Inleiding tot de eenwording van NGK en GKV
De vergadering van de vrijgemaakte generale synode Ede wijdde een aanzienlijk deel van haar tijd aan de eenwording met de Nederlands Gereformeerde Kerken (NKG). De vergadering werd geopend door Br. B. Zuidhof met een christelijke lezing van Johannes 21:1-14 en Mattheüs.
De bespreking van de voorstellen van de DKE met betrekking tot de NGK werd gepland na de discussies in de Moderamen Vergadering (MV). De kwestie van de vrouw in het ambt vormde tot dan toe een belemmering voor de contacten met de NGK, en het resultaat van deze discussie zou het besluit over de eenheid met hen kunnen beïnvloeden. Het moderamen had verzocht om conceptteksten vóór de besluiten van de voorgaande donderdag, wat leidde tot de opstelling van twee alternatieve teksten.
De commissie had over deze alternatieven vergaderd met de DKE. De DKE hield vast aan haar eigen besluiten en nam de alternatieve voorstellen niet over. Het oorspronkelijke besluit 6 werd weggestemd, waardoor besluit 7 in de lucht kwam te hangen. Men overwoog artikel 6.b te laten vervallen omdat deze bepaling een struikelblok vormde voor lokale kerken in hun streven naar gemeenschap met alle gelovigen. Desondanks werd besloten niet te voldoen aan verzoek b.
De conceptbesluiten met betrekking tot de revisieverzoeken werden vastgesteld na advies van ds. De kerken van Kampen-Noord en Kampen-Zuid wilden de regels voor kerkelijke eenheid aanpassen om zo verdere eenheid met de NGK te bewerkstelligen. Dit initiatief vanuit deze specifieke kerken werd als bijzonder opgemerkt. Kampen had een specifieke kijk op de regels voor contact en wenste nog de tussenstap van 'gemeenschap' tussen contact en eenheid. De classis Gorkum stelde voor de kaders voor samenspreking met plaatselijke NGK-kerken te herzien, zodat hun interpretatie van de Schrift inzake de vrouw in het ambt geen belemmering meer zou vormen voor verdere eenheid. Zij stelden voor artikel 6b uit de regeling te laten vervallen, maar dit artikel werd beschouwd als algemeen en dus van toepassing op meer dan alleen de NGK, waardoor het gehandhaafd moest blijven.
Ds. opperde dat de gevraagde revisies te ver zouden ingrijpen in het uitvoeringsniveau en daarom niet gevolgd konden worden. Bovendien zouden deze niet alleen voor de NGK gelden, maar ook voor andere kerken. De commissie - Br. gaf aan dat de deputaten instemden met de voorstellen.
Het punt was reeds mondeling en schriftelijk gecommuniceerd, maar er bleef onenigheid bestaan. De eenvoud van het amendement Van der Schee werd als uitnodigend ervaren, hoewel de interpretatie van de revisieregels door de commissie als lastig werd beschouwd.
Aan de deputaten werd de opdracht gegeven om - zowel reactief als proactief - in te spelen op de steeds wisselende situaties in kerkelijk Nederland. Zij kregen de ruimte om zich creatief en weloverwogen te bewegen op het terrein van de kerkelijke eenheid, met inachtneming van hoe bijzondere situaties in kerkelijke contactoefening zich verhouden tot het streven naar kerkelijke eenheid, zowel plaatselijk als landelijk, nu en in de toekomst. Dit alles op basis van voortgaande theologische bezinning.
Voor de praktijk werd geen verschil opgemerkt. De zin was toegevoegd tijdens een eerdere bespreking als vervolg op wat daar leefde, en het verwijderen ervan zou de theologische bezinning niet remmen.
Historische context en het "verlovingsaanzoek"
CCS-Ds. haalde een persoonlijke anekdote aan over een huwelijksaanzoek in de sneeuw, om vervolgens de eenwording met de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) te vergelijken met een "verlovingsaanzoek". Hij benadrukte dat dit aanzoek reeds schriftelijk was gedaan door het moderamen van de Landelijke Vergadering.
