De Kerkorde en generale regelingen van de Protestantse Kerk in Nederland bieden een essentiële en volledig herziene gids voor iedereen die betrokken is bij de Protestantse Kerk. Deze uitgave, bijgewerkt tot november 2018, bevat niet alleen de kerkorde, maar ook de ordinanties, overgangsbepalingen en generale regelingen. Met een uitgebreide inhoudsopgave en een praktisch register is deze uitgave bijzonder toegankelijk, waardoor je snel de informatie kunt vinden die je nodig hebt.
Dit boek richt zich op leden van de Protestantse Kerk, predikanten, kerkelijke ambtsdragers en geïnteresseerden in de kerkelijke organisatie. Het biedt een helder overzicht van de regels en richtlijnen die de basis vormen voor het functioneren van de kerk. De duidelijke structuur en de gedetailleerde uitleg maken het een waardevol naslagwerk voor zowel nieuwe als ervaren leden van de gemeenschap.
De unieke combinatie van juridische en praktische informatie maakt dit boek tot een onmisbare bron voor iedereen die de werking van de Protestantse Kerk wil begrijpen. Of je nu betrokken bent bij de organisatie van kerkdiensten, het leiden van gemeenschapsactiviteiten of het bestuderen van kerkelijke wetgeving, dit boek biedt de inzichten die je nodig hebt. Met Kerkorde en generale regelingen van de Protestantse Kerk in Nederland krijg je niet alleen een diepgaand begrip van de kerkelijke structuur, maar ook de tools om actief bij te dragen aan de gemeenschap.
Organisatie van de Gemeente
Algemene Kerkenraad (AK)
In de plaatselijke Regeling wordt vastgelegd hoe de gemeente is georganiseerd. Aan het begin van elk seizoen, in de septembervergadering, wordt het aantal ambtsdragers vastgesteld en daarmee ook het quorum dat nodig is voor een vergadering die geldige besluiten kan nemen. De AK bestaat uit minimaal 12 en maximaal 15 leden. Bij voorkeur is de AK zo samengesteld dat alle ambten even zwaar vertegenwoordigd zijn. AK-leden worden voor een periode van 4 jaar benoemd.
De vergaderingen van de Algemene Kerkenraad zijn niet openbaar. Het lopende archief van de Algemene Kerkenraad berust bij de scriba, met inachtneming van de verantwoordelijkheid van het College van Kerkrentmeesters voor de archieven van de gemeente.
Commissies
In overleg met de wijkkerkenraden kan door de Algemene Kerkenraad, met inachtneming van de bepalingen in de ordinanties, nadere bepalingen worden vastgesteld omtrent de samenstelling, benoeming en opdracht van commissies, de contacten tussen wijkkerkenraad en commissies, de werkwijze van de commissies, en de verantwoording aan de Algemene Kerkenraad.
College van Kerkrentmeesters (CvK)
Alle CvK-leden worden benoemd door de Algemene Kerkenraad voor een termijn van 4 jaar. Deze termijn kan één keer met maximaal 4 jaar verlengd worden. De afgevaardigden uit de wijken zijn als ouderling-kerkrentmeesters in hun eigen wijk bevestigd. In overleg met hun eigen wijkkerkenraad kunnen zij afspraken maken ten aanzien van hun taken.
De specialisten kunnen niet-ambtelijke kerkrentmeesters zijn. De bepaling van de voordracht voor benoeming tot voorzitter, secretaris en penningmeester geschiedt door de Algemene Kerkenraad. De administrateur woont minimaal één keer per jaar de vergaderingen van het college bij en heeft daar een adviserende stem. Op hem of haar is het bepaalde in de ordinanties van toepassing.
College van Diakenen
Leden van het College van Diakenen worden voor een periode van 4 jaar benoemd. De volledige stukken kunnen gedurende een week worden ingezien.
