De Looiersgrachtkerk, ook wel bekend als het Schipperskerkje, is een markant gebouw aan de Looiersgracht in Amsterdam. Op zondagochtenden wordt hier, buiten coronatijd, uit volle borst gezongen, wat duidt op een streng gereformeerde kerkdienst. De kerk, gesticht in 1894 in een voormalig pakhuis, dankt zijn bijnaam 'Schipperskerkje' waarschijnlijk aan de gereformeerde schippers die hier vroeger kerkten. Deze schippers leverden groente en fruit aan de nabijgelegen Appeltjes- en Groenmarkt. Het is bekend dat relatief veel binnenschippers van oudsher streng gereformeerd zijn.
De geschiedenis van de Looiersgrachtkerk is nauw verweven met de 19e-eeuwse gereformeerde kerkgeschiedenis, gekenmerkt door afscheidingen en fusies. Na de Franse tijd organiseerde Koning Willem I in 1816 een synode, waarbij hij de leden benoemde en een nieuw bestuursreglement liet opstellen voor de Nederlandsche Hervormde Kerk. Dit Algemeen Reglement werd bij Koninklijk Besluit goedgekeurd, maar door veel kerkleden beschouwd als ongewenste inmenging van de koning in kerkzaken.
Afsluiting en Herbestemming van het Schipperskerkje
Dertig jaar na de oprichting, in 1924, werd het Schipperskerkje gesloten. Veel leden vertrokken naar de Christelijk Gereformeerde Kerk Eben Haezer aan de Lauriergracht 132. Dominee W. Hendriksen van het Schipperskerkje verhuisde naar Ede en nam tegen een geringe vergoeding de preekstoel en het orgel mee. Het orgel, niet in erg goede staat verkerend, verloor onderweg een door houtworm aangetaste versiering die in een sloot werd gegooid. Het kerkje werd vervolgens gebruikt als opslagplaats voor kartonfabriek en drukkerij Zürcher.
In 1933 werd het pand gekocht door de Gereformeerde Gemeente en kreeg het opnieuw een kerkelijke functie. De onbewoonbaar verklaarde woning naast de kerk werd afgebroken en vervangen door een consistorie. Er kwam een nieuwe preekstoel en tweedehands kerkbanken werden aangeschaft. Een orgel was er vooralsnog niet, dus men zong met behulp van een harmonium.
In 1972 ging de consistorie in vlammen op, maar werd vervolgens herbouwd. Sinds 1994 heet het kerkje Bijbelcentrum en Evangelisatiepost Bij Simon de Looier. Naast kerkdiensten worden er kinderclubs georganiseerd en op donderdagavond zijn er open maaltijden voor €1. Een deel van de inkomsten komt van de Looiersvaart, waar mensen tegen betaling kunnen meevaren en kennismaken met het schippersleven, waarmee de cirkel weer rond is.
De Ontwikkeling van Gereformeerde Kerken in Amsterdam
De tekst beschrijft de complexe geschiedenis van verschillende gereformeerde kerkformaties in Amsterdam, met name de Christelijke Gereformeerde Kerk (CGK) en de Nederduitse Gereformeerde Kerken (later de Gereformeerde Kerken in Nederland, na de Doleantie onder leiding van Abraham Kuyper).
Afscheidingen en Fusies in de 19e Eeuw
De Afscheiding van 1834, waarbij gereformeerden zich losmaakten van de Nederlandse Hervormde Kerk vanwege theologische en kerkrechtelijke bezwaren, vormde de basis voor de Christelijke Gereformeerde Kerk. Deze beweging kende een explosieve groei, maar ook interne verdeeldheid, wat leidde tot de vorming van verschillende groepen, waaronder de Christelijke Afgescheiden Gemeenten en de Gereformeerde Kerken onder het Kruis.
In 1869 vond een hereniging plaats tussen de Christelijke Afgescheiden Gemeenten en de Gereformeerde Kerken onder het Kruis, resulterend in de Christelijke Gereformeerde Kerk. Niet alle afgescheiden groeperingen namen deel aan deze hereniging.
Parallel hieraan vond de Doleantie plaats in 1886, eveneens een afscheiding van de Nederlandse Hervormde Kerk, geleid door Abraham Kuyper. Deze beweging richtte zich op de herstelling van de gereformeerde kerkorde en belijdenis.