Hierbij werd verwezen naar Abraham Kuyper's visie op het huwelijk, die stelt dat een huwelijk niet met aanbidding van de vrouw mag beginnen en dat ware gelovigen niet voor mensen knielen, maar des te dieper voor God. Dit om te onderstrepen dat de Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK) het aanzoek tot hereniging niet als een aanbidding, maar als een gelijkwaardige stap beschouwen.
Het historische karakter van dit aanzoek werd benadrukt, vooral omdat het initiatief niet van een deputaatschap of landelijke commissie kwam, maar vanuit de kerken zelf, met name uit de regio Noord-Holland waar de breuk bijzonder pijnlijk was geweest. De eenstemmigheid waarmee de Landelijke Vergadering dit initiatief omarmde, werd als hoopgevend beschouwd.
De voorzitter van de Commissie Contact en Samenspreking, Ds., merkte op dat een dergelijk gesprek niet zonder risico is, omdat het zoeken naar eenheid door het zoeken naar verschillen paradoxaal kan lijken. Het gesprek is ook kwetsbaar, aangezien Synodes en Landelijke Vergaderingen doorgaans geen rapporten aannemen. Hij erkende dat zowel de laatste Christelijk Gereformeerde Synode als de Generale Synode (o.a. in de documentaire over het Man Vrouw dossier) de rol van Synodes bij het aannemen van rapporten hadden benadrukt.
Hij hoopte dat de ervaring met het "Man Vrouw dossier" zou leiden tot meer herkenning in de positie van de NGK. Beide kerkgenootschappen hadden rapporten uitgebracht over de vrouw in het ambt die twijfel opriepen over hun schriftuurlijkheid. De GKv had zich achter de schrijvers van hun rapport geschaard en benadrukt dat er geen twijfel hoeft te bestaan over hun schriftgetrouwheid. De NGK had een rapport behandeld dat hen niet had overtuigd, maar dit betekende niet dat zij geen overtuiging hadden over vrouwen in het ambt.
Ds. gaf eerlijk toe dat het eigen VOP-rapport hem ook niet doorslaggevend had overtuigd. Hij geloofde echter dat het rapport, na nauwkeurige herlezing, nuttig kon zijn voor de GKv, maar dat het ook beter kon. Hij stelde dat dit beter had kunnen gebeuren als het ongedeelde lichaam van Jezus Christus.
Met betrekking tot de vrouw in het ambt benadrukte hij dat de NGK niet van de GKv eisten om voor de vrouw in het ambt te zijn. De NGK hadden geconcludeerd dat verschillende opvattingen hierover niet kerkscheidend hoeven te zijn, en dat zij konden leven met plaatselijke kerken die hierin verschillende wegen bewandelden, en zelfs met verschillende opvattingen binnen een plaatselijke kerk.
De voorzitter benadrukte dat er een breed gedragen beweging leek te zijn binnen beide kerken ten aanzien van de toenadering. Hij erkende dat dit voor sommigen, met name uit regio's waar de NGK weinig tot niet aanwezig is, minder relevant kon zijn.
Hij deelde mee dat hij de volgende middag het woord van God zou verkondigen en dat Ede een van de vele plaatsen was waar belangrijke stappen naar eenheid waren gezet, ondanks verschillende opvattingen over de vrouw in het ambt. Om die hervonden plaatselijke eenheid te vieren, wilde de Nederlands Gereformeerde Kerk van Ede de GKv trakteren op gebak.
In zijn toespraak voor de Landelijke Vergadering in 2011 had Ad de Boer de samenwerking binnen de "kleine oecumene" geturfd. De Commissie Contact en Samenspreking had geprobeerd bij te houden welke plaatsen sinds die telling verdere stappen in de samenwerking tussen GKv en NGK hadden gezet, zoals wederzijdse erkenning, uitbreiding van de samenwerking of het houden van gezamenlijke diensten. Er werden 32 GKv-kerken genoemd (met een correctie naar 33, waarbij Ede voor 2 telt).
