De kerkelijke huwelijksbevestiging is een belangrijk onderdeel van de huwelijksdag, waarbij het bruidspaar Gods zegen vraagt over hun verbintenis. Hoewel het wettelijk huwelijk in het gemeentehuis wordt gesloten, vindt in de kerk de spirituele bevestiging plaats voor Gods aangezicht. Dit document biedt een overzicht van de procedures, richtlijnen en theologische achtergronden van kerkelijke huwelijken binnen de Gereformeerde Kerk, met speciale aandacht voor de aanpassingen die nodig zijn in bijzondere omstandigheden, zoals de coronapandemie.
De betekenis van het kerkelijk huwelijk
De kerkelijke huwelijksbevestiging wijst terug op de schepping en de gift van Eva aan Adam, en omgekeerd. Het huwelijk wordt gezien als een uniek verbond tussen één man en één vrouw, ingesteld door God zelf. De bevestiging in de kerk is een moment waarop het bruidspaar Gods hulp en zegen vraagt over de wettelijke bevestiging. Voor Gods aangezicht leggen zij een eed af en beloven elkaar trouw.
Ds. L.A. den Butter, predikant in de christelijke gereformeerde kerk van Rijnsburg en auteur van het boek "Op weg naar het huwelijk", benadrukt het belang van de kerkelijke bevestiging:
"Een huwelijk wordt wettelijk gesloten in het gemeentehuis, maar in de kerk vraag je Gods hulp en zegen over die wettelijke bevestiging. Voor Zijn aangezicht leg je een eed af en beloof je elkaar trouw."
Hij voegt eraan toe dat de kerkelijke bevestiging terugwijst op de schepping en de gift van Eva aan Adam, en omgekeerd.
Kerkelijke huwelijken tijdens bijzondere omstandigheden
Tijdens de coronapandemie zijn er specifieke richtlijnen van de overheid die van invloed zijn op kerkelijke bijeenkomsten, inclusief huwelijksdiensten. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft aangegeven dat religieuze bijeenkomsten mogelijk blijven, met maximaal dertig personen die onderling anderhalve meter afstand moeten houden. Onder deze voorwaarden kunnen ook kerkelijke huwelijken doorgaan.
Aanpassingen en alternatieven
Kerkenraden denken mee met trouwende stellen om alternatieven te vinden die voldoen aan de geldende regels. In Bunschoten vond er een kerkelijke huwelijksbevestiging plaats met zeventien personen in de kerk, waarbij de gemeente via audiovisuele middelen kon meekijken. Het stel dat dinsdag trouwde, wil graag nog een grotere dienst houden zodra het weer mogelijk is.
Sommige aanstaande echtparen kiezen ervoor om tijdelijk alleen voor de wet te trouwen, met het voornemen om de kerkelijke bevestiging op een later moment te laten plaatsvinden. Dit wordt door kerkenraden, zoals die van de gereformeerde gemeente van Kampen, als een verstandige optie gezien, vooral omdat recepties momenteel ook niet doorgaan.
Voorzitter Frits Verweij van de kerkenraad van de gereformeerde gemeente van Kampen licht toe:
"Wij adviseren in principe om de kerkdienst uit te stellen. Als je toch de receptie moet uitstellen, kun je de bevestiging van het kerkelijk huwelijk ook op die dag laten plaatsvinden."
Hij benadrukt echter dat de mogelijkheid van een kerkelijke bevestiging niet wordt geblokkeerd, mits de regels van de overheid strikt worden nageleefd, inclusief de afstandsmaatregelen.
Protocollen en richtlijnen
Verschillende gemeenten hebben protocollen opgesteld om om te gaan met huwelijksdiensten in bijzondere situaties. Bij de christelijke gereformeerde Pniëlkerk in Veenendaal heeft een bruidspaar ervoor gekozen om in het gemeentehuis te trouwen en de kerkelijke inzegening uit te stellen.
De christelijke-gereformeerde classis heeft ook navraag gedaan naar de omgang met huwelijksbevestigingen in bijzondere situaties binnen de CGK/NGK-samenwerkingsgemeente in Hengelo. Hier is beleid geformuleerd voor situaties zoals een huwelijk met een niet-gelovige partner of bij hertrouwen na een scheiding.
De GKv Assen-Peelo heeft zich beziggehouden met de vraag hoe om te gaan met huwelijken waarbij één partner niet-gelovig is of bij hertrouwen. Zij stellen voor om, onder voorwaarden van oprecht geloof bij de kerkelijke partner en het vermijden van een pseudo-trouwdienst, een dienst op de trouwdag zelf te beleggen.
De huwelijksdienst: voorbereiding en liturgie
Het Praktijkcentrum (GKv) ondersteunt kerken bij het gemeente-zijn in een geseculariseerde cultuur en biedt hulp bij het inzegenen van een huwelijk. Hieronder staan de stappen en voorwaarden voor een kerkelijke huwelijksdienst:
Basale voorwaarden
- Kerkelijke bevestiging en inzegening kan pas plaatsvinden nadat het huwelijk voltrokken is door de ambtenaar van de burgerlijke stand.
- De kandidaten zijn lid van de gemeente, of één van hen is lid, of zij zijn voornemens zich aan te sluiten.
- Het huwelijk wordt beschouwd als een uniek verbond tussen één man en één vrouw, gebaseerd op de Bijbel.
De huwelijksdienst
- De dienst wordt doorgaans geleid door de eigen voorganger. Indien de gemeente vacant is, wordt in overleg met de gemeenteleiding een vervanger gezocht.
- Op verzoek van het bruidspaar kan in overleg met de leiding van de gemeente een familielid de dienst leiden.
- Kandidaten nemen zo spoedig mogelijk contact op met de voorganger voor het vaststellen van een datum.
