De Protestantse Gemeente Tjerkwerd-Dedgum is een geloofsgemeenschap die deel uitmaakt van de Protestantse Kerk in Nederland. De gemeente opereert als een zelfstandig onderdeel met rechtspersoonlijkheid, conform artikel 2 boek 2 Burgerlijk Wetboek. De kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland, die bepalingen bevat over bestuur, financiën, toezicht en tuchtrechtspraak, is van toepassing op de kerkleden, gemeenten en andere onderdelen van deze kerk. De Protestantse Kerk in Nederland heeft van de Belastingdienst een groepsbeschikking ANBI ontvangen, wat betekent dat de afzonderlijke gemeenten en instellingen binnen dit kerkgenootschap zijn aangewezen als Algemeen Nut Beogende Instellingen (ANBI).
De gemeente kenmerkt zich door een grote mate van zelfstandigheid, wat tot uiting komt in eigen kerkgebouwen, kosters, organisten en kerkenraden. Tegelijkertijd is er sprake van een nauwe samenwerking met omliggende gemeenten, wat de dynamiek van deze geloofsgemeenschap weerspiegelt.
Geschiedenis van de Samenwerking en HET PAD
Na het emeritaat van een predikant in 2017, begon een periode van onderzoek naar de toekomst van de gemeente. Er bestond reeds jarenlange samenwerking met de gemeente van Parrega-Hieslum, inclusief een gezamenlijke predikant en gedeelde kerkdiensten. Dit onderzoek leidde tot een uitbreiding van de samenwerking met de gemeente van Exmorra-Allingawier, resulterend in de oprichting van ‘HET PAD’. Deze naam symboliseert de gezamenlijke weg die de gemeenten zijn ingeslagen en is gevormd door de beginletters van de betrokken dorpen.
Binnen ‘HET PAD’ vinden gedurende het jaar diverse gezamenlijke diensten plaats. Sinds oktober 2019 delen de gemeenten een gezamenlijke predikant. Eerst was dit dominee Wim Andel, en sinds september 2024 bekleedt dominee Anne Kooi deze positie. Sinds februari 2020 is ook kerkelijk werker Hieke Plantinga-Folkertsma aan de gemeente verbonden.
Kerkdiensten en Liturgie
Iedere zondag wordt er een samenkomst gehouden, waar iedereen van harte welkom is. De kerkdiensten vinden plaats in het kerkgebouw van Tjerkwerd of in het kerkgebouw van Dedgum, waarbij de diensten in Dedgum doorgaans ongeveer eens per maand plaatsvinden. De aanvangstijd is meestal om 9.30 uur of 11.00 uur, maar middag- en avonddiensten komen ook voor. Een deel van de kerkdiensten wordt gezamenlijk met de gemeenten van ‘HET PAD’ gehouden, met name in de zomerperiode. De tijden en plaatsen van deze diensten worden wekelijks vermeld in Foarelkoar, het digitale kerkblad van de gemeente.
Gedurende het jaar worden er ook een aantal Friese diensten georganiseerd. In de diensten wordt gezongen uit het Nieuwe Liedboek (2013). Exemplaren van dit liedboek, zowel in het Fries als in het Nederlands, zijn in de kerk aanwezig.
Kinder- en Tienerdiensten
Om de week is er kindernevendienst voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Zij beginnen en eindigen de dienst in de kerk. Voor de jeugd van 12 tot en met 16 jaar worden er een paar keer per seizoen tienerdiensten georganiseerd, waarvan de data worden vermeld in het kerkblad. Daarnaast is er een jeugddienstcommissie die een paar keer per jaar een dienst voorbereidt.
Speciale Diensten
Een aantal diensten per jaar wordt georganiseerd door de commissie Dorp en Kerk. De liturgiecommissie verzorgt eveneens een vijftal zangdiensten per jaar. Vijfmaal per jaar wordt het Heilig Avondmaal gevierd.
Bestuur en Organisatie
Het bestuur van de kerkelijke gemeente ligt bij de kerkenraad, die wordt gevormd door de ambtsdragers van de gemeente. De kerkenraad is eindverantwoordelijk voor het in stand houden van een levende gemeente en schakelt zoveel mogelijk gemeenteleden in bij het plaatselijk werk. Conform de kerkorde zijn enkele taken gedelegeerd naar afzonderlijke colleges, waaronder het College van Kerkrentmeesters en het College van Diakenen.
College van Kerkrentmeesters
Het College van Kerkrentmeesters telt vier bestuursleden en is verantwoordelijk voor het beheer van de financiële middelen en de gebouwen van de gemeente, met uitzondering van diaconale aangelegenheden. Zij waken over de financiële slagkracht van de gemeente en leggen via een jaarverslag rekening en verantwoording af aan de kerkenraad. De verwachte bestedingen (begroting) sluiten doorgaans nauw aan bij de rekeningen van voorgaande jaren, wat de continuïteit van het plaatselijk kerkenwerk benadrukt. De financiële middelen worden onder andere verkregen door de jaarlijkse actie Kerkbalans, de collecten bij de uitgang van de kerkdiensten, giften/legaten en pacht- en renteopbrengsten. Het college bestaat momenteel uit Wieger de Jong, Johan Wilts, Sjoerd-Klaas Bakker en Anna Gietema. Het rekeningnummer van de kerk is NL93 ABNA 0215 3040 63.
