Als een kerk niet wegkijkt voor het geweld in de eigen wijk, kan dit leiden tot initiatieven die gericht zijn op het tegengaan van maatschappelijke problemen. Dit werd duidelijk bij het Maranatha Community Transformation Center (MCTC) in de Bijlmer, een levendige internationale migrantenkerk die wekelijks bezocht wordt door mensen van vooral Afrikaanse en Latijns-Amerikaanse afkomst. De kerk bevindt zich midden in de zogenaamde H-buurt, de oudste woonwijk in het stadsdeel Bijlmer, bekend om zijn flats met namen als Hoogoord, Haardstee en Hoptille.
Het geweld in de wijk ging ook aan de kerk niet onopgemerkt voorbij. Kogelgaten in de kerkmuur waren voor Annet Speelberg (67), de vrouw van de voorganger, en Randall Maarman (40), een kerklid, de directe aanleiding om in actie te komen. Zij constateerden dat geweld voor jongeren in de Bijlmer heel gewoon lijkt te zijn geworden, mede door de populariteit van drillraps - muziek die geweld verheerlijkt. Als tegenreactie besloten zij een eigen lied te laten maken, eveneens in de stijl van drillrap, maar met een boodschap van vreedzame oplossingen.
Muzikanten uit de kerk legden contact met drillrappers uit de Bijlmer, wat resulteerde in een lied dat een tegengeluid bood tegen de gangbare muziek in de wijk. Echter, al snel bleek dat een lied alleen niet volstond. Daarom organiseerden Maarman en Speelberg ook jongerenbijeenkomsten in de kerk, met als doel een mentaliteitsverandering teweeg te brengen ten aanzien van geweld, materialisme en overmatig consumptiegedrag.
Gemiddeld kwamen zo'n 25 tieners uit de wijk naar deze avonden, waar uiteenlopende onderwerpen werden behandeld. Speelberg benadrukte dat jongeren blootgesteld kunnen worden aan diverse vormen van geweld, niet alleen wapengeweld, maar ook huiselijk en seksueel geweld. De invloed van het gezin waarin men opgroeit, de meegekregen normen en waarden, en persoonlijke ervaringen spelen hierin een bepalende rol.
Tijdens de bijeenkomsten leerden de jongeren, aan de hand van verschillende werkvormen, het belang van geweldloze communicatie en verbeterden zij hun debatvaardigheden. Ze leerden durven spreken, hun standpunten met argumenten te onderbouwen en zich in te leven in de ander. De groep bezocht ook 'Open Up-debatavonden' in andere steden, waar ze het geleerde in de praktijk konden brengen door in gesprek te gaan met leeftijdsgenoten die ze nog nooit ontmoet hadden.
Deze bijeenkomsten maakten diepe indruk op Speelberg en Maarman. Speelberg deelde een aangrijpende opmerking van een van de jongeren: "Ik mis liefde in de wijk." Achter zo'n simpele uitspraak schuilt veel verdriet. Voor het project, genaamd Peacemakers, ontving Speelberg subsidie van Fonds Kerk en Wereld voor zowel het maken van het lied als voor de trainings- en debatavonden. Met trots vertelde ze dat hun lied een van de winnaars was van de Jongerenprijs van Kerk en Wereld in 2023.
Na afloop van de bijeenkomsten gaven jongeren aan zich bewuster te zijn geworden van hun eigen houding en tools te hebben gekregen om de-escalerend te communiceren. Annet Speelberg uitte haar dankbaarheid hiervoor: "Het is niet makkelijk om jong te zijn in de Bijlmer. Randall en ik zijn blij dat we op deze manier een aandeel kunnen hebben in het leven van jongeren. Misschien is het maar een druppel op een gloeiende plaat, maar 'praten is beter dan steken', zeggen wij altijd." Ze hoopt dat jongeren 'ambassadeurs van de vrede' worden in de wijk.
Protest tegen structureel geweld
Naast de lokale initiatieven in de Bijlmer, is er ook binnen de bredere Protestantse Kerk in Nederland (PKN) discussie en protest over de rol van de kerk bij maatschappelijke en internationale conflicten. Predikanten, gemeenteleden en theologen hielden voor de derde keer een Rode Lijn-protest bij het hoofdkantoor van de PKN in Utrecht. De actievoerders eisen dat de kerk zich duidelijker uitspreekt tegen wat zij zien als structureel geweld van Israël tegen de Palestijnen. Ze pleiten voor erkenning van ongelijke machtsverhoudingen, het benoemen van de bezetting en het spreken over mogelijk genocidaal geweld.
