Mennonieten vormen een traditionele christelijke leefgemeenschap die zich afzondert van de moderne wereld. Ze staan bekend als hardwerkende en efficiënte boeren met een sterk geloof in het verband tussen religie en landbouw. De wortels van de mennonieten liggen in Duitsland en Nederland. Menno Simons, een voormalige rooms-katholieke priester uit Friesland, werd verbannen uit de kerk en werd een invloedrijk religieus leider. Zijn volgelingen werden bekend als mennonieten, in Nederland vaak doopsgezinden genoemd. Meer dan honderd jaar geleden migreerden zij via Canada naar Latijns-Amerika op zoek naar godsdienstvrijheid, land en afzondering.
Migratie en Vestiging in Suriname
In oktober 2022 gaf het Surinaamse ministerie van Buitenlandse Zaken, International Business en Internationale Samenwerking (bibis) toestemming aan vijftig mennonietenfamilies uit Bolivia om naar Suriname te komen. Deze toestemming, verkregen uit een officiële brief van het ministerie, betrof een periode van drie jaar met als doel te werken in de landbouwsector. De mennonieten moesten echter zelf voorzien in hun landbouwgrond.
Christiaan Ruud Souverein, een Nederlandse ondernemer actief in de Surinaamse landbouwsector, begeleidt de komst van de mennonieten. Hij geeft aan al drieënhalf jaar in contact te staan met mennonieten, die hij omschrijft als "goedlachse en vrolijke mensen". Het contact liep via Adrián Barbero, een Argentijnse vastgoedondernemer die al langer dan twintig jaar bemiddelt in landdeals voor mennonieten in Bolivia, waar inmiddels 150.000 van hen wonen.
Volgens Souverein, die zichzelf als "planoloog van origine" aanduidt, zijn de mennonieten bereid om op termijn vijftig miljoen Amerikaanse dollar te investeren in Suriname. Het uiteindelijke doel is om zo'n 150.000 hectare in Suriname te beplanten met soja en mais. Dit bleek uit een presentatie die Souverein gaf voor de regeringsraad in Suriname.
Landverwerving en Controverses
In de buurt van Witagron heeft Souverein vorig jaar 35.820,28 hectare grond aangevraagd ten behoeve van de mennonieten. Hij diende 79 aanvragen in voor percelen tussen driehonderd en vijfhonderd hectare, die precies naast elkaar liggen. Voor zover bekend is slechts voor één van deze aanvragen goedkeuring verleend.
Het Surinaamse ministerie van Grondbeleid en Bosbeheer (gbb) heeft in september 2023 een bereidverklaring uitgegeven voor een stuk grond van 404,06 hectare in de buurt van Witagron, op naam van Agriculture Reinland, waarvan Souverein het enige bestuurslid is. Dinotha Vorswijk, minister van Grondbeleid en Bosbeheer, beweert echter dat de regering geen gronden heeft toegewezen aan mennonieten. Souverein ontkent eveneens dat de overheid reeds grond heeft uitgegeven: "Tot op dit moment is er aan Terra Invest of de mennonieten geen land gegeven of verkocht."
In andere delen van Suriname, van oost tot west, zijn de afgelopen maanden mennonieten "gespot". Souverein erkent dat zeven kolonies uit zowel Bolivia als Belize in februari 2024 al "meer dan dertig trips naar Suriname hebben gemaakt". Echter, de vestiging is afhankelijk van het vinden van geschikt land waar de lokale bevolking hen wil verwelkomen.
Lokale Weerstand en Zorgen
In Tibiti, een klein inheems dorp, hadden de mennonieten bijna een nederzetting gesticht. Ze hadden een weg aangelegd die leidde naar een grote open vlakte. Lydia Uralime, de kapitein van Tibiti, vertelt dat de mennonieten beloftes deden over ontwikkeling en werkgelegenheid. Haar broer Bruce zag hoe de mennonieten de grond proefden om te bepalen of deze aan hun eisen voldeed. Souverein ontkent in mei 2024 dat mennonieten land hebben ontbost, laat staan voor een clandestiene landingsbaan.