College van Diakenen
Het College van Diakenen bestaat uit drie personen: Yde Schakel, Astrid de Boer-Prins en Ida Folkertsma-Dijkstra. Zij zetten zich in voor de dienst aan de naaste in de breedste zin van het woord, zowel lokaal als wereldwijd. Om dit te realiseren, zamelen zij geld in voor diverse doelen, waaronder de zendingscollecte van Kerk in Actie, die tweemaal per jaar plaatsvindt. Binnen de gemeente uit dit dienen zich ook door het verzorgen van opnames van kerkdiensten en de bloemendienst.
Pastoraat en Ondersteuning
Dominee Anne Kooi wordt bijgestaan door kerkelijk werker Hieke Plantinga-Folkertsma. Samen met de ouderlingen verzorgen zij het pastoraat in de gemeente. Zij worden graag op de hoogte gesteld van bijzondere omstandigheden. Bij ziekte of ziekenhuisopname wordt men vriendelijk verzocht contact op te nemen met de wijkouderling. Ook wanneer iemand in de omgeving behoefte heeft aan een bezoekje, kan dit gemeld worden bij de wijkouderling. De ouderlingen ontvangen ondersteuning bij het bezoekwerk van een bezoekersgroep.
Overige Activiteiten en Gemeenschapsvorming
Naast de zondagse kerkdiensten zijn er diverse mogelijkheden voor gemeenschapsvorming. In Dedgum is de vrouwenvereniging “Bidt en werkt” actief, die regelmatig bijeenkomt voor uitwisseling van gedachten en creatieve activiteiten. Regelmatig worden een bazar en verloting georganiseerd.
Om de zes weken komt in het winterseizoen een gesprekskring bijeen, bestaande uit gemeenteleden en niet-gemeenteleden. De avonden worden bij een van de deelnemers thuis gehouden, die tevens de avond voorbereidt.
Er is een groep actief met liturgisch bloemschikken. Hun creaties zijn in de kerk te bewonderen, met name tijdens de advent- en veertigdagentijd.
De Tsjerkepaadcommissie regelt de openstelling van het kerkgebouw van Tjerkwerd op diverse zaterdagen in de zomerperiode. Vaak gaat dit gepaard met een tentoonstelling of een openluchtspel.
Communicatie
Wekelijks verschijnt Foarelkoar, het digitale kerkblad van de gemeente, met informatie over kerkdiensten, gemeentenieuws en diverse activiteiten. Naast Foarelkoar komt driemaal per jaar de Gemeentebrief uit.
Financiën en Gebouwenbeheer
Het College van Kerkrentmeesters is verantwoordelijk voor het beheer van de financiële middelen en het in stand houden van de gebouwen. Dit omvat ook het beheer van graven en grafrechten. De geldelijke middelen worden onder andere gegenereerd uit de jaarlijkse Kerkbalans actie, collecten, giften, legaten en pacht- en renteopbrengsten.
De verwachte bestedingen (begroting) worden nauwkeurig afgestemd op de rekeningen van voorgaande jaren, wat de continuïteit van het kerkelijk werk garandeert. De Protestantse Kerk en haar onderdelen voorzien zelf in de benodigde inkomsten voor hun activiteiten. Sommige gemeenten bezitten ook vermogen in de vorm van woningen, landerijen of geldmiddelen, soms met een specifieke bestemming nagelaten.
Technologische Vernieuwingen
Na circa 30 jaar was de geluidsinstallatie van de PKN Tjerkwerd-Dedgum in de Petruskerk te Tjerkwerd aan vervanging toe. Kerk AV werd ingeschakeld om mee te denken over een passende oplossing. De nieuwe installatie focust op spraakverstaanbaarheid, essentieel voor de boodschap die centraal staat. Daarnaast worden audiofragmenten afgespeeld vanaf een mediaspeler en/of laptop, waarvoor de luidsprekers geschikt zijn voor zowel spraak als muziekweergave. De plaatsing van de speakers is afgestemd op de akoestiek en het interieur van de kerk.
Voor de spraak worden diverse microfoons ingezet. De apparatuur is centraal gemonteerd in een rack, wat eenvoudige bediening en storingspreventie mogelijk maakt. De bediening van de audio-installatie geschiedt vanaf een touchscreen, met een groot deel van de instellingen reeds geprogrammeerd. De koster kan de gehele geluidsinstallatie bedienen vanaf een iPad, waarbij enkel de betreffende microfoons en audiobronnen aangezet hoeven te worden.
De Petruskerk in Tjerkwerd
De Protestantse gemeente Tjerkwerd-Dedgum houdt haar kerkdiensten in de Petruskerk te Tjerkwerd of in het kerkgebouw van Dedgum. Kerk AV biedt oplossingen voor livestreaming, geluidstechniek, beeldvoorzieningen en complete audiovisuele installaties, afgestemd op budget en gebruikerswensen.
