De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) heeft de functieprofielen voor predikant, pastor en kerkelijk werker uitgewerkt. Deze profielen zijn ontworpen om beter aan te sluiten bij de praktijk en om kerkenraden te ondersteunen bij het maken van weloverwogen keuzes voor de juiste voorganger(s) binnen hun specifieke situatie.
Verschillen tussen Predikant, Pastor en Kerkelijk Werker
Een predikant en een pastor zijn beiden dienaren van het Woord en gaan voor in de diensten van woord en sacrament. Er zijn echter duidelijke verschillen in hun opleiding, focus en takenpakket:
- Predikant: Deze functie vereist een universitaire opleiding. Predikanten nemen doorgaans de zwaardere, ingewikkelde en regionale theologische vragen op zich en geven richting aan het kerkelijke beleid.
- Pastor: Met een HBO-opleiding werkt de pastor doorgaans dichter bij de gemeente. De focus ligt hierbij vaak op pastoraat, catechese en de opbouw van de gemeente.
De introductie van deze functieprofielen moedigt kerkenraden aan om kritisch te kijken naar wat werkelijk belangrijk is binnen de gemeente en om rollen en verantwoordelijkheden duidelijk af te spreken: wie doet wat en wie beslist waarover? Het is essentieel om per medewerker duidelijke afspraken te maken, inclusief een werkplan met doelen en planning, en om tijdig te beginnen met het opstellen van deze documenten. Het gebruik van goede sjablonen kan hierbij helpen, en het is belangrijk om de gemaakte keuzes helder te kunnen uitleggen.
Procedure bij Vacatures en Benoemingen
Alle vacatures binnen de PKN dienen gemeld te worden bij de classis. Vroeg in het proces is er overleg met de classispredikant, en waar nodig de classicaal financieel adviseur. Tevens wordt een consulent aangewezen om het beroepingswerk te begeleiden.
Er is een praktisch hulpmiddel ontwikkeld dat kerkenraden helpt de context te wegen en op basis daarvan te kiezen tussen een pastor of een predikant. Dit hulpmiddel wordt momenteel getest en ingebed in de procedure.
Sinds het synodebesluit van 21 juni 2024 is het Breed Moderamen van de Classicale Vergadering (BMCV) altijd verplicht om toestemming te verlenen voor het openen van een vacature binnen een van de drie profielen. Indien een gemeente kiest tussen een pastor of een predikant, beoordeelt het BMCV tevens of de gevolgde procedure correct is verlopen.
Stappen voor het Benoemingsproces
Het proces van het invullen van een vacature vereist een zorgvuldige uitwerking van alle stappen:
- Inventarisatie: Begin met een gezamenlijke analyse van de huidige situatie van de gemeente en bepaal welke taken prioriteit hebben.
- Profiel en Vacaturetekst: Werk alle stappen goed uit, inclusief het profiel van de voorganger(s) en de vacaturetekst. Zorg ervoor dat de plaatselijke regeling en de wervingsprocedure hierop aansluiten.
- Dossier voor BMCV: Zorg dat het volledige dossier compleet is voor het BMCV.
Indien er een vacature is of een voorbereiding op korte termijn plaatsvindt, en er zijn vragen over de impact van bovenstaande procedures, is het raadzaam contact op te nemen voor verdere begeleiding.
De Rol en Bevoegdheden van de Kerkelijk Werker
De aanstelling tot kerkelijk werker is voorbehouden aan kerkelijk medewerkers die een HBO-opleiding Theologie of Godsdienst-Pastoraal Werk (GPW) hebben afgerond aan een door de Protestantse Kerk erkende instelling. Daarnaast dienen kerkelijk werkers belijdend lid te zijn van de PKN en ingeschreven te staan in het kerkelijk register.
Na afronding van de opleiding, inclusief de module 'Kerk in uitvoering', kan men zich aanmelden bij het synodebureau van de PKN voor inschrijving in het register van kerkelijk werkers. Deze inschrijving is noodzakelijk voor het verkrijgen van een bevoegdheidsverklaring. De inschrijving vindt plaats nadat de registercommissie in een persoonlijk gesprek de motivatie van de kandidaat en diens vertrouwdheid met het leven en belijden van de kerk heeft getoetst.