Bruce Uralime vindt het jammer dat hij de mennonieten niet meer ziet, omdat hij geloofde dat hun komst "ontwikkeling en werkgelegenheid voor het dorp zou betekenen". In Witagron ziet winkelhouder Roy Brahm, die in 2014 uit Nederland naar Suriname remigreerde, ook voordelen in de komst van de mennonieten, hoewel hij erkent dat het dorp "ontwikkeld moet worden". Veel inwoners blijven echter wantrouwig, wat Brahm toeschrijft aan een te grote focus op het verleden.
Ramdin, minister van bibis, benadrukt dat mennonieten "potentiële investeerders zijn die economische bedrijvigheid kunnen realiseren in de agrarische sector". Suriname, met een aanzienlijke schuld, zoekt dringend naar buitenlandse ondernemers om de economische crisis te bezweren. President Chandrikapersad Santokhi wil de economie transformeren naar een exporteconomie met landbouw als leidende sector.
Milieu- en Sociale Zorgen
Kort nadat in augustus 2023 bekend werd dat een groep mennonieten uit Bolivia toestemming had gekregen om zich in Suriname te vestigen, trokken Surinaamse ngo's aan de bel. Zij vrezen voor de gevolgen voor de natuur, aangezien de mennonieten in Bolivia worden beschuldigd van illegale ontbossing en het binnendringen van inheems grondgebied. Een rapport van het Amazon Conservation’s Monitoring of the Andean Amazon Project stelt dat mennonitische boeren in het zuidelijke Amazonegebied van Bolivia in twintig jaar tijd 210.980 hectare hebben gekapt, wat bijna een derde van alle ontbossing in dat gebied is.
Rudi van Kanten, directeur van Tropenbos Suriname, benadrukt dat Suriname, met 92,6 procent bosbedekking, een cruciale rol speelt in de strijd tegen klimaatverandering. Hij stelt dat grootlandbouw steeds meer grond vereist om de productie op peil te houden en beschouwt de aanpak van de mennonieten als een vorm van kolonisatie.
Ben Nobbs-Thiessen, voorzitter van het Mennonieten Studieprogramma in Canada, erkent dat "grote gezinnen kenmerkend zijn voor mennonieten". In Latijns-Amerika hebben zij hun traditionele kijk op het leven behouden, passen grotendeels endogamie toe en leven volgens specifieke richtlijnen, inclusief het afzweren van technologie en het vasthouden aan hun eigen taal, Plautdietsch.
De wereld van de Amish - Tussen traditie en verleiding | DW Documentaire
Geschiedenis van Trauma en Migratie
De geschiedenis van deze mennonieten wordt gekenmerkt door traumatische armoede en religieuze vervolging. Vanaf de 16e eeuw, na de reformatie, trokken zij vanuit Nederland en Duitsland oostwaarts naar gebieden zoals Polen en Oekraïne. Ze werden vaak gedwongen boer te worden en bekwaamden zich in het ontginnen van moeilijk te bewerken gebieden. De Russische tsaren gebruikten hen om verworven gebieden in te nemen, in ruil voor beloofde religieuze vrijheid.
Dit patroon van migratie herhaalde zich: nieuwe heersers kwamen op, en de mennonieten trokken verder, verdreven door politiek geweld, vervolging en armoede. Ook in Canada werden ze verwelkomd door de overheid, die hen land en godsdienstvrijheid beloofde. Zij bewerkten land dat Canada van de inheemse bevolking had afgenomen, waarbij de visie van de inheemse volken op het land als een heilig geschenk niet werd erkend door de nieuwe heersers.
Het Canadese koloniale beleid was gericht op economische groei, en mennonieten, als "witte mensen" bereid en vaardig om minder populaire gebieden te ontwikkelen, waren hierbij gewild. Na een zwaar bestaan met grote armoede en overheidsbemoeienis met het onderwijs, trokken groepen verder naar Mexico, Paraguay, Uruguay, Belize en Argentinië. Zo verspreidden deze Plautdiets-sprekende Europeanen zich over Noord-, Midden- en Zuid-Amerika.