Tijdens het protest, waarbij Palestijnse vlaggen en portretten van kinderen die volgens de demonstranten door Israëlisch geweld omkwamen werden getoond, vroeg initiatiefneemster Janneke Stegeman wie met een "zwaar hart" aanwezig was, waarop vrijwel alle aanwezigen hun hand opstaken.
De aanleiding voor dit protest was mede de kritiek van de Palestijnse theoloog Munther Isaac uit Ramallah. Hij bezocht de PKN, maar had het gevoel dat er niet geluisterd werd toen hij sprak over "Israëls apartheid en genocide." Zijn klacht in maart grepen de organisatoren aan om opnieuw een krachtiger politieke taal van het kerkgenootschap te vragen.
Het landelijk bestuur van de PKN reageert terughoudender. Kees van Ekris, secretaris van het bestuur, erkent het onrecht jegens Palestijnen en stelt dat de PKN het thema bestuurlijk en diplomatiek blijft agenderen. Hij pleit er echter ook voor om beide stemmen, Israëlische en Palestijnse, te blijven horen. Tegenover de demonstranten voelen sommigen dit gebrek aan expliciete veroordeling als een onacceptabele valse symmetrie tussen dader en slachtoffer. Predikant Hannah Westerink sprak expliciet over een duidelijke agressor en een onderdrukte.
Tegelijkertijd verzamelde zich een kleinere, tegengestelde groep met Israëlische en Amerikaanse vlaggen en borden met teksten als "PKN, laat u niet intimideren!". Zij hielden een gebedssamenkomst georganiseerd door PKN-dominee Arenda Haasnoot. Haasnoot is kritisch over termen als "genocidaal geweld", omdat deze volgens haar de band met het Joodse volk beschadigen en wereldwijd negatieve beeldvorming over Joden kunnen aanwakkeren. Ze stelde ook dat de kerk terughoudend moet zijn met politieke oordelen en meer aandacht moet hebben voor antisemitisch geweld in Nederland.
Deze bijeenkomst maakte de verdeeldheid binnen de kerk zichtbaar. Beide kampen stonden op enkele meters van elkaar, maar hadden geen contact. De protesten in Utrecht vinden plaats tegen de achtergrond van bredere maatschappelijke mobilisaties, zoals een nationaal Rode Lijn-protest tegen het kabinetsbeleid dat naar eigen zeggen 250.000 mensen trok.
Incidenten na kerkdiensten
In het verleden hebben zich ook incidenten voorgedaan na protestantse kerkdiensten, waarbij kerkgangers zich vijandig gedroegen jegens nieuwsgierigen en journalisten. Op zondag 28 maart 2021 kwamen in Krimpen aan den IJssel en op Urk mensen bijeen voor protestantse kerkdiensten, ondanks dringende oproepen van de gemeente en zelfs premier Rutte om dit niet te doen, vanwege de geldende coronamaatregelen. In Krimpen aan den IJssel, waar bijna 700 protestanten de dienst in de Mieraskerk bijwoonden zonder mondkapjes, werd na de dienst een kerkganger door de politie aangehouden voor het aanvallen van een journalist. De verslaggever werd geslagen, geschopt en bedreigd, en heeft hiervan aangifte gedaan.
Op Urk kwamen iets meer dan 100 mensen bijeen in de Sionkerk. Ook daar was de sfeer vijandig jegens toeschouwers en de pers. Journalisten werden gefotografeerd en gefilmd, uitgescholden en verbaal bedreigd met uitspraken als: "Wij nemen jullie straks te grazen." Een kerkganger reed zelfs met zijn auto in op een verslaggever.
Politiechef Henk van Essen van de nationale politie noemde het gedrag van de kerkgangers in het tv-programma 'Buitenhof' onbegrijpelijk en ongewenst. De politie arresteerde een 43-jarige verdachte in Krimpen aan den IJssel voor het slaan en schoppen van een journalist.
Massale vechtpartij in Amsterdam
Op een ander front, in Amsterdam, heeft de politie dertien jongeren tussen de dertien en vijftien jaar oud opgepakt die verdacht worden van betrokkenheid bij een massale vechtpartij. Op donderdagmiddag gingen ongeveer zeventig jongeren met elkaar op de vuist in de omgeving van het Gerbrandypark en de Burgemeester de Vlugtlaan in Amsterdam-West. De politie wist de oorzaak van de vechtpartij nog niet.
De politie moest ingrijpen toen de jongeren agenten begonnen te beledigen met grove taal. Enkele jongeren koelden hun woede ook op een politiewagen. Een agent raakte licht gewond toen hij probeerde de gemoederen te sussen en moest voor onderzoek naar het ziekenhuis.
tags: #kerkdienst #protestantse #vechtpartij