De Samensmelting van 1892 en de Christelijke Gereformeerde Kerk
In 1892 besloot een deel van de Christelijke Gereformeerde Gemeenten, onder leiding van de predikanten Frederik Philip Louis Constant van Lingen en Jacobus Wisse, om niet mee te gaan in de fusie met de dolerenden. Zij bleven vasthouden aan de naam Christelijk Gereformeerd. Deze groep kende vanaf 1893 negen gemeenten en ontwikkelde een eigen theologische opleiding.
De tekst benadrukt de complexe theologische discussies binnen de Christelijke Gereformeerde Kerk, met nadruk op bevindelijkheid, de noodzaak van wedergeboorte en bekering, en de verhouding tussen Gods soevereiniteit en menselijke verantwoordelijkheid.
Architectuur en Monumentale Status
De Looiersgrachtkerk, oorspronkelijk een pakhuis, is een voorbeeld van de 19e-eeuwse bouwstijl. Het gemeentelijk monumentenproject schrijft de architectuur toe aan G.J. du Bois, een timmerman en makelaar, hoewel bouwtekeningen ook de naam van H.H. van der Lichte vermelden. De kerk vertoont gelijkenis met andere kerken uit die periode, zoals de Eben Haëzerkerk aan de Lauriergracht, die gebouwd is in een stijl die doet denken aan de Gotische Zaal en de Willemskerk in Den Haag.
De Bloemgrachtkerk (1880), eveneens van gereformeerde oorsprong, wordt beschreven als een bakstenen gebouw met zandstenen pijlers en een torentje, gebouwd in een stijl die als 'pittoreske neogotiek' wordt aangeduid.
De Eben Haëzerkerk (1870) aan de Lauriergracht 130 wordt gekenmerkt door een strakke, geschouderde roodbakstenen voorgevel met hoge ramen en een boogfries. Het interieur uit 1978 was driebenig, gescheiden door rondbogen.
De Oud-Gereformeerde Gemeente, die in 1892 buiten de fusie van Gereformeerde Kerken bleef, stichtte in 1894 de Looiersgrachtkerk. Deze kerk heeft een rood bakstenen tuitgevel met hoekkantelen en pilasters.
De architectuur van deze kerken weerspiegelt de historische context van afscheidingen en de zoektocht naar een eigen identiteit binnen het gereformeerde spectrum.
Orgelgeschiedenis
De orgelgeschiedenis van de Looiersgrachtkerk en gerelateerde kerken is opmerkelijk. Het orgel van de Looiersgrachtkerk, dat oorspronkelijk in de muziekzaal van het Blindeninstituut in Huizen stond, werd in 1932 geassembleerd door Bernardus Jacobus Hasselaar. Het orgel van de Bloemgrachtkerk (1882) was de 'klassieke orgelkast' van de St.-Antonius Abtkerk van Terheijden. Het orgel van de Eben Haëzerkerk was een afdankertje van de Engelse Kerk.
De Helderse Visserij – Verhalen van Zee en Tijd (1932–2007) | Historische Documentaire in 4K
De Oud-Gereformeerde Gemeente en Haar Predikanten
De tekst beschrijft uitvoerig de geschiedenis van de Oud-Gereformeerde Gemeente in Amsterdam, met name de conflicten en scheuringen die leidden tot de oprichting van de Oud-Gereformeerde Kerk aan de Looiersgracht in 1894. De rol van predikanten als Ds. C. van den Oever, Ds. A. van den Oever en Ds. Murk Ozinga Dz. wordt belicht.
Ds. Ozinga werd in 1892 afgezet en zette de gemeente voort als de Oud-Gereformeerde Kerk. In 1894 werd een nieuw kerkje aan de Looiersgracht in gebruik genomen. Na het vertrek van Ds. Ozinga diende Ds. Johann Joseph Grass de gemeente, maar ook hij werd in 1909 afgezet.
In 1908 werd Ds. Wilhelmus Hendriksen predikant van de Oud-Geref. Kerk van Amsterdam. Pogingen tot vereniging met de Gereformeerde Gemeenten in Nederland leden schipbreuk. Uiteindelijk leidde contact met de Christelijke Gereformeerde Kerken in 1922 tot opname van Ds. Hendriksen en de Oud-Geref. Kerk in dat kerkverband.
De tekst geeft ook inzicht in de theologische stromingen binnen de Oud-Gereformeerde Gemeenten, met name de nadruk op bevindelijkheid en de interpretatie van de gereformeerde belijdenisgeschriften.
tags: #lauriergracht #christelijke #gereformeerde #kerk