De Nationale Synode is een informele, landelijke oecumenische vergadering van kerken en geloofsgemeenschappen die voor het eerst plaatsvond op 10 en 11 december 2010 in Dordrecht. Christenen uit diverse kerkgenootschappen kwamen hier bijeen om een eensgezind getuigenis af te leggen aan het Nederlandse volk. De Nationale Synode van 2010 had geen formele status; de stuurgroep sprak van een 'protestants forum'.
Naamgeving en Historische Verbinding
De naam Nationale Synode en de keuze voor Dordrecht als locatie verwijzen naar de laatste Nationale Synode die bijna vier eeuwen eerder, van 1618 tot 1619, eveneens in Dordrecht werd gehouden. Deze historische gebeurtenis staat bekend als de Synode van Dordrecht.
Organisatie en Ontstaan
De Nationale Synode wordt georganiseerd door de Stichting Nationale Synode, een organisatie die zich richt op het versterken van de onderlinge verbondenheid van christenen. Het initiatief voor de moderne Nationale Synode kwam van de voormalige voorzitter van de Protestantse Kerk in Nederland, predikant Gerrit de Fijter. Het bestuur van die kerk riep een interkerkelijke stuurgroep in het leven, die vervolgens een geloofsverklaring opstelde.
Doelstellingen en Participatie
Het hoofddoel van de Nationale Synode is het bevorderen van het onderlinge geloofsgesprek, met als uiteindelijk doel een eensgezind getuigenis waarin christenen hun gedeelde geloof in de levende God, Vader, Zoon en Heilige Geest uitdrukken. De interkerkelijke stuurgroep organiseerde geloofsgesprekken en grote bijeenkomsten in Dordrecht in 2010, 2013 en 2016. Bij deze bijeenkomsten waren leden en vertegenwoordigers van tientallen kerkgenootschappen aanwezig.
In 2010 namen in totaal 52 geloofsgemeenschappen deel aan de kerkvergadering. Vertegenwoordigers van de Rooms-Katholieke Kerk waren als waarnemer aanwezig. Kerken als de Hersteld Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken hersteld, de Gereformeerde Gemeenten, de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en de Oud Gereformeerde Gemeenten stuurden geen afvaardiging. Ook de Vereniging van Vrijzinnig Protestanten en het Remonstrants Broederschap bleven weg.
Tijdens de vierde synode in 2019 zouden vertegenwoordigers en leden van meer dan veertig kerken en geloofsgemeenschappen een 'Verklaring van verbondenheid' ondertekenen.
De Historische Synode van Dordrecht (1618-1619)
De Synode van Dordrecht, ook wel de Synode van Dordt genoemd, was een door de Nederduits Gereformeerde Kerk belegde kerkvergadering die duurde van 13 november 1618 tot 29 mei 1619 en in totaal 180 zittingen kende. Deze synode kwam bijeen in opdracht van de Staten-Generaal, in de stad Dordrecht, om een einde te maken aan de godsdienstige controverse in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden tussen remonstranten (arminianen) en contraremonstranten (gomaristen). Dit conflict was in de voorgaande jaren uitgegroeid tot een splijtzwam in de Nederlandse maatschappij en politiek.
Samenstelling en Deelnemers
De afgevaardigden aan de synode bestonden uit 37 predikanten, negentien ouderlingen, vijf professoren in de theologie van universiteiten uit de Republiek, achttien commissarissen-politiek van de Staten uit de diverse gewesten en 25 waarnemers van buiten de Republiek (uit Engeland, Duitsland en Zwitserland). Allen hadden stemrecht.
De Kern van het Conflict: Arminianisme versus Calvinisme
De aanleiding voor de synode lag in een conflict aan de Universiteit Leiden in 1604, waar de hoogleraren theologie Jacobus Arminius (1560-1609) en Franciscus Gomarus (1563-1641) met elkaar in debat gingen over de predestinatieleer.
- Arminius stelde dat God alle ware gelovigen in genade aanvaardde, waarbij de mens de mogelijkheid had om Gods roepstem te volgen of te weerstaan. Hij benadrukte het belang van Gods Woord (de Bijbel) en pleitte voor tolerantie ten aanzien van verschillende godsdienstige opvattingen. Zijn volgelingen werden arminianen genoemd.
- Gomarus daarentegen verkondigde dat Gods toelating tot genade door God was voorbeschikt en dat geloof het gevolg was van Gods genade. Hij achtte het onmogelijk dat God afhankelijk zou zijn van menselijk handelen. Gomarus wilde geen ruimte geven aan alle gelovigen, wat door hem als een 'paapse' opvatting werd beschouwd. Zijn volgelingen stonden bekend als gomaristen.
