De jeugdzorg in Nederland kampt met ernstige problemen, variërend van de impact van gesloten jeugdhulp tot de gevolgen van decentralisatie en bezuinigingen. Diverse organisaties, hulpverleners en betrokkenen roepen op tot fundamentele veranderingen om de meest kwetsbare kinderen en jongeren de juiste hulp te bieden.
Gesloten Jeugdzorg: Schadelijk voor Kinderen
Een onderzoek van stichting Het Vergeten Kind, gepubliceerd op 17 januari, onthult schokkende resultaten over de gesloten jeugdzorg. Volgens de conclusies raakt 86% van de kinderen beschadigd door plaatsing in een gesloten instelling voor jeugdhulp. Deze kinderen komen terecht in onveilige situaties en ontwikkelen psychische klachten, met name kwetsbare kinderen met grote hulpvragen. Sommige kinderen vertonen zelfbeschadigend gedrag, zijn suïcidaal, hebben een eetstoornis of zijn slachtoffer van mensenhandel.
Het onderzoek is gebaseerd op interviews met 37 jongeren die tussen 2015 en 2021 in de gesloten jeugdzorg zaten, aangevuld met 375 ondervraagde hulpverleners. Met de publicatie van dit onderzoek start ook de jaarlijkse campagne ‘de Week van Het Vergeten Kind’, die dit jaar (28 januari t/m 4 februari) specifiek aandacht besteedt aan kinderen in gesloten jeugdzorg.
Tijdens deze week organiseert Het Vergeten Kind een online symposium en gaat men met een speciale ‘showroom-wagen’, ingericht als slaapkamer in de gesloten jeugdzorg, in gesprek met stakeholders uit het jeugddomein. De aanbevelingen uit het manifest vormen de basis voor deze gesprekken. De stichting richt zich met een duidelijke boodschap - stop gesloten jeugdzorg - tot de landelijke politiek, met als doel inhoudelijke gesprekken, actie en fundamentele veranderingen teweeg te brengen, zonder hulpverleners in een kwaad daglicht te stellen. Zij worden geconfronteerd met een systeem dat zij zelf ook graag zien veranderen.
Om de noodzaak van deze veranderingen te onderstrepen en de Nederlandse samenleving aan te sporen zich uit te spreken tegen de plaatsing van kinderen in gesloten instellingen, is een online petitie gestart.
Meldingen en Toezicht in de Jeugdzorg
Jeugdhulpaanbieders zijn verplicht bepaalde gebeurtenissen te melden bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Dit omvat meldingen van geweld, calamiteiten, gedwongen medicatie en suïcide(pogingen). Andere meldingen, zoals die met betrekking tot jeugd, kunnen ook worden gedaan. Na een verplichte melding vindt intern onderzoek plaats. Burgers, waaronder ouders en verzorgers, kunnen incidenten, gebeurtenissen of situaties melden bij het Landelijk Meldpunt Zorg. Professionals kunnen gebruikmaken van specifieke formulieren op de website van de IGJ voor meldingen, registraties en aanvragen.
Alle meldingen die betrekking hebben op zorg aan kinderen en jongeren volgens de Jeugdwet worden behandeld door de Commissie Meldingen Jeugd. Deze commissie bestaat uit medewerkers van de IGJ en de Inspectie Justitie en Veiligheid, en houdt de regie over de behandeling van de meldingen. De Leidraad Meldingen Jeugd vormt de basis voor de behandeling van deze meldingen.
Protest en Maatschappelijke Betrokkenheid
De urgentie van de problemen in de jeugdzorg wordt onderstreept door diverse protesten en initiatieven. De petitie gericht tegen gesloten jeugdzorg heeft inmiddels meer dan 21.785 handtekeningen verzameld en zal worden aangeboden aan het Europees Parlement. Ondanks de vele inspanningen blijft het vinden van de waarheid binnen jeugdzorgorganisaties een uitdaging. Kritiek is er op kinderrechters die slechts beperkte tijd hebben om over kinderen te beslissen en op het feit dat jeugdzorg onder verantwoordelijkheid van de gemeente valt in plaats van de provincie.
