In de kerkelijke traditie wordt het beeld van de herder en zijn kudde vaak gebruikt om de relatie tussen God en zijn volk, of tussen Christus en gelovigen, te illustreren. Hoewel het beeld van de herder in de moderne samenleving niet meer zo alledaags is, blijft het in kerkelijke kringen een krachtige metafoor. In de Bijbel zien we koningen en leiders vaak aangeduid als herders die hun volk leiden. Koning Boudewijn werd bijvoorbeeld door Kardinaal Danneels omschreven met eigenschappen die passen bij een uitzonderlijke herder: een hart zo breed als het strand, vol warmte, luisterbereidheid en empathie.
De profeet Ezechiël spreekt echter ook over de slechte herders, de koningen van Israël die hun volk niet goed leidden. God zelf treedt in de Bijbel op als de ultieme Goede Herder, die zijn schapen beschermt, het zieke geneest en het verdwaalde opzoekt. De Psalmen, zoals de bekende Psalm 23 ("De Heer is mijn herder"), drukken dit diepe vertrouwen uit in Gods hoederschap. Toch stellen velen, zowel in het verleden (zoals de Joden in Auschwitz) als in het heden, zich de vraag waar de Herder is in tijden van lijden.
Jezus identificeert zichzelf in het Evangelie volgens Johannes als de deur van de schaapstal en de ware wijnstok. Hij biedt levend water aan en verklaart: "Ik ben de weg, de waarheid en het leven." Als Goede Herder kent Jezus zijn schapen, zorgt voor hen en is bereid zijn leven te geven. Dit staat in schril contrast met de huurling, die bij gevaar vlucht en zich niet volledig inzet. Dit onderscheid tussen een roeping en een beroep, tussen echte betrokkenheid en louter het uitvoeren van taken, is een belangrijk thema.
Het beeld van de herder wordt ook gebruikt om de rol van kerkelijke leiders te beschrijven. Paus Franciscus roept op tot herders die de "geur van de schapen ruiken". De bisschoppen, als opvolgers van de apostelen, worden gezien als herders van de kerk, met de opdracht om te dienen en hun leven te geven voor de kudde. Deze diensttaak wordt doorgegeven aan priesters. Toch is niet elke herder trouw geweest; de kerk lijdt onder misbruik. Paus Franciscus benadrukt daarom het belang van synodaal handelen en het bestrijden van klerikalisme.
De laatste zondag van het kerkelijk jaar, vaak aangeduid als Eeuwigheidszondag of Roepingenzondag, staat in het teken van afscheid, herinnering en hoop. Het is een tijd om stil te staan bij geliefden die we missen, bij de eindigheid van het leven, maar ook bij de belofte van eeuwig leven. Het concept van eeuwig leven wordt hierbij niet alleen gezien als een toestand na de dood, maar ook als een beginnende realiteit nu, in dit leven, door de nabijheid van God en het leven met Hem.
Het idee van eeuwig leven wordt verder uitgewerkt als leven in de nabijheid van God, een leven dat niet betekenisloos of afgesloten is. Het is een leven waarin men zich thuis voelt bij God, vreugde ervaart in zijn aanwezigheid en door Hem gezien en gekend wordt. Dit wordt treffend beschreven in Psalm 23 en Psalm 139. Er is ook een eeuwige weg, die door Jezus wordt gebaand: de smalle weg die leidt tot heil en toekomst, in tegenstelling tot de brede, doodlopende weg zonder God.
Naast eeuwig leven is er ook de belofte van eeuwige rust. In onze drukke, overvolle dagen is rust vaak ver te zoeken, maar God biedt rust, hier en nu. Deze rust wordt beschreven als levendig en sprankelend, een diepe vrede die het hart, het hoofd en het lichaam vervult, een staat van shalom of heelheid. Gelovigen geloven dat hun gestorven geliefden rusten bij God, wat troost biedt.
Het thema van de Goede Herder wordt verder verkend in relatie tot de kerk als gemeenschap. De gemeenschap is kwetsbaar, vooral in tijden van individualisme en crises zoals de coronapandemie. Het evangelie bindt de gemeenschap samen en vraagt om saamhorigheid. Roepingenzondag is een oproep om moed te putten uit het woord van de Goede Herder, Jezus' stem te onderscheiden te midden van alle ruis, en niet verlamd te raken door teleurstellingen of gebrek aan steun.
Het Evangelie volgens Johannes, en met name de Handelingen van de apostelen, benadrukt de rol van de Heilige Geest in de verspreiding van de blijde boodschap. De Geest geeft kracht om getuigen te zijn. Paulus en Barnabas verkondigen vrijmoedig Gods woord en verrichten wonderen. In Lystra genezen zij een verlamde man, wat leidt tot de misvatting dat zij goden zijn. Zij corrigeren dit en verkondigen de levende God, de Schepper van hemel en aarde.
Jezus identificeert zich in Johannes 10 als de deur, waardoor de schapen in- en uitgaan. Dit beeld verschuift van de herder naar de toegang. Hij is niet zomaar een leider, maar het criterium voor heilzaam leiderschap. Leiders die uit zijn op eigen roem of de kudde aan zichzelf binden, zijn dieven en rovers. Ware leiders volgen Jezus' voorbeeld van dienstbaarheid en liefde, waarbij zij hun leven geven voor de schapen, zoals Jezus zelf deed.
Het beeld van de herder en de deur is diep geworteld in de Bijbelse traditie. In het Oude Testament wordt Israël vaak voorgesteld als een kudde, en de leiders als herders. De profeten veroordeelden de slechte herders en kondigden aan dat God zelf zijn kudde zou weiden. Jezus’ uitspraak "Ik ben de deur" is verrassend en benadrukt zijn unieke rol als toegang tot God en tot het leven in volheid. Hij is de enige weg waardoor men God kan naderen.
De tegenstelling tussen de ware herder (Jezus) en de dieven en rovers is cruciaal. Dieven komen om te stelen, te slachten en te vernietigen, terwijl Jezus gekomen is om leven in al zijn volheid te geven. Dit overvloedige leven is een geschenk dat door geloof wordt ontvangen. De herder kent zijn schapen bij naam en zij kennen zijn stem, wat leidt tot vertrouwen en het volgen van zijn leiding.
Het herkennen van de stem van de herder is essentieel. Dit vereist geloof en een innerlijke zekerheid. Niet iedereen begrijpt Jezus' woorden; sommigen zien hem als een vreemde en vluchten, terwijl zijn eigen schapen hem herkennen en volgen. Dit proces van geloof en herkenning is persoonlijk en leidt tot een diepe vertrouwdheid met Jezus.
De passage benadrukt dat Jezus de enige toegang is tot God en tot het eeuwige leven. Hij is de deur die leidt naar de Vader en naar redding. Het is een oproep om dit geloof te vinden en te bouwen op Jezus, zodat men zekerheid heeft voor het leven na de dood. De gemeenschap van gelovigen wordt opgeroepen om elkaar vast te houden en te luisteren naar de stem van de Goede Herder, zelfs te midden van tegenspoed en verwarring.
Het beeld van de herder die vooroploopt en de schapen die volgen, benadrukt het vertrouwen dat nodig is. Jezus, als de deur, biedt de toegang tot een leven van volheid en betekenis. Hij is de weg, de waarheid en het leven, en door Hem kunnen we de Vader bereiken. Dit is de kern van de boodschap voor de laatste zondag van het kerkelijk jaar, een boodschap van hoop, leven en eeuwige rust bij God.