De volgelingen van Arminius werden bekend als remonstranten na het indienen van een document in 1610, de Remonstrantie, waarin zij hun geloofsovertuigingen in vijf punten uiteenzetten en pleitten voor tolerantie. De contraremonstranten dienden hierop in 1611 een contraremonstrantie in.
Politieke Context en Besluitvorming
De besluiten van de synode waren nauw verbonden met de politieke intriges van die tijd, met name tijdens het Twaalfjarig Bestand (een pauze in de Tachtigjarige Oorlog). De remonstranten waren voorstanders van deze wapenstilstand en diplomatieke oplossingen, terwijl stadhouder Maurits de oorlog op het slagveld wilde beslissen. Landsadvocaat Johan van Oldenbarnevelt, een sympathisant van de remonstranten, werd twee maanden voor de synode gearresteerd en vlak voor het einde ervan onthoofd.
De Staten-Generaal riepen de nationale synode bijeen om de eenheid in de Republiek te herstellen. De vergaderingen vonden plaats in een bovenzaal van de Kloveniersdoelen.
Uitkomsten van de Synode
- De Dordtse Leerregels werden opgesteld, waarin de standpunten tegen de remonstranten werden vastgelegd in vijf punten. Deze leerregels, samen met de Nederlandse Geloofsbelijdenis en de Heidelbergse Catechismus, vormen de Drie Formulieren van Enigheid, de fundamenten van de gereformeerde geloofsleer.
- De Dordtse Kerkorde werd aangenomen, die nog steeds de basis vormt van het kerkrecht in veel gereformeerde kerken.
- De synode veroordeelde de religieuze doctrine van het Arminianisme als ketterij.
- Enkele honderden remonstrantse predikanten werden uit de Republiek verbannen.
- De synode gaf opdracht tot een zo getrouw mogelijke vertaling van de Bijbel uit de oorspronkelijke talen. Dit resulteerde in de uitgave van de Statenbijbel in 1637, die een blijvende invloed had op het standaard Nederlands en tot diep in de twintigste eeuw de standaardvertaling bleef in protestantse kerken.
De remonstrantse predikanten werden na afloop van de synode opgedragen zich te onthouden van domineesachtige activiteiten en kregen het bevel geen brieven of boeken te schrijven waarin zij de leerstellingen van de remonstranten aanprezen. Uiteindelijk werden zij veroordeeld als "verstoorders van de openbare vrede".
De Nationale Synode van 1578
Naast de beroemde Synode van 1618-1619, vond er in 1578 ook een Nationale Synode plaats in Dordrecht. Deze synode was een belangrijke stap in de ontwikkeling van het kerkrecht binnen de jonge Republiek. De synode van 1578 legde de nadruk op de eenheid van de Kerk, zelfs ondanks verschillen in taal, en stelde regels op voor de organisatie van gemeenten en het kerkelijk tuchtrecht.
Baanbrekend Werk op het Gebied van Tucht
Een belangrijk punt van de Synode van Dordrecht in 1578 was de aanpak van ketters en sekten. Er werden vier adviezen gegeven om de toenemende wederdopers te bestrijden, met nadruk op goed onderricht, een goed voorbeeld van predikanten, trouw huisbezoek en traktaten. Dit markeerde een georganiseerde aanpak van religieuze afwijkingen.
Onderwijs en Zelfstandigheid van de Kerk
De synode van 1578 benadrukte ook het belang van het onderwijs. In de scholen moesten niet alleen talen en kunsten geleerd worden, maar vooral de Heidelbergse Catechismus. De kerkelijke zorg strekte zich ook uit tot het onderhoud van studenten, en hoogleraren en schoolmeesters moesten de Belijdenis onderschrijven. Dit onderstreepte de rol van de Kerk in het onderwijs en de zelfstandigheid van de Kerk ten opzichte van de staat.
DOCUMENTAIRE OVER DE SYNOD VAN DORT: EEN SCHANDE IN DE GESCHIEDENIS VAN HET PROTESTANTISME
Hedendaagse Manifestaties en Betekenis
De Stichting Nationale Synode stelt zich tot doel de eenheid onder christenen in Nederland te bevorderen. Dit leidde tot verschillende manifestaties, waaronder de bijeenkomst in de Grote Kerk in Dordrecht in 2019. Hier ondertekenden meer dan veertig kerk- en geloofsgemeenschappen een Verklaring van Verbondenheid, wat het begin markeerde van een nieuwe fase in de oecumenische samenwerking.
De Nationale Synode van 2019 kenmerkte zich door diversiteit in inhoud en muzikale omlijsting, met bijdragen van diverse sprekers en uitvoerenden, waaronder gospelkoren en internationale koren.
tags: #slotmannifestatie #nationale #synode