Een laatste punt van betekenis voor de toenadering tussen beide kerken in Ede was de postume rehabilitatie van dominee Roukema. De Vrijgemaakte gemeenschap werd geprezen voor hun nederigheid in dit proces. Dominee Melle Oosterhuis speelde hierin een belangrijke rol als vredestichter, die recht deed aan de pijn aan Nederlandse Gereformeerde zijde, zonder de gevoelens en wonden aan Gereformeerd Vrijgemaakte zijde te negeren.
Er werd op gewezen dat in het verleden wel eens was gesuggereerd dat kerken niet konden herenigen voordat aan alle pijn en wonden uit het verleden recht was gedaan. Er werd gepleit voor voorzichtigheid met dergelijke redeneringen, om te voorkomen dat de ene wond niet behandeld mag worden voordat de ander behandeld is. Er werd hoop uitgesproken dat alle wonden uiteindelijk zouden genezen, en er werd gebeden dat de aanwezigen vredestichters zouden zijn die besluiten nemen waarmee wonden helen.
Reacties en analyses op de eenwording
Br. meldde dat de uitnodiging van de NGK tot hereniging op 31/10/2016 een werk van Gods Geest was. Vijftig jaar geleden was er een scheiding die tot schade van de kerk leidde, en nu was er een tweede overeenkomst waarover blijdschap en dankbaarheid bestonden. Er werd vertrouwen in elkaar uitgesproken, met de erkenning dat men elkaar nodig had en voor dezelfde uitdagingen stond, zoals geschetst in het verhaal van prof. Paas over het leven in een zendingsveld. De hoop werd uitgesproken dat wat in Ezechiël 37 weer levend kon worden, en dat men aan het werk moest gaan. Er was reeds veel goede samenwerking, ook op theologisch gebied.
Commissie - Ds. gaf aan uitgezien te hebben naar deze dag en sprak van een bijzonder deputatenrapport. De deputaten hadden hun werk consciëntieus gedaan, en de focus op hermeneutiek had geleid tot de tweede overeenstemming. Echter, de wens was om nu verder te gaan. De vechtscheiding in het verleden had nooit mogen plaatsvinden, en men ging nu van echtscheiding naar hertrouwen. Veel mensen die de scheiding hadden meegemaakt, leefden nog, en er werd gesproken over een unieke kans.
Er werd benadrukt dat emoties een rol speelden, met een emotionele laag van wantrouwen die zich eenheid moeilijk kon voorstellen, en tegelijkertijd de vraag waarom er niet allang eenheid was. Als er over de NGK werd gesproken, sprak men eigenlijk over zichzelf, met gelijksoortige problemen binnen de kerken, zoals de vijf docenten aan de TU die voor de vrouw in het ambt waren.
In een voorgaande zitting waren drie onderdelen van het deputatenrapport besproken. Het vierde onderdeel betrof de besprekingen met afgevaardigden van de NGK. Er werd opgemerkt dat bij dit onderdeel zowel de schriftelijke vragen van de synodeleden als de antwoorden van deputaten een nogal "korzelig" gehalte hadden. Dit werd verklaard door de gevoeligheid van het onderwerp: hoe om te gaan met de Bijbel en de belijdenis. Het dossier m/v had de synode al uitvoerig beziggehouden, en nu kwam het opnieuw ter sprake.
De kerken werden vergeleken met een "klimtocht in de bergen", waarbij een kleine expeditie vooruit werd gestuurd om het goede pad en het einddoel te vinden. Terwijl de grote groep nog onderweg was en moeite had het pad te vinden, klonk er een kreet van vreugde omdat de expeditie de top had bereikt. De deputaten werden geprezen voor hun vooruitstrevendheid en hun taak, en er werd veel respect en waardering uitgesproken.
De conclusie werd gedeeld dat er grote stappen waren gezet in de besprekingen en dat een volgende stap richting eenwording voor de hand lag. De vraag werd gesteld waarop deze vooruitgang gebaseerd was. De indruk was dat de reden lag in de convergentie van opvattingen tussen de GKv en de NGK enerzijds, en de divergentie van opvattingen binnen de GKv anderzijds. Hierdoor rees de vraag of er naast reden tot dankbaarheid ook reden tot zorg was.