Besluitvorming en Verkiezingen
Besluitvorming
In alle kerkelijke lichamen worden besluiten steeds na gemeenschappelijk overleg en zo mogelijk met eenparige stemmen genomen. Stemming over zaken geschiedt mondeling, tenzij om schriftelijke stemming wordt gevraagd. Staken de stemmen, dan vindt herstemming plaats.
Verkiezingen
Indien één kandidaat wordt voorgesteld en de stemmen staken, vindt herstemming plaats. Bij herstemming tussen twee kandidaten die de meeste stemmen behaalden, vindt opnieuw herstemming plaats indien de stemmen staken. Bij het vaststellen van de kandidatenlijst door de classicale vergadering kunnen één of meer dubbeltallen worden gesteld. Een dubbeltal behoeft niet per se te bestaan uit twee personen die hetzelfde ambt dragen. Als aan de vereisten van de ordinanties is voldaan, kan bijvoorbeeld een predikant tegenover een diaken worden gezet. Een andere mogelijkheid is dat de classicale vergadering een ringvergadering belegt waarin de verkiezing plaatsvindt.
Samenvoeging en Splitsing van Gemeenten
Twee of meer gemeenten kunnen samengaan, waarbij de gemeenten samen een nieuwe gemeente kunnen vormen. Kerkelijk en juridisch is de nieuwe gemeente de voortzetting van de oude gemeenten. Het is ook mogelijk dat een of meer gemeenten opgaan in een bestaande gemeente. De bestaande gemeente is dan kerkelijk en juridisch tevens de voortzetting van de gemeenten die in haar zijn opgegaan. In dat geval zullen de regelingen van de gemeente die blijft bestaan uitgangspunt zijn voor de benodigde regelingen. Deze vorm zal voornamelijk gekozen worden wanneer een of meer kleine gemeenten opgaan in een grote gemeente.
Ook als de ene gemeente opgaat in de andere geldt dezelfde regel: als een gereformeerde kerk wordt opgenomen in een hervormde gemeente, is deze gemeente een protestantse gemeente. Dat sluit niet uit dat de kerkenraad gebruik maakt van de mogelijkheid om het breed moderamen te verzoeken de naam van de grootste gemeente te blijven gebruiken. Dit kan eventueel gelijk met het besluit tot samengaan gebeuren.
Splitsing en Afsplitsing
Bij de organisatie van gemeenten kan gekozen worden tussen splitsing en afsplitsing. Bij splitsing ontstaan twee nieuwe gemeenten en twee nieuwe diaconieën. De goederen worden daarbij verdeeld. Bij afsplitsing blijft de bestaande gemeente met haar diaconie bestaan en wordt daarnaast een nieuwe gemeente met haar diaconie gevormd. Het stelt hiertoe een commissie van vereffenaars in.
Relaties met Andere Kerken
De generale synode heeft in april 2016 de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt, de Nederlands Gereformeerde Kerk en de Voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland uitgenodigd om bijzondere betrekkingen aan te gaan. Op Hervormingsdag 2020 besloten de synode van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt en de Landelijke Vergadering van de Nederlands Gereformeerde Kerken op deze uitnodiging in te gaan.
Ambten en Functies
Samenstelling Ambtelijke Vergaderingen
De samenstelling van ambtelijke vergaderingen wordt geregeld in ordinanties. De leiding aan de kerkenraad en niet aan individuen is toevertrouwd. In de oude tekst van de kerkorde werd dit expliciet vermeld ('in de gemeente dienstdoende predikanten').
Kerkelijk Werker
De synode heeft in april 2024 een regel uitgebreid, nadrukkelijk als tijdelijke maatregel, in de lopende ambtsdiscussie over de positie van de pastor. Het breed moderamen kan de bevoegdheid verlenen aan een kerkelijk werker die aan een vacante gemeente verbonden is, mits deze voldoet aan de gestelde voorwaarden.