De bevestiging in het ambt is geregeld in de kerkorde (ord. 3-12). De Werkgroep Eredienst heeft, in samenwerking met de Vereniging Kerkelijk Werkers, twee orden van dienst samengesteld: één voor de bevestiging van de ouderling-kerkelijk werker en één voor die van de diaken-kerkelijk werker. Met deze bevestiging maken kerkelijk werkers deel uit van de leiding van de plaatselijke gemeente.
Ambtelijke Positie en Verantwoordelijkheden
Er kunnen zwaarwegende redenen zijn om te besluiten een kerkelijk werker niet tot ouderling of diaken te verkiezen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de bediening van de kerkelijk werker van zeer beperkte omvang is en het deel uitmaken van de kerkenraad een onevenredig groot deel van de werktijd zou opeisen.
Ongeacht of de kerkelijk werker ambtsdrager-kerkelijk werker is of kerkelijk werker in de bediening, beiden dragen eenzelfde verantwoordelijkheid voor het werk dat hen is toevertrouwd. De kerkenraad is de opdrachtgever van de kerkelijk werker; vóór de benoeming stelt de kerkenraad vast welke taak de kerkelijk werker wordt toevertrouwd. Binnen de kerkenraad wordt op gelijke voet samengewerkt.
De werkgeversrol wordt vervuld door het college van kerkrentmeesters. Een kerkelijk werker kan echter niet worden bevestigd als ouderling-kerkrentmeester en dus geen lid zijn van het college van kerkrentmeesters (GR 6-1).
Algemene Regeling en Arbeidsvoorwaarden
De generale regeling met de bijbehorende uitvoeringsbepalingen is bindend voor gemeenten, diaconieën, classes, de evangelisch-lutherse synode, de kerk, kerkelijke instellingen (ord. 11-25) en protestantse stichtingen (generale regeling 13) als werkgever, evenals voor medewerkers met wie een arbeidsovereenkomst is gesloten (artikel 7:610 Burgerlijk Wetboek).
De taak van het georganiseerd overleg omvat onder andere het adviseren over voorgenomen wijzigingen van deze generale regeling.
Definities en Opleidingseisen
In deze regeling wordt onder meer verstaan onder:
- Kerkelijk werker: Degene die conform ord. 3-12 is benoemd dan wel aan wie conform ord. 3-13 een bijzondere opdracht is verleend.
- Werkveld: Eén van de werkvelden als bedoeld in ordinantie 3-12-1.
- Register: Het register van degenen die als kerkelijk werker werkzaam zijn dan wel tot kerkelijk werker benoembaar zijn.
De opleiding tot kerkelijk werker dient te worden gevolgd aan een door de PKN erkende instelling.
Het register van kerkelijk werkers wordt bijgehouden door of vanwege de kleine synode.
Aanstelling en Bevestiging van Kerkelijk Werkers
Een kerkenraad kan de keuze maken om een kerkelijk werker aan te stellen voor diverse taken, zoals pastoraat, gemeenteopbouw, missionair werk, diaconaat of jeugdwerk, of een combinatie hiervan. De aanstelling kan zowel tijdelijk als voor onbepaalde tijd zijn.
De kerkenraad beslist op basis van de te vervullen functie of een kerkelijk werker wordt aangesteld, inclusief het vrijmaken van de benodigde financiële middelen.
Verschillende Aanstellingsroutes
- Benoeming in het ambt: Indien gekozen wordt voor een benoeming in het ambt, dient dit expliciet vermeld te worden in de vacaturetekst, aangezien de kandidaat dan als ambtsdrager wordt aangesteld.
- Kerkelijk werker in bediening: Als gekozen wordt voor een aanstelling in bediening, is de kerkenraad vrij om de sollicitatieprocedure te volgen zonder kerkordelijke vereisten voor het betrekken van de gemeente.
De kerkenraad (of een sollicitatiecommissie) informeert de gemeente over de vrijgekomen vacature. Gemeenteleden kunnen aanbevelingen doen voor personen die in aanmerking komen voor benoeming. Na selectie van kandidaten voor een gesprek, volgt de verdere selectieprocedure. Het is aan te bevelen om kandidaten te informeren dat de gemeente, alvorens het arbeidscontract getekend kan worden, de gelegenheid krijgt om bezwaren in te dienen. Gegronde bezwaren kunnen leiden tot het niet tekenen van een arbeidsovereenkomst.