Deze zorg had met name betrekking op de rapportage rond hermeneutische uitgangspunten, zoals verwoord in de Eerste en Tweede Overeenstemming. De cruciale term in dit verband was "geloofwaardigheid", die volgens de deputaten het criterium zou zijn bij het interpreteren van de Bijbel. Er werd opgemerkt dat er meteen al de kanttekening werd geplaatst dat hiermee...
Onderzoek naar de mening van millennials over de fusie
Ter gelegenheid van de eenwording van NGK en GKv werd een gratis nummer van het magazine OnderWeg gepubliceerd, waarin vier kerkleden hun mening gaven over het nut van kerkverband. Ad en Erik de Boer spraken over de impact van scheuring en hereniging. Een bijbelstudie ging over de reünie die Jezus organiseert na zijn opstanding. Theoloog Jannet de Jong stelde dat het om veel meer ging dan twee kerken die herenigen. Klaas van den Geest zag ruimte voor meer eenheid.
Het magazine OnderWeg, vol inspiratie, bezinning en nieuws, bood een jaarabonnement aan met het boek "Niet zonder elkaar" als cadeau, of de mogelijkheid tot een proefabonnement.
Magazine OnderWeg peilde online de mening van ruim 300 gereformeerde 'millennials' (20- tot 35-jarigen) over de naderende kerkfusie tussen de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) en de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv). De gemiddelde leeftijd van de respondenten was 28 jaar. Het grootste deel van de respondenten (61 procent) kwam uit de GKv, en 35 procent uit de NGK. De GKv telt in 2019 114.603 leden, de NGK 32.896. Er waren geen gegevens beschikbaar over de leeftijdsopbouw. De GKv is drie keer groter dan de NGK, dus naar verhouding waren er iets te veel NGK-respondenten.
Het grootste deel van de respondenten gaf aan kerkelijk zeer betrokken te zijn: ze bezochten kerkdiensten, leefden mee met gemeenteleden en deden vrijwilligerswerk. Slechts 36 respondenten zeiden niet erg of helemaal niet betrokken te zijn. Dit gegeven zou een vertekend beeld kunnen geven, omdat betrokkenen eerder geneigd zijn een dergelijke vragenlijst in te vullen.
De meeste respondenten woonden in postcodegebieden 3000 en 8000 (waarschijnlijk Amersfoort en Zwolle/Kampen), die het beeld mogelijk domineerden. Gebieden 2000 (Zuid-Holland), 4000 en 5000 (Zeeland, Noord-Brabant en Limburg) waren ondervertegenwoordigd. De meeste kerken waren niet gefuseerd.
De respondenten van deze vragenlijst waren over het algemeen behoorlijk betrokken, met een groot deel dat aangaf heel betrokken te zijn door kerkbezoek, meeleven met gemeenteleden en vrijwilligerswerk. De respondenten waren hoog opgeleid, met een verreweg het grootste deel met een HBO- of WO-opleiding. Om de theologische geschooldheid te controleren, werd ook gevraagd of de respondenten theologie hadden gestudeerd.
Driekwart van de respondenten vond de fusie een goede zaak. Als redenen hiervoor werden genoemd dat men dezelfde God dient en dit dus ook samen kan doen. De verschillen tussen de GKv en NGK werden als verwaarloosbaar beschouwd, of niet voldoende reden om aparte groepen te behouden. De versplintering van de kerk werd als onbijbels ervaren. Organisatorisch werd de fusie als handiger beschouwd. Ook werd vaak aangegeven dat samenwerking belangrijk is in tijden van verminderde kerkgang, omdat men samen sterker staat.
Veel respondenten die geen mening hadden, gaven aan dat zij de zaak ingewikkeld vonden, met zowel goede als minder goede kanten. Er werd gesteld dat het enerzijds mooi was, maar anderzijds dat oudere mensen het er erg zwaar mee hadden. Ook werd aangegeven dat het verwarrend kon zijn dat de GKv intussen zo veranderd was dat een fusie nu wel mogelijk was, terwijl dat eerder niet zo was.