Een kerkelijk werker kan ook een bijzondere opdracht ontvangen om als geestelijk verzorger te werken voor mensen die onder de regeling Geestelijke verzorging thuis vallen. De eerdere beperking tot 'werken in een instelling' is daarvoor geschrapt uit de ordinanties.
Vertrouwenspersonen en Veilig Klimaat
Binnen de kerk wordt al lange tijd gesproken over de noodzaak om een veilig klimaat te scheppen, waarin ieder zich bewust is van de gevaren van grensoverschrijdend gedrag. Met het oog daarop heeft de synode een nieuwe generale regeling vastgesteld die ingaat op 1 juli 2025. Ambtsdragers, mensen met pastorale taken, mensen die omgaan met minderjarigen en kwetsbare mensen, en vertrouwenspersonen moeten een Verklaring omtrent het gedrag (VOG) kunnen overleggen. Elke gemeente zorgt ervoor dat tenminste een vrouw en een man als vertrouwenspersoon beschikbaar zijn.
Gebruik van Terminologie
De uitdrukking ‘kennen en horen’ werd voorheen in de kerkorde regelmatig gebruikt, maar komt nu alleen nog voor in een specifiek artikel van de kerkorde. In de ordinanties wordt nu consequent de uitdrukking ‘in de gelegenheid stellen hun mening te geven’ gebruikt.
Bevestiging in het Ambt
De bevestiging in het ambt kan alleen plaatsvinden als er geen gegronde bezwaren zijn ingediend en als er geen belemmeringen zijn zoals bedoeld in de generale regelingen.
Consulent
De consulent ontvangt voor zijn werk de vergoeding voor hulpdiensten.
Overgang van Predikanten
De synode heeft in april 2024 besloten de overkomst van predikanten te regelen in het kader van oecumenische relaties. Erkend wordt daarmee dat betrokkene in het ambt staat. Ook een predikant van de kerk die in een andere kerkgemeenschap gaat werken, wordt niet meer ontheven van het ambt; betrokkene is alleen niet langer predikant van de kerk.
Wie als predikant van een andere kerkgemeenschap wil overkomen naar de kerk, kan hiertoe een verzoek indienen bij het moderamen van de synode. Met 'predikant' wordt bedoeld ieder die het ambt heeft dat bij ons het ambt van predikant wordt genoemd. De kleine synode laat dan de opleiding beoordelen door de PThU en de geschiktheid beoordelen door het generale college voor de toelating tot het ambt. Op grond daarvan beoordeelt de kleine synode of en zo ja onder welke voorwaarden betrokkene als predikant van de kerk wordt toegelaten.
Is de predikant die wil overkomen eerder predikant van de kerk geweest, dan blijft nader onderzoek achterwege. Betrokkene wordt op diens verzoek toegelaten, tenzij het belang van de kerk zich daartegen verzet. Er kunnen immers in de tijd dat betrokkene niet langer predikant van de kerk was, zich dingen hebben voorgedaan die een belemmering zijn voor terugkeer als predikant van de kerk. De predikant moet voor de toelating uiteraard overkomen als lid van de kerk en de gelofte afleggen die ook van proponenten wordt gevraagd. Ook een emerituspredikant kan zo als predikant van de kerk worden toegelaten.
Predikanten of proponenten van de Gereformeerde Kerken in Nederland, die voor 2004 overgegaan zijn naar laatstgenoemde kerk, zijn overigens zonder meer beroepbaar, dus zonder dat zij apart beroepbaar worden gesteld.
Predikant buiten vaste bediening
Voor een predikant die nog geen emeritus is, geldt de gewone regel van beroepbaarstelling zoals voor alle predikanten buiten vaste bediening.
Geestelijk Verzorgers
Naast de geestelijk verzorgers in dienst van een instelling, kunnen sinds kort geestelijk verzorgers ook als zelfstandige werken onder thuiswonende cliënten, indien zij voldoen aan de door de overheid