Het Boliviaanse Spookverkrachtingsschandaal
Een donkere bladzijde in de geschiedenis van de mennonieten in Bolivia betreft het "spookverkrachtingsschandaal" dat zich in de kolonie Manitoba voltrok tussen 2005 en 2009. Talloze vrouwen en meisjes werden gedrogeerd en verkracht. In eerste instantie, toen de daders niet direct werden geïdentificeerd, zochten velen binnen de gemeenschap hun toevlucht tot bovennatuurlijke verklaringen. De conservatieve opvoeding en overtuigingen van de gemeenschap leidden ertoe dat veel vrouwen aarzelden om naar voren te komen over de aanvallen. Veel doopsgezinde mannen hadden meer sympathie voor de daders dan voor de gestigmatiseerde slachtoffers.
Hoewel een groep mannen uiteindelijk werd opgesloten, blijft seksueel misbruik wijdverbreid binnen de gemeenschap. De Manitoba-kolonie, met slechts 2.000 inwoners, is afgelegen en verstoken van elektriciteit. De aanvallen, waarbij vrouwen wakker werden in ongeklede staat, met hun lichamen en beddengoed bevlekt met sperma, werden toegeschreven aan krachtige kalmerende middelen. Vrouwen en meisjes, inclusief kinderen en ouderen, werden aangevallen. Sommige slachtoffers liepen ernstige verwondingen en medische complicaties op.
In een gemeenschap waar seksuele zuiverheid van groot belang is en seksuele voorlichting minimaal, weigerden veel slachtoffers naar voren te komen uit angst om gemeden te worden. Het taboe op seks maakte het voor aanklagers moeilijk om de slachtoffers hun aanrandingen in de rechtbank te laten beschrijven. De zeer religieuze groep wendde zich tot bovennatuurlijke verklaringen, waarbij demonen werden beschuldigd van de aanvallen. Fredy Perez, de aanklager, merkte op dat angst voor het bovennatuurlijke de vrouwen stil hield.
Dit schandaal is de basis voor de veelgeprezen roman "Women Talking" van auteur Miriam Toews, die zelf opgroeide in een mennonitische gemeenschap. De film, gebaseerd op het gelijknamige boek, onthult de gruwelijke gebeurtenissen en de onderdrukte waarheid achter de misdaden die door velen binnen de gemeenschap werden afgedaan als het werk van de duivel. De vrouwen worden geconfronteerd met de keuze om te blijven en niets te doen, te vechten of te vluchten. Ze besluiten het heft in handen te nemen om de misselijkmakende gebeurtenissen binnen hun gemeenschap aan de kaak te stellen en verandering teweeg te brengen.
De Rol van de Overheid en de Toekomst
De Surinaamse overheid beschouwt de kwestie van de mennonieten inmiddels als "afgesloten", nadat president Santokhi op 19 maart verklaarde dat de toestemming voor hun komst naar Suriname was ingetrokken. Verrassend genoeg werd vorige maand opnieuw een groep mennonieten gesignaleerd in Tibiti, die door Suriname Pig Farms aan het werk zijn gesteld. Granman Clemens benadrukt echter dat hij geen toestemming heeft gegeven voor de komst van mennonieten naar zijn gebied.
De misnoegde reacties van de lokale bevolking, met name van de Kwinti's die hun grondgebied verloren door houtconcessies en de uitbreiding van het Centraal Natuur Reservaat, blijven bestaan. Basja Theo Boomdijk, vader van Moksi, uit zijn ongenoegen over het feit dat de Kwinti's geen hout meer mogen kappen voor eigen gebruik, terwijl vreemden het bos kaal kappen. De Kwinti's zijn vastbesloten om niet nog meer vreemden in hun gebied te tolereren en dreigen met opstand bij verdere mennonitische aanwezigheid.
tags: #mennonieten #bolivia #misbruik