Respondenten die de fusie een slechte zaak vonden, gaven aan dat de verschillen te groot waren en dat er geprobeerd werd te fuseren om de fusie zelf, waarbij over de inhoud heen werd gekeken. De vraag rees ook of de GKv nog wel dezelfde kerk was waar vorige generaties voor hadden gevochten. Er werd gewezen op het probleem dat er nu gefuseerd werd terwijl de kerken zelf niet altijd in staat waren hun leden te behouden.
Wat betreft de bekendheid met de scheuring van 1967, gaf bijna de helft aan het verhaal een beetje te kennen, en een derde had er wel eens van gehoord. 12% kende het verhaal helemaal en 10% wist niet van de scheuring.
Op de vraag of er wezenlijke verschillen waren tussen de NGK en de GKv, gaf 43% aan dit niet te kunnen zeggen; 35% vond dat er geen verschillen waren en 22% vond van wel. Verschillen werden voornamelijk gezien in de focus op traditie en de vrijgemaakte zuil bij de GKv, terwijl de NGK losser georganiseerd was en meer nadruk legde op de autoriteit van de plaatselijke kerk. De NGK had een pluralistischere benadering van onderwerpen als homoseksualiteit en vrouwen in het ambt, met meer ruimte voor afwijkende meningen.
De meeste mensen gaven aan dat het goed was dat er een landelijk kerkverband bestond. 21% had er geen mening over en 6% vond het slecht, omdat het niet nodig was om deel uit te maken van een kerkverband. Sommige respondenten gaven aan dat de regels van het kerkverband niet leidend moesten zijn.
Verreweg het grootste deel gaf aan zich in te zetten voor hun lokale gemeente. 12% zou zich inzetten voor zowel het kerkverband als de lokale gemeente, 13% verwachtte niets van het nieuwe kerkverband, 1% zette zich in voor het kerkverband en 7% had nog aanvullingen.
De meeste mensen waren het ermee eens dat men een kerk nodig had om te kunnen geloven. Omzien naar elkaar werd als het belangrijkst gevonden, gevolgd door hoe je christen bent in het dagelijks leven. Ook wie God is en wat men van Hem kan leren, werd regelmatig genoemd, samen met de opstanding van Jezus Christus uit de dood.
234 van de respondenten gaf aan dat zij bij het nieuwe kerkverband niet op zoek waren naar andere thema's.
Als advies voor de regiegroep die over de fusie gaat, werd geadviseerd om dicht bij de Bijbel te blijven en te bidden, maar ook om niet te veel op details in te gaan. Goede communicatie, zowel onderling als met de gemeente, werd benadrukt. Rekening houden met de mensen die de scheuring hebben meegemaakt en met jonge mensen zonder geschiedenis, en hen bij elkaar brengen, werd ook aangeraden. Geduld, liefde en een voorzichtige, maar niet te trage aanpak werden geadviseerd. Een concrete tip was om te kijken naar het proces van de PKN en hen mogelijk om advies te vragen.
Het leek erop dat er weinig verschil was in de mening over de fusie tussen wel- en niet-betrokken leden. Samenwerkingsgemeentes stonden 100% positief tegenover de fusie. De GKv stond er het positiefst tegenover (80% positief), gevolgd door de NGK (ongeveer 70% positief). Het aantal respondenten dat de fusie een slechte zaak vond, was gelijk in de NGK en GKv, maar in de NGK waren er meer respondenten die er geen mening over hadden.
Van de andere gemeenten, veelal PKN, hadden veel mensen geen mening, maar ook het laagste aantal dat het een goede zaak vond. Van de theologen vond een iets groter deel de fusie een goede zaak en een iets kleiner deel een slechte zaak.
De NGK gaf relatief vaker aan dat er verschillen waren tussen de kerkverbanden dan de GKv. Samenwerkingsgemeentes zeiden het vaakst dat er geen verschillen waren, gevolgd door GKv-ers. Theologen waren beter geïnformeerd over de verschillen.
