Kerkdiensten en Gemeenschapsleven op Ameland

Kerkdiensten en Uitgezonden Diensten

De kerken van Ameland, Dokkum en de Bonifatiuskapel in Dokkum spelen een belangrijke rol in het gemeenschapsleven. De Clemenskerk op Ameland, de Grote Kerk en Bonifatiuskapel in Dokkum worden erkend als 'Tsjerke fan de Moanne' (Kerk van de Maand). De wekelijkse kerkdiensten die door Omrop Fryslân worden uitgezonden, voorzien in een grote behoefte, zoals blijkt uit de vele positieve reacties.

De Wurkgroep 'Tsjerketsjinsten Fryslân' organiseert deze diensten in samenwerking met lokale en regionale kerken en de omroep. De groep bestaat uit leden van kerkgenootschappen die aangesloten zijn bij de Raad van Kerken in Fryslân en de Stifting Krúspunt. In mei wijkt men af van de gebruikelijke diensten uit één specifieke kerk. Naast de diensten uit de Grote- of Sint-Martinuskerk in Dokkum, zal er op Pinksterzondag een dienst worden gehouden in de Bonifatiuskapel.

De volgende diensten stonden gepland in mei:

• 2 mei: Grote Kerk, Dokkum: Chr. Geref. Kerk Dokkum met ds. A.C.
• 9 mei: Grote Kerk, Dokkum: Vrij Baptistenvereniging Nehemia met K.
• 13 mei: Grote Kerk, Dokkum: PG. Oosternijkerk met ds. G.
• 16 mei: Grote Kerk, Dokkum: PG Dokkum/Aalsum/Wetsens met ds.
• 23 mei: Bonifatiuskapel, Dokkum: Oecumenische dienst Raad van Kerk Dokkum met pastor P. Verheijen (RK) en ds. H.
• 30 mei: Sint Clemenskerk, Nes: Oecumenische dienst met rector H. Nota (RK), S. Alblas (Herv. Gem.) en ds. A. M. Kobes-Gerritsen (Fed. Doopsgez.-Geref.).

Historische Ontwikkeling van Kerkgemeenschappen op Ameland

Het eiland Ameland heeft een rijke religieuze geschiedenis, gekenmerkt door de aanwezigheid van verschillende kerkgenootschappen en hun onderlinge verhoudingen. Vóór de Franse tijd was de 'Heerlijkheid Ameland' een zelfstandige staat, zelfs erkend door Oliver Cromwell. In 1705 kwam het eiland in bezit van de Friese Nassaus.

Naast hervormden en rooms-katholieken woonden er al lange tijd veel Mennisten op het eiland. Er bestonden twee stromingen: de 'fijne Mennisten' (ook wel 'Jan Jacbosvolk' genoemd) met gemeenten in Ballum en Nes, en de Waterlandse Doopsgezinden die hun diensten hielden in de Blauwe Schuur in Hollum. Door gemengde huwelijken en een versoepeling van de regels bij de 'fijnen', vervaagden de grenzen met de hervormden.

De Vereniging van Doopsgezinden en de Komst van Evangelisten

Op Eerste Pinksterdag, 4 juni 1854, verenigden de eilander Doopsgezinden zich onder leiding van ds. K.S. Gorter tot één gemeente. De diensten in de Blauwe Schuur werden minder frequent en de schuur raakte buiten gebruik als kerk. In 1867 bouwden de Doopsgezinden een nieuwe kerk aan de Herenweg.

Niet iedereen kon zich vinden in het eenheidsstreven van ds. Gorter. Strengere Mennisten zochten contact met ds. Jan de Liefde in Amsterdam, die evangelisten opleidde. De door hem opgerichte 'Vereeniging Tot Heil des Volks' kreeg ook op Ameland een afdeling. Deze vereniging kocht in 1857 de Blauwe Schuur om er opnieuw kerkdiensten te houden. Er ontstond een conflict over de afstand tot de Doopsgezinde kerk, maar Gedeputeerde Staten besloten dat de diensten konden doorgaan mits ze op andere tijden plaatsvonden dan die in de Doopsgezinde Vermaning.

De Christelijke Afgescheiden Kerk op Ameland

Toen de evangelist in de Blauwe Schuur vertrok, ontstond er behoefte aan orthodoxe voorgangers. Contact werd gezocht met de 'Christelijke Afgescheidene Kerk' op het vasteland. Predikanten uit Marrum en Blija gaven gehoor aan het verzoek om voor te gaan op Ameland, ondanks de uitdagende reis over de Waddenzee.