- Er vinden minimaal één, mogelijk twee, voorbereidende gesprekken plaats met de voorganger, waarin onder andere het huwelijksformulier en de daarin gestelde vragen worden besproken.
- Huwelijksdiensten vinden plaats in het kerkgebouw van de gemeente, tenzij anders is overeengekomen met de gemeenteleiding. Kosten voor het gebruik van het kerkgebouw en de voorganger worden in overleg bepaald.
- Na contact met de voorganger dient ook contact opgenomen te worden met een van de oudsten.
- In bepaalde gevallen kan de huwelijksdienst elders plaatsvinden, bijvoorbeeld in de kerk van de bruid of bruidegom.
De liturgie van de dienst
- De inhoud van de liturgie wordt met de voorganger besproken en moet passen binnen de identiteit van de gemeente.
- Er wordt gebruikgemaakt van de gangbare Bijbelvertaling van de gemeente en gezongen uit de Opwekkingsbundel.
- Bij twee momenten in de dienst kan gekozen worden voor een passend lied: direct na binnenkomst van het bruidspaar en het laatste zangmoment.
- Tijdens de dienst wordt gebruikgemaakt van een algemeen of aangepast huwelijksformulier.
De formulieren hebben het karakter van een handreiking. De tekst van de laatste revisie (2016) met de vragen zoals vastgesteld in 2023 door de LV/GS van Zoetermeer is beschikbaar.
Teksten en gebeden rondom het huwelijk
De Bijbel biedt rijke teksten en gebeden die relevant zijn voor de huwelijksdienst. Een belangrijk gedeelte is de uitleg over de oorsprong en betekenis van het huwelijk, zoals beschreven in Genesis:
"En eerstelijk zult gij weten dat God, onze Vader, nadat Hij hemel en aarde, en alles wat daarin is, geschapen had, den mens schiep, naar Zijn beeld en Zijn gelijkenis, opdat hij heerschappij zou hebben over de dieren der aarde, over de vissen der zee, en over het gevogelte des hemels; en nadat Hij den mens geschapen had, sprak Hij: Het is niet goed dat de mens alleen zij; Ik zal hem een hulpe maken, die als tegen hem over zij. Toen deed de HEERE God een diepen slaap op Adam vallen, en hij sliep; en Hij nam een van zijn ribben en sloot derzelver plaats toe met vlees. En de HEERE God bouwde de ribbe, die Hij van Adam genomen had, tot een vrouw; en Hij bracht haar tot Adam. Toen zeide Adam: Deze is ditmaal been van mijn benen en vlees van mijn vlees; men zal haar Manninne heten, omdat zij uit den man genomen is. Daarom zult gij ook niet twijfelen, of de huwelijke staat behaagt aan God den Heere; overmits Hij Adam zijn huisvrouw geschapen, Zelf toegebracht, en hem tot een huisvrouw gegeven heeft; daarmede betuigende dat Hij nog heden ten dage aan een iegelijk zijn huisvrouw gelijk als met Zijn hand toebrengt."
De eerste oorzaak van het huwelijk is dat de een de ander trouwelijk helpe en bijsta in alle dingen die tot het tijdelijke en eeuwige leven behoren. De andere oorzaak is dat zij hun kinderen in de waarachtige kennis en vreze Gods opvoeden. De derde oorzaak is dat een iegelijk, alle onkuisheid en boze lusten vermijdende, met een goede en geruste consciëntie moge leven.
Verantwoordelijkheden binnen het huwelijk
De man wordt geacht het hoofd van de vrouw te zijn, haar leidende, onderwijzende, troostende en beschermende, gelijk Christus het Hoofd van Zijn gemeente is. Hij wordt opgeroepen zijn huisvrouw lief te hebben als zijn eigen lichaam. De vrouw wordt geadviseerd zich naar het Woord van God te houden jegens haar man, hem lief te hebben, eren en vrezen, en hem gehoorzaam te zijn in alle dingen die recht en billijk zijn.
De band van het huwelijk volgens het Evangelie
Mattheüs 19:3-9 wordt aangehaald om de sterkte van de huwelijksband te benadrukken:
"En de farizeeën kwamen tot Hem, verzoekende Hem en zeggende tot Hem: Is het een mens geoorloofd zijn vrouw te verlaten om allerlei oorzaak? Doch Hij antwoordende zeide tot hen: Hebt gij niet gelezen, Die van den beginne den mens gemaakt heeft, dat Hij hen gemaakt heeft man en vrouw? En gezegd heeft: Daarom zal een mens vader en moeder verlaten en zal zijn vrouw aanhangen, en die twee zullen tot één vlees zijn? Alzo dat zij niet meer twee zijn, maar één vlees. Hetgeen dan God samengevoegd heeft, scheide de mens niet."
Een gebed voor het bruidspaar omvat de vraag om Gods Heilige Geest, opdat zij in een waarachtig en vast geloof heiliglijk leven, naar Gods wil, en alle boosheid tegenstaan.
De zegen van God over het huwelijk
Psalm 128 wordt aangehaald om de zegen van God over het gezin te illustreren:
"1. Welgelukzalig is een iegelijk die den HEERE vreest, die in Zijn wegen wandelt. 2. Want gij zult eten den arbeid uwer handen; welgelukzalig zult gij zijn, en het zal u welgaan. 3. Uw huisvrouw zal wezen als een vruchtbare wijnstok aan de zijden van uw huis, uw kinderen als olijfplanten rondom uw tafel. 4. Zie, alzo zal zekerlijk die man gezegend worden, die den HEERE vreest. 5. De HEERE zal u zegenen uit Sion, en gij zult het goede van Jeruzalem aanschouwen, al de dagen uws levens; 6. En gij zult uw kindskinderen zien."