De Rol van de Hoorder
Voor zowel de prediker als de hoorder is het van belang dat er een verlangen is om dicht bij de tekst te blijven of te komen. Preken is altijd preken voor mensen; preken zoeken een landingsbaan in het leven van hen die op zoek zijn naar God.
Rudolf Bohren, een bekende Duitse theoloog, stelde dat elke preek een eerste Hoorder en een tweede tekst heeft. De eerste Hoorder is God zelf. De preek klinkt ook in Zijn oren en wil een uiting van aanbidding zijn. De tweede ‘tekst’ is de hoorder, die met zijn of haar levenservaringen en vragen de kerk binnenkomt.
Nabijheid tot Jezelf
De opdracht ‘Blijf dicht bij jezelf’ staat op de derde plaats, omdat deze houding dienstbaar moet zijn aan de twee eerdere opdrachten: ‘Blijf dicht bij de tekst’ en ‘Blijf dicht bij de hoorder’. Het gaat er niet om de schijnwerpers op jezelf te richten of de preek vol te proppen met persoonlijke verhalen. Het gaat erom te beseffen hoe belangrijk het is dat de woorden van God ook in het eigen leven landen.
Een meer meditatieve en biddende omgang met de preektekst in de voorbereiding is daarvoor van wezenlijk belang. Wie preekt, moet zich afvragen wat God tegen de gemeente wil zeggen, maar ook, en wellicht primair, wat God tegen hem of haar wil zeggen. Het is van groot belang dat er een mens, een echt mens het woord neemt, niet om de aandacht op zichzelf te vestigen, maar om ervaarbaar te maken dat Gods woorden bedoeld zijn om in concrete mensenlevens gestalte te krijgen.
De meest essentiële manier waarop de prediker dicht bij zichzelf kan blijven, is het gebed.
De Heilige Geest en jij | Klassieke preek van Billy Graham
Aandacht voor Pasen en de Veertigdagentijd
Jos Douma heeft meerdere publicaties en overdenkingen die gericht zijn op de periode rond Pasen. Zijn boekje 'Op weg naar Pasen' biedt een bijbeltekst en een korte overdenking voor elke dag in de veertigdagentijd, gericht op wie Jezus willen kennen en volgen.
Dit boekje is geschikt voor persoonlijke meditatie en kan ook dienen als uitgangspunt voor gemeenschapsprojecten, kleine groepen en bijbelstudieclubs. Het verkent de vraag: Wie is Jezus voor ons? In het centrum van het evangelie staat Jezus Christus, de gekruisigde en opgestane Heer.
Thema's in de Prediking van Jos Douma
De preken van Jos Douma behandelen diverse thema's, waaronder:
- Leven door de Geest: De periode tussen Pasen en Pinksteren wordt gezien als een tijd om te ontdekken wie de Heilige Geest is en wat Hij doet in mensenlevens, de kerk en de wereld. Een preek over Ezechiël 37:1-14 (het dal vol beenderen) onderzoekt of dit een beeld is van de kerk of het eigen leven met God.
- Doen wat Jezus zegt: Tussen Pasen en Pinksteren wordt het antwoord op de vraag wat geloven is, uitgetest: geloven is doen wat Jezus zegt. De preken belichten het belang van handelen naar Jezus' woorden, zoals in de Bergrede (Matteüs 7:1-5).
- Gemeenteopbouw: Het thema ‘alles wat je aandacht geeft groeit’ wordt gebruikt om gemeenteopbouw te benaderen. De focus ligt op het waarderen van wat goed gaat en het positieve in de gemeente. De brief aan de Filippenzen wordt hierbij als leidraad gebruikt, met aandacht voor vreugde, Jezus Christus, verbondenheid met de Heilige Geest en de vruchten van gerechtigheid.
- Innerlijke Vrede en Sabbatsleven: In zijn rol bij de School voor Spiritualiteit spreekt Douma over thema's als ‘sabbatsleven’ en ‘innerlijke vrede’.
Preekkracht: Verdieping en Gesprek
Sinds september 2023 bevat PreekKracht uitgeschreven preken en gespreksvragen voor een geloofsgesprek. Van 2013-2020 was er ook een PreekKracht, een samenvatting van de preek met vragen voor geloofsgesprekken, die veel gebruikt werd tijdens bijeenkomsten.
Deze middelen zijn bedoeld om verdieping te bieden en het gesprek over het geloof te stimuleren, zowel individueel als in gemeenschapsverband.
Belangrijke momenten in het kerkelijk jaar
Jos Douma heeft gepreekt over diverse belangrijke momenten in het kerkelijk jaar, waaronder:
- Pasen: Het Paasfeest, de opstanding van Jezus Christus, de nieuwe schepping en nieuw leven door de Geest.
- Goede Vrijdag: De dag van kwetsbaarheid en gebrokenheid.
- Palmzondag: Aandacht voor de kinderen en het kindermoment.
- Hemelvaartsdag: Onderwijs over hemels leven op aarde en het participeren in het koninkrijk van God.
- Dodenherdenking: Een dienst in de Plantagekerk met het thema ‘Vrijheid geef je door’.
De Vrucht van de Geest
De vrucht van de Geest, zoals beschreven in Galaten 5:22-23 (liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, zelfbeheersing), wordt gezien als essentieel voor de gemeente waar de Geest aan het werk is. Deze vruchten, samen met de gaven van de Geest, zijn onlosmakelijk verbonden.