Na keuze voor een kandidaat wordt deze voorgelegd aan de kerkenraad voor de (voorlopige) benoeming als ambtsdrager. De kerkenraad stemt hierover. De benoeming wordt vervolgens bekendgemaakt aan de gemeenteleden, waarna binnen vijf dagen bezwaren kunnen worden ingediend. De kerkenraad heeft veertien dagen de tijd om bezwaren weg te nemen. Indien dit niet lukt, worden de bezwaren doorgestuurd naar het regionaal college voor de behandeling van bezwaren en geschillen (voor bezwaren tegen de verkiezingsprocedure) of naar het regionaal college voor het opzicht (voor bezwaar tegen de persoon).
Indien de aanstelling meer dan 33% van de werktijd (12 uur per week) beslaat en langer dan een jaar duurt, valt de kerkelijk werker onder de verplichte permanente educatie van de kerk.
De kerkelijk werker wordt op toepasselijke wijze in het ambt bevestigd of in de bediening gesteld.
Tijdelijke Aanstellingen en Mobiliteitspool
Het is ook mogelijk om via de mobiliteitspool van de dienstenorganisatie een kerkelijk werker op tijdelijke basis aan te stellen, bijvoorbeeld als diaconaal werker of jeugdwerker. Tevens kan een gemeente behoefte hebben aan een pastoraal of missionair werker. In dergelijke gevallen komt de kerkelijk werker tijdelijk in dienst van de dienstenorganisatie, maar werkt hij of zij in de gemeente.
Salaris en Arbeidsvoorwaarden
Voor alle werknemers van de Protestantse Kerk geldt de arbeidsvoorwaardenregeling voor de kerkelijke medewerkers. Voor kosters en koster-beheerders zijn aanvullende bepalingen opgenomen met kerkordelijk voorgeschreven salarisschalen en functiegebonden verhogingen.
Er zijn geen kerkordelijk voorgeschreven functieschalen voor kerkelijk werkers, wat betekent dat er ruimte is voor vrije onderhandeling. De dienstenorganisatie heeft, in samenwerking met CNV Kerk en Ideëel, referentie-functieprofielen ontwikkeld voor kerkelijk werkers.
Op 1 januari 2026 stapt het Pensioenfonds Zorg en Welzijn over naar het nieuwe pensioenstelsel. De arbeidsvoorwaarden worden periodiek door het georganiseerd overleg medewerkers gewijzigd.
Civielrechtelijke Verankering van Kerkelijk Werkers
Met de keuze voor een civielrechtelijke verankering worden kerkelijk werkers stevig ingebed in de organisatie van de kerk, zonder dat zij onder het formele kerkelijk arbeidsrecht vallen. Binnen dit civielrechtelijke kader wordt gezocht naar mogelijkheden om de positie van kerkelijk werkers te versterken, met name op het gebied van arbeidsvoorwaarden en ontwikkelmogelijkheden.
Aanvankelijk was het de bedoeling om kerkelijk werkers een kerkrechtelijke positie te geven, maar hier komt de kerk nu op terug. De synode heeft aanvullend hierop verdere duidelijkheid gegeven over de bevoegdheden en de ambtelijke positie van kerkelijk werkers na de inwerkingtreding van de nieuwe regelingen.
Bevoegdheden en Onderscheid binnen PKN Functies
Binnen de PKN worden drie functies onderscheiden: de predikant, de predikant-pastor (ook wel hbo-predikant genoemd) en de kerkelijk werker. De eerste twee mogen preken tijdens kerkdiensten, wat voor kerkelijk werkers niet standaard geldt.
Kerkelijk werkers kunnen echter toestemming krijgen om te preken via een leerconsent. Dit is een leertraject waarmee een kerkelijk werker uiteindelijk ook predikant-pastor kan worden. De synode heeft in kaart gebracht welke groep kerkelijk werkers als eerste in aanmerking komt voor toelating tot het ambt van predikant-pastor. Dit betreft kerkelijk werkers en pioniers die reeds langs kerkelijke weg bevoegd zijn het Woord te bedienen (preekconsent hebben) én die voor hun huidige werksituatie van het breed moderamen van een classis de zogenoemde predikantsbevoegdheden hebben ontvangen.
tags: #pkn #functieomschrijvingen #kerkelijk #werker