De Kerk van Dedgum: Een Historisch Monument met Moderne Toepassingen
Het kerkgebouw in Dedgum, een relatief jong kerkje, biedt sinds de restauratie in 2018 de mogelijkheid om in de onderste torenverdieping te overnachten (Bêd en Brochje). De kerk is bijzonder vanwege de rijk gesneden preekstoel en de fraaie kleurstelling. Naast religieus gebruik, fungeert de kerk sinds de restauratie en herbestemming in 2018 ook als dorpshuis, Bed & Breakfast en toeristische attractie. In de toren is een uitzichtpunt gerealiseerd op ongeveer 20 meter hoogte.
Historische Context van Dedgum
Dedgum is ontstaan op een ronde terp, waarvan de oorspronkelijke vorm nog steeds zichtbaar is in het landschap. De plaats wordt vermeld in 855 als 'Deddingiuuerbe'. De terp is scherp afgegraven, wat met name aan de zuidzijde zichtbaar is, waar een ijzeren hek met doodssymboliek het kerkhof siert. De huidige naam Dedgum (Fries: Dedzjum) kan verwijzen naar de woonplaats van een persoon genaamd Deddo of naar de familienaam Deddinga. Het omliggende landschap wordt gekenmerkt door kronkelende dijken en laaggelegen weilanden.
Architectuur en Interieur van de Kerk van Dedgum
In 1889 viel het doek voor de oude middeleeuwse kerk van Dedgum, een gebeurtenis die landelijk betreurd werd. Het bijzondere Aylvapoortje uit 1707 werd gedemonteerd en later in het Fries Museum herbouwd. Pogingen om het poortje na de restauratie in 2018 terug te krijgen, bleken tevergeefs.
Architect J. van Reenen ontwierp een nieuwe zaalkerk met een ranke, hoge toren aan de westzijde, voorzien van een ingesnoerde, achtzijdige spits. De dakbedekking bestaat, op het noordoostelijke dakschild na, uit ongeglazuurde Lucas IJsbrandsz-pannen. De toren is opgebouwd uit drie geledingen, versierd met rechthoekige en rondboogvormige spaarvelden. De wijzerplaat in de toren is gekoppeld aan het gemechaniseerde, smeedijzeren torenuurwerk uit circa 1625. Een klok uit 1890 van A.H. van Bergen hangt in de toren.
Het interieur kenmerkt zich door een karakteristieke laat negentiende-eeuwse inrichting, bestaande uit een kerkzaal en een voorportaal onder de orgelgalerij, gescheiden door een peiwand. In 2018 is het voorportaal vergroot door de peiwand 1,5 meter te verschuiven, als onderdeel van de restauratie en herbestemming. Het voorportaal is getransformeerd tot een vergaderzaal en is voorzien van een open keuken.
De kerkzaal is ingericht met een lambrisering van kraalschrootjes en bankenrijen aan weerszijden van een centraal middenpad. Dit pad eindigt tegen het doophek met balusters. Een deel van de banken is verplaatsbaar. Achter het hek bevindt zich het liturgisch centrum met de kerkenraadsbanken en de preekstoel. De ruimte is overdekt met een boogvormig stucgewelf voorzien van gietijzeren sierroosters.
Bijzonderheden van het Interieur
Een van de bijzonderheden van het interieur is de oorspronkelijke gaafheid van de kleurstelling. De achttiende-eeuwse preekstoel is zorgvuldig vormgegeven, met vijf versierde panelen afgewisseld door consoles. Het fraaie frontpaneel is versierd met twee papegaaiachtige vogels aan weerszijden van een bloemvaas met een grote variëteit aan bloemen. Aan de zijkanten bevinden zich vergelijkbare panelen, maar dan met een centrale papegaai op een boeket vruchten, omringd door bladornamenten en bloemenkransen. De minst zichtbare panelen, aansluitend op de muur, bestaan uit zogenaamd servetwerk binnen een kader van bladornament.
Aan de trap bevindt zich een koperen doopbekkenhouder uit 1767, vervaardigd door S. Klinkhamer. De vorm van de houder is waarschijnlijk gebaseerd op die van de vermaarde Amsterdamse geelgieter Elias Eliasz. van Vliet.
Het Orgel
Drie jaar na de oplevering van het gebouw kwam het orgel met hoofd- en dwarswerk gereed. Het werd geleverd door L. van Dam en Zonen.
Overnachten in de Kerk van Dedgum
In Dedgum is het mogelijk om in de kerk te overnachten. In de toren is een prachtige Bêd en Brochje gerealiseerd, met een bijbehorende toilet- en douchevoorziening. Overnachten in de kerk wordt aangeboden als een unieke belevenis, inclusief een heerlijk ontbijt.
Contact en Informatie
De Plaatselijke Commissie van Dedgum is bereikbaar via het contactadres op de website van de gemeente. Heeft u vragen, aarzel dan niet om contact op te nemen!