Op 17 april 1865 gingen ds. Van Smeden en diaken J.J. Postma voor in de 'Vrije Evangelische Gemeente'. De predikant wees echter op het bijbels onjuiste van het niet dopen van kinderen. Al snel gaven sommigen zich op als lid van ds. Van Smedens Christelijke Afgescheiden Gemeente te Blija.

Op 10 september 1866 werd, met de aanwezigheid van ds. Van Smeden en ouderlingen van Blija en Ferwerd, de Christelijke Afgescheiden Gemeente op Ameland gesticht. De eerste kerkenraadsleden werden gekozen en bevestigd. De gemeente was aanvankelijk aangewezen op predikanten van het vasteland, wat niet altijd soepel verliep.

Uitdagingen en Groei van de Afgescheiden Gemeente

In 1867 probeerde de Afgescheiden Gemeente in Hollum een nieuwe kerk te bouwen, omdat de Blauwe Schuur bouwvallig was. Collectes leverden echter weinig op.

Een belangrijke stap voorwaarts was de komst van een eigen predikant. In 1872 werd ds. H. van Lokhorst gevraagd om predikant op Ameland te worden. De classis ging akkoord en ds. Van Lokhorst werd op 8 december 1872 bevestigd als predikant van Hollum.

Het ambt op Ameland was echter niet eenvoudig. De pastorie was van slechte kwaliteit, met vocht, een lekkend dak en geen verwarming. Er was ook vijandschap vanuit de bevolking tegen de 'fijnen', met vernielingen aan de pastorie tot gevolg. De gemeente was arm en de financiële bijdragen van het vasteland kwamen moeizaam binnen.

Ds. Van Lokhorst bracht ook het 'strandjutten' ter sprake, waarbij de vraag werd gesteld of aangespoeld goed zomaar behouden mocht worden. De kerkenraad gaf aan dat het naar Nes brengen van gevonden voorwerpen, waar de burgemeester als strandvonder zetelde, te veel moeite kostte.

Het kerkelijk leven ging geleidelijk voort, met doopdiensten en belijdenis van volwassenen. In de jaren '80 begon de gezondheid van ds. Van Lokhorst te kwakkelen en na het overlijden van zijn vrouw in 1885 ging hij met emeritaat. Sommige gemeenteleden bleven weg en kwamen in particuliere woningen bijeen.

Oefenaar Gerardus Lap en de Terugkeer van Gemeenteleden

In 1889 bood oefenaar Gerardus Lap zich aan om de gemeente te dienen. Hij werd als 'lerend ouderling' verbonden aan de gemeente, met taken als het leiden van de zondagsschool en het bezoeken van zieken. Lap begon echter zelf met het houden van toespraken, maar miste gezag en stelde zich afstandelijk op. Dit leidde tot bezwaren van gemeenteleden. Na een examen werd Lap 'onkundig en wat de gereformeerde leer betreft onzuiver' bevonden en afgezet.

De kerkenraadsleden legden hun ambtswerk neer. Uiteindelijk werd na veel moeite en het terugbetalen van een schuld aan een ex-ambtsdrager, de toegang tot de Blauwe Schuur herwonnen.

De Komst van Oefenaar J.F. Tuinstra en Bloei van de Gemeente

In 1892 werd oefenaar J.F. Tuinstra, die op Terschelling 'overbodig' was geworden, predikant van de Gereformeerde Kerk in Hollum. Onder zijn leiding bloeide de gemeente weer op. Zelfs de aanhangers van Gerardus Lap keerden terug naar de Blauwe Schuur. De gemeente groeide aanzienlijk; in 1893 deden zeventien mannen en vrouwen belijdenis en werden twaalf kinderen gedoopt.

Opmerkelijk was de doop van een dertienjarige zus en haar tienjarige broertje, die zelf aandrongen op hun doop.

De Periode van Kandidaat Cornelis van Mourik

In 1903 sprak kandidaat Cornelis van Mourik een stichtelijk woord in Hollum. De kerkenraad bracht een beroep op hem uit, wat hij aannam. Op 9 augustus 1903 werd hij bevestigd als predikant.

