Het onderhoud van monumentale gebouwen zoals de Sint-Willibrordusbasiliek in Hulst is een complex proces dat specialistische kennis vereist. Op de eigenaren van rijksmonumenten rust de taak om deze waardevolle gebouwen in stand te houden. Omdat een monument van belang is voor de gehele samenleving, kan de eigenaar in aanmerking komen voor de zogenaamde BRIM-subsidie (Bovenregionale Instandhoudingssubsidie Monumenten). Dit subsidieprogramma ondersteunt de financiering van noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden.
Het BRIM-plan: Een Chronologisch Overzicht
Het proces van onderhoud en restauratie aan een monumentaal gebouw verloopt in verschillende fasen en vereist nauwkeurige planning en uitvoering. Zonder al te veel in details te treden, volgt hier een overzicht van de werkzaamheden en activiteiten die in de afgelopen jaren zijn ondernomen, grotendeels in het kader van het BRIM-plan.
Fase 1: Planning en Eerste Werkzaamheden
Reeds lang tevoren moet aan de hand van de staat van het gebouw een meerjarig onderhoudsplan worden opgesteld. Dit is specialistisch werk dat bouwkundige kennis en maatwerk vereist om te bepalen welke onderdelen van het gebouw vervangen of onderhouden moeten worden en welke hiervoor in aanmerking komen voor subsidie. Een restauratiearchitect is als deskundige betrokken bij het gehele proces.
Nadat de orgelbouwer, de firma Flentrop in Zaandam, had vastgesteld welke onderdelen van het orgel voor herstel in aanmerking moesten komen, heeft de restauratiearchitect bepaald welke van deze werkzaamheden voor subsidie in aanmerking kwamen. Vervolgens is de machtiging of goedkeuring van het bisdom Breda verkregen om de werkzaamheden aan het orgel uit te laten voeren. Het totale werk aan het orgel duurde enkele maanden.
Fase 2: Schilderswerkzaamheden
In het jaar waarin dit verslag is opgesteld, zijn de voorbereidingen getroffen voor de tweede fase van het BRIM-plan. Eerst is in overleg met de restauratiearchitect vastgesteld welke werkzaamheden moesten plaatsvinden. Hiervoor werd opnieuw gebruikgemaakt van het totale onderhoudsplan, aangeduid als: Werkomschrijving Brim 2016. Dit document omvatte alle noodzakelijke werkzaamheden die nog gerealiseerd moesten worden, waarbij in hoofdzaak het onderdeel schilderen centraal stond.
De aanvraag voor machtiging, met daarbij de offerte van de schilder met de laagste inschrijving, is naar het bisdom gestuurd. De firma De Ruiter, schilder uit Hank, kreeg de opdracht. In de zomer van 2017 is deze firma begonnen met de uitvoering van dit werk. Door een gebrek aan goed schilderspersoneel duurde de opdracht langer dan gepland. Omdat kwaliteit voorrang kreeg boven snelheid, zijn de werkzaamheden tot laat in het najaar doorgegaan. Vanwege ongunstige weersomstandigheden â te koud en te nat â zijn de werkzaamheden voor het buitenwerk gestaakt. Verschillende rode bovenluiken zijn uit de sponningen gehaald, met planken dichtgezet en in de werkplaats te Hank bewerkt en geschilderd.
Na hervatting van de buitenwerkzaamheden door de schilder, is wellicht een hoogwerker in de tuin van de basiliek opgemerkt. De metalen onderdelen van het raamwerk en de afvoergoten zijn onder handen genomen. De eerste oplevering door de schilder, de firma De Ruiter, en de restauratiearchitect Dhr. Massop van BBM, vond plaats.
Fase 3: Verdere Restauratiewerkzaamheden en Inspecties
Na het schilderswerk volgde een gesprek met de architect om definitieve afspraken te maken over de uit te voeren werkzaamheden uit het onderhoudsplan uit 2013. Dit overzicht van werkzaamheden in de laatste fase vormde tevens de basis voor het maken van een offerte.
In 2019 werd een eenmalige inspectie uitgevoerd door de monumentenwacht. Dit rapport werd door het bestuur laten maken om, naast het onderhoudsplan van zes jaar eerder, de meest urgente gebreken van dat moment in beeld te hebben. Het rapport toonde aan welke onderdelen van het gebouw dringend aan onderhoud toe waren en ondersteunde de te verwachten gebreken die zes jaar eerder in het Totale onderhoudsplan waren opgenomen.
De werkomschrijving BRIM 2020 basiliek Hulst bracht alle omschreven werkzaamheden uit de eenmalige inspectie van 2019 en de werkzaamheden uit het Totale onderhoudsplan samen. Dit document bevatte alle noodzakelijke werkzaamheden met een precieze omschrijving van wat er gedaan moest worden. De volgende stap was het bepalen van de kosten en de beschikbaarheid van budget om deze plannen uit te voeren.