Het magazine "OnderWeg" en de toekomst van kerkelijke pers
Het bericht in april dat OnderWeg zou stoppen, riep veel reacties op, grotendeels met begrip maar ook met spijt. Gemeenschappelijk in de reacties was de waardering voor de rol die OnderWeg had gespeeld om de gereformeerde traditie te verbinden met geloof en levenspraktijk van vandaag. Belangrijk bleek ook de overweging dat een kerkverband een eigen blad nodig heeft als platform voor het delen van ervaringen en inzichten, en om te groeien in eenheid en visie.
Gesprekken met betrokkenen hadden geleid tot een plan om OnderWeg voort te zetten. Het bestuur van de persvereniging OnderWeg had besloten aan hen de gelegenheid te geven hun plan uit te voeren en zou het initiatief waar mogelijk ondersteunen.
Een actieve uitgever op het gebied van geloofsonderwijs, kerkelijk opbouwwerk en kerkelijke informatie, waaronder het Jaarboek NGK, bood de mogelijkheid om de betekenis van het christelijk geloof voor persoonlijk leven, wetenschap en maatschappelijke verantwoordelijkheid te belichten.
Guido Sneep, uitgever bij Buijten & Schipperheijn, gaf aan dat Onderweg beoogde een voortdurende zoektocht naar de vitaliteit van de christelijke traditie te zijn, met name zoals die vorm heeft gekregen in de Nederlandse Gereformeerde kerken. De hoofdredactie zou worden gevormd door Louren Blijdorp (predikant te Enschede) en dr. Marinus de Jong (docent aan de Theologische Universiteit Utrecht).
Louren Blijdorp en Marinus de Jong keken ernaar uit om als nieuwe hoofdredactie vorm te geven aan OnderWeg. Zij erkenden de belangrijke en mooie rol die het blad in de afgelopen jaren had gespeeld bij de eenwording van NGK in 2023 en de start van het nieuwe kerkverband. Zij stelden dat bij een gezond en vitaal kerkverband kerkelijke pers hoort die bijdraagt aan het voeden van het geloof, het voeren van gesprekken en debatten, en het bieden van toerusting en inhoudelijke verdieping. Daarom was het van groot belang dat het blad een doorstart maakte en niet verdween per januari 2026.
Zij hadden ideeën en verlangens om op een vreugdevolle, frisse en verdiepende manier OnderWeg de komende jaren vorm te geven, zodat het de kerken dient om hoopvol onderweg te zijn in Gods wereld. Hiervoor zouden zij de samenwerking met velen zoeken, waaronder partijen die aan de NGK gelieerd zijn zoals de Theologische Universiteit Utrecht en Kerkpunt, maar ook geestverwante gelovigen uit andere kerkverbanden. Verschillende hoogleraren van de Theologische Universiteit Utrecht, zoals George Harinck en Koert van Bekkum, zouden als columnist hun medewerking verlenen. Geranne Tamminga zou lid worden van de kernredactie.
Verschillen en overeenkomsten tussen GKv en NGK
In 1996 was de kloof tussen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv) en de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) nog onoverkomelijk groot. De generale synode van de GKv besloot zelfs de verkennende gesprekken te beëindigen, omdat binnen de NGK een te grote vrijheid bestond in het omgaan met de belijdenis en tolerantie van afwijking van de belijdenis.
Er werd verwezen naar de recente nieuwsberichten, waaronder de veroordeling van brandstichting bij Joodse ambulances, de aanstelling van een nieuwe directeur bij Mercy Ships Nederland, een vermeende mishandeling van een voorgangersechtpaar in Rotterdam, de reacties op de mogelijkheid tot online bestellen van de abortuspil, de uitgestelde ontruiming van wijken met veel christenen in Pakistan, een preek van een CGK-predikant over de nieuwe hemel en aarde, en een column over jongerenwerk. Ook werd melding gemaakt van een rapport over de toename van haatmisdrijven tegen kerken en christenen in Europa, een interview met iemand die zich ontworstelde aan een 'giftige' kerk, tips voor rouw en verdriet, een opinie over de teloorgang van de ChristenUnie, en nieuws over de situatie in China, de CGK-groep Rijnsburg, en de hervormde gemeente Boven-Hardinxveld.
tags: #resultaten #enquete #onderweg #ngk #gkv