Er werd een nieuwe pastorie gebouwd, aangezien de oude pastorie bouwvallig was. De bouw werd mede gefinancierd door collectereizen naar het vasteland en bijdragen vanuit de gemeente. De nieuwe pastorie werd gebouwd in de tuin bij de Blauwe Schuur.

Ds. Van Mourik heeft echter niet lang in de nieuwe pastorie gewoond. In 1910 nam hij een beroep aan naar elders.

Gemeenschapsleven en Activiteiten op Ameland

De Hervormde Gemeente Ameland en de Federatie Doopsgezind-Gereformeerd Ameland organiseren gezamenlijke diensten, die zowel in de Magnuskerk als de Herenwegkerk in Hollum gehouden worden en via een stream worden uitgezonden. Tijdens de kleine schoolvakanties is er kindernevendienst. Van september 2023 tot juni 2024 is er maandelijks een dienst in de Vermaning in Nes.

De kerkgemeenschap profileert zich als een duurzame en uitnodigende kerk voor zowel eilanders als gasten, waar ontmoeting centraal staat. Er worden diverse programma's aangeboden voor alle leeftijden.

Regelmatige Activiteiten en Inloopmomenten

• Samen handwerken, bijpraten, liederen zingen en gedichten lezen: Dit zijn terugkerende elementen in diverse bijeenkomsten.
• Inloopmiddag: Elke woensdagmiddag van 14:30 tot 16:00 uur is er een inloop voor wie behoefte heeft aan een gesprek of een luisterend oor, met koffie of thee.
• Stamtafel: Elke vrijdag worden actuele onderwerpen besproken en verdiept, vaak aan de hand van liederen of gedichten.
• Moment van stilte en bezinning: Op de eerste zondag van de maand vinden er momenten van stilte en bezinning plaats, geïnspireerd door de gemeenschap van Taizé.
• "Pas op de Plaats": Elke 4e woensdag van de maand vanaf 17:00 uur is er een bijeenkomst in De Plaats, waar onder het genot van soep en brood gesproken wordt over wisselende actuele thema's. Aanmelden is gewenst.
• Filmavonden: Tijdens de voorjaarsvakantie worden er op donderdagavonden films vertoond.
• Kinder- en tienerprogramma's: In De Plaats zijn er speciale programma's voor kinderen en tieners.
• Zingen: Elke dinsdagavond om 19:00 uur worden bekende liederen gezongen, met wisselende muzikale begeleiding.
• Rolstoelwandeling: Elke 2e woensdag van de maand worden er rolstoelwandelingen georganiseerd met bewoners van Ambla.

Bijzondere Gelegenheden en Evenementen

Gedurende het jaar vinden er diverse evenementen plaats op Ameland, waaronder:

• Paasjubel in de Magnuskerk Hollum
• Kofferbakverkopen in Nes
• Ringsteken in Ballum
• Demonstraties Paardenreddingboot in Hollum
• Lycurgus Openlucht Toernooien
• Beachrugby
• MadNes
• Zomermarkten in Nes
• Braderieën in Hollum en Buren
• Dorpsfeesten in Ballum en Buren
• Kermis in Nes en Hollum
• Ameland Adventurerun
• Oudejaarskuier in Nes

Voor het organiseren van kleine evenementen zoals straat- of buurtfeesten of rommelmarkten is meestal geen evenementenvergunning nodig, maar wel een melding vooraf.

Historische gebouwen en hun betekenis

Verschillende gebouwen op Ameland hebben een belangrijke historische en religieuze betekenis:

• Herenwegkerk: Gebouwd in 1867 in zogenaamde waterstaatsarchitectuur door de Doopsgezinde Gemeente.
• "De Vermaning" in Nes: De oudste Doopsgezinde kerk van Ameland.
• Rooms Katholieke kerken: Op Ameland zijn in totaal vier Rooms Katholieke kerken gebouwd, waarvan de eerste uit hout in de 11e eeuw dateerde.
• Kerk in Ballum: Was niet de eerste kerk van het dorp. Een slotkapel uit de 15e eeuw was de voorloper, waarvan na afbraak in 1832 alleen een grafkelder overbleef.
• Voormalig Nederlands Hervormde kerk in Nes: Grotendeels gebouwd in 1824 op de fundamenten en met behoud van de westgevel van een gebouw uit 1734.

tags: #kerkdienst #ameland #7 #nov