Huidige Werkzaamheden en Afhandeling
Momenteel, en tot eind oktober van het betreffende jaar, zijn er veel activiteiten rond het gebouw zichtbaar. Een hoogwerker en het geluid van een persluchtmachine, die nodig is om met een pneumatische beitel losse voegen tussen de stenen te verwijderen, zijn kenmerkend voor de werkzaamheden. Na het verwijderen van mos en het behandelen met stoom om de stenen schoon te maken, worden de voegen opnieuw ingevoegd.
De werkzaamheden omvatten ook het ontmossen, het schoonspuiten van de natuurstenen muren en het aanbrengen van anti-duivenwering (metalen pinnen voor de hoge delen van het gebouw). Zelfs onder de grond wordt er naar de stenen gekeken, waarbij voegen worden uitgehakt.
Nadat de bouwmaterialen zijn weggehaald en de mensen van bouwbedrijf Cauwenborgh vertrokken zijn, worden ter afsluiting van dit meerjarenproject de administratieve zaken afgehandeld. Er vindt verantwoording en controle plaats op de kwaliteit van de bouwwerkzaamheden. Financiële verantwoording moet worden afgelegd aan de subsidiegever, het parochiebestuur en de parochiekern Hulst. De bijdragen van donateurs hebben de uitvoering van dit plan uiteindelijk mogelijk gemaakt en het onderhoud van de basiliek op deze wijze mogelijk gemaakt.
De Geschiedenis van de Sint-Willibrordusbasiliek
De Sint-Willibrordusbasiliek, gelegen in het hart van de vestingstad Hulst, domineert de skyline van de stad met zijn monumentale uitstraling. Opgetrokken in Brabants-Gotische stijl, is de 60 meter hoge toren van kilometers ver zichtbaar. Gelegen op het hoogste gedeelte van Hulst, prijkt de basiliek als het ware boven de vestingstad uit.
De bouw van deze kerk begon reeds in de 13e eeuw, met in de eeuwen hierna grote uitbreidingen. Door de eeuwen heen is de kerk, na verschillende verwoestende torenbranden, meerdere malen herbouwd, waarbij beroemde bouwmeesters betrokken waren. De huidige toren stamt uit vier verschillende perioden.
De van oorsprong katholieke kerk heeft veel verschillende gebruikers gekend. Vanaf 1806 was het zelfs een simultaan kerk, waarbij het koor katholiek was en het schip in gebruik door protestanten. In 1929 kochten de katholieken het protestantse deel, waarna een uitgebreide restauratie plaatsvond. De bouwkundige toevoegingen verhoogden het katholieke karakter, en mede om die reden werd de kerk in 1935 verheven tot basiliek.
De Ontwikkeling van de Toren
De Heilige Willibrordusbasiliek stamt uit de 13e eeuw en heeft in de loop der eeuwen vele veranderingen ondergaan, wat met name zichtbaar is aan de markante toren die een aantal keren verwoest is. De toren bestaat uit vier afzonderlijke delen. Het eerste gedeelte, vermoedelijk uit de 13e/14e eeuw, gaat grotendeels schuil onder het dak van de kerk. Van de in 1402 gebouwde achthoekige toren is enkel de onderste verdieping overgebleven. Het gedeelte tussen de balustrade en de wijzerplaten is een restant van de door architect Cuypers gebouwde toren. In de oorlog is de toren van de Basiliek voor het laatst verwoest. De betonnen bekroning die nu de kerk siert, is in 1957 op de toren geplaatst, naar ontwerp van architect J. Brouwer, met de naam 'de Prediker'.
Bezoekersinformatie en Kunstschatten
Het is mogelijk om onder leiding van een gids de toren te beklimmen en vanaf 60 meter hoogte te genieten van een prachtig uitzicht over de omgeving van Hulst. In juli en augustus gaat er iedere zondag een gids te toren op, waar men bij aan kan sluiten.
Eén van de prachtige kunstwerken in de Basiliek is de Piëta, die door liefhebbers wordt beschouwd als de tweede mooiste na die van Michelangelo in de Sint Pieter in Rome. De basiliek beschikt over prachtige gebrandschilderde ramen die bij zonnig weer zorgen voor een fascinerend kleurenspel. Het authentieke raam bevindt zich boven de hoofdingang.
Tevens herbergt deze Basiliek een fraai orgel van Frans-Vlaamse bouwkunst, oorspronkelijk een werkstuk van orgelbouwer Loys Isoré uit de jaren 1610-1612.
Toegankelijkheid en Openingstijden
Vanaf begin mei tot begin september, tussen 14.00 en 17.00 uur, worden de koorkerk en de Librije opengesteld voor publiek. Hierdoor kan dit normaal gesproken afgesloten gedeelte van de basiliek bezocht worden. Zo nu en dan zijn er doopvieringen, waarbij de koorkerk helaas niet toegankelijk is.
De basiliek is vrij toegankelijk en alle dagen geopend van 09.00 tot 17.00 uur (in de wintertijd tot 16.00 uur). Voor een bezoek op eigen houtje kan de algemene brochure gedownload worden.
tags: #mis #willibrordusbasiliek #hulst #kerkdiensten