Verschillende Kamerleden, waaronder Henk Krol (50Plus), Vera Bergkamp (D66), Mona Keijzer (CDA) en Harry van Bommel (SP), hebben aandacht getoond voor de problemen in de jeugdzorg. Ondanks gemiste beloftes van andere Kamerleden, werd de interesse van de aanwezige politici zeer gewaardeerd. Er zijn toezeggingen gedaan voor verdere gesprekken na het reces, waarbij de nadruk zal liggen op waarheidsvinding en sancties bij het verkondigen van onwaarheden. Ook de rol van grootouders na uithuisplaatsing verdient extra aandacht, aangezien Kamerleden hierover onvoldoende geïnformeerd zijn.
Op 4 juli 2013 vond er een grote manifestatie plaats op het Malieveld in Den Haag, waar jeugdzorgmedewerkers, bestuurders, wethouders, ouders, jeugdadvocaten, docenten en zzp'ers protesteerden voor aandacht voor de problemen in de jeugdzorg. Medewerkers legden voor 24 uur het werk neer vanwege te weinig geld, te hoge werkdruk en te lange wachtlijsten.
Veel demonstraties op Malieveld
Decentralisatie en Bezuinigingen: De Gevolgen
Sinds de decentralisatie van de jeugdzorg in 2015, waarbij gemeenten verantwoordelijk werden, ging dit gepaard met een bezuiniging van vijftien procent. In de praktijk leidde dit echter niet tot minder en goedkopere zorg, maar juist tot een toename van zowel de omvang als de kosten van jeugdzorg, met lange wachtlijsten als direct gevolg. De toename van mentale problemen bij jongeren, zoals benoemd door minister Robbert Dijkgraaf, draagt bij aan het groeiende aantal vroegtijdige schoolverlaters. Onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek toonde aan dat de mentale gezondheid in Nederland in de eerste helft van 2021 een dieptepunt bereikte, met jongvolwassenen als de meest psychisch ongezonde groep.
Klachten en Vertrouwenspersonen
De procedure voor het indienen van klachten over jeugdhulp hangt af van de inhoud van de klacht. Gemeenten en zorgaanbieders behandelen klachten. Indien een gemeente een aanvraag voor jeugdhulp afwijst, kan men zich wenden tot de klachtencommissie van de betreffende jeugdhulpinstelling. Elke instelling heeft een klachtencommissie die klachten beoordeelt en een uitspraak kan doen. Zowel volwassenen als kinderen kunnen met vragen of klachten terecht bij een vertrouwenspersoon, die ook kan ondersteunen bij gesprekken met de gemeente of hulpverlener.
Het Eindeloos Doorplaatsen van Kinderen
Het thema van de Week van Het Vergeten Kind 2025 was ‘stop het doorplaatsen van kinderen in jeugdzorg’. Veel uit huis geplaatste kinderen worden gemiddeld zes keer, met uitschieters tot meer dan twintig verhuizingen, doorgeschoven. Dit leidt tot verlies van sociale netwerken, schoolachterstanden en mentale problemen. Zestigduizend ondertekenaars van een protest vinden dit onacceptabel. Het Vergeten Kind pleit voor voldoende aandachtsvolle woonplekken waar kinderen zich thuis kunnen voelen, stabiliteit ervaren en een band kunnen opbouwen met hulpverleners.
Onderzoek in opdracht van Het Vergeten Kind, uitgevoerd door het Verwey-Jonker Instituut, bevestigt dat uit huis geplaatste kinderen gemiddeld zes keer worden doorgeplaatst. Met acties en activiteiten, georganiseerd met ambassadeurs en de jongerenraad ‘The Unforgettables’, wordt de boodschap ‘Stop het doorplaatsen van kinderen in jeugdzorg!’ krachtig gebracht. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de stabiliteit en aandacht die deze kinderen missen. Tijdens de campagneweek werden dagelijks verhuiskaarten met aangrijpende verhalen naar gemeenten gestuurd. Een levensgrote, rondreizende koffer maakte het heen-en-weer slepen van kinderen zichtbaar.
Het symposium richtte zich op beleidsmakers en bestuurders, met de nadruk op de behoefte aan een veilige, stabiele en liefdevolle woonplek voor uit huis geplaatste kinderen. De focus ligt in de praktijk vaak op behandeling in plaats van het creëren van een thuis. De belangrijkste conclusies zijn samengevat in een praatplaat die gedeeld kan worden. De Hartenhuis Awards reiken jaarlijks prijzen uit aan hulpverleners die kinderen stabiliteit bieden.
Ondanks eerdere acties en beloftes is er weinig veranderd. Het Vergeten Kind blijft pleiten voor oplossingen, onder andere door gesprekken met gemeenten en aanbieders voort te zetten. Een bezoek aan Amsterdam resulteerde in een gesprek met wethouder Jeugd Marjolein Moorman, die het belang van een veilige en stabiele omgeving voor de ontwikkeling van kinderen benadrukte.
Stakingen en Druk op Jeugdzorgmedewerkers
Duizenden stakende jeugdzorgmedewerkers en jongeren kwamen samen op het Malieveld in Den Haag om de extreme druk op de jeugdzorg en de lange wachtlijsten aan te kaarten. Veel demonstranten uitten hun ongenoegen met toeters en spandoeken met teksten als "Stop de regelziekte" en "Den Haag faalt, de jeugd betaalt!". Het vorige protest in 2020 had geen effect; er kwam zelfs een bezuiniging van een half miljard bij. Stakers uitten hun dubbele gevoel, omdat zij door het staken 24 uur geen zorg konden leveren aan hun cliënten.
Het overleg over een nieuwe cao tussen bonden, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en werkgevers stokte eind vorig jaar. De bonden eisten een loonsverhoging van 5 procent, meer scholing en minder werkdruk. Het protest trok volgens de politie 4000 à 5000 betogers.
De hoge werkdruk wordt ervaren als torenhoog, met burn-outs en overspannenheid als gevolg. Dit leidt tot nog meer druk op de teams en een ongelijke verdeling van hulpvragen. Crisiswerker Bart van Leeuwen geeft aan dat hij zeven minuten per telefoongesprek kwijt is aan registratie. Jeugdzorgwerker Saïd Messabel spreekt van machteloosheid als manager.
Op 15 februari stemde de Eerste Kamer voor de motie van Groenlinks om bezuinigingen op de jeugdzorg los te laten, maar deze motie is niet bindend. MIND, jongeren, ouders, cliënten, naasten, professionals, zorgaanbieders en andere betrokkenen vinden het onaanvaardbaar dat het nieuwe kabinet voornemens is de bezuinigingen in stand te houden en een eigen bijdrage en inkorting van de behandelduur overweegt. Dit zal ernstige gevolgen hebben voor kinderen en jongeren in kwetsbare situaties, met mogelijk oplopende suïcides en achterstanden op school.
De toegankelijkheid en kwaliteit van zorg komen onder druk te staan. Gezinnen met minder financiële draagkracht zullen noodgedwongen zorg mijden, en de kwaliteit van zorg lijdt onder het inkorten van de behandelduur. Wachttijden in de jeugd-ggz zullen verder oplopen, met meer crisissituaties en gedwongen opnames tot gevolg.
De jeugdzorg kent een grote opgave voor vernieuwing, zichtbaar in de hoge druk op acute zorg, lange wachtlijsten en het aantal uithuisplaatsingen. De transitie van de Jeugdwet is een complexe klus die investeringen vereist; anders zal de zwaardere en complexere zorg toenemen.
Tijdens een protest bij de Tweede Kamer op dinsdag 4 februari trok Het Vergeten Kind aan de bel: het eindeloos doorplaatsen van uit huis geplaatste kinderen in jeugdzorg moet stoppen. Staatssecretaris Karremans nam het manifest in ontvangst en onderschrijft de noodzaak om het aantal doorplaatsingen terug te dringen, idealiter naar nul. Hij erkent dat het huidige systeem vooral goed werkt voor kinderen met een lichte jeugdvraag, terwijl kinderen die échte hulp nodig hebben te lang moeten wachten en te vaak verhuizen. Er zijn stevige keuzes nodig om dit te veranderen. Het Vergeten Kind roept de Rijksoverheid op meer regie te nemen in het creëren van voldoende stabiele woonplekken met een vast team van hulpverleners, waar kinderen zo lang als nodig kunnen blijven, ook bij ingewikkeld gedrag. Ouders blijven betrokken, en een plek dicht bij familie, school en sportclub draagt bij aan een zo normaal mogelijke opgroeiing.
Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor residentiële jeugdzorg. De stichting stelt dat de Rijksoverheid niet langer weg kan kijken en pleit voor beschikbaarheidsfinanciering als norm, waarbij gemeenten een vast bedrag betalen om aandachtsvolle zorg te realiseren en beschikbaar te houden, ongeacht het gebruik. Dit is niet de eerste keer dat Het Vergeten Kind oproept tot het stoppen van doorplaatsingen; zes jaar geleden werd er ook al actie gevoerd, maar de situatie voor kinderen is nauwelijks verbeterd.
tags: #protesteren #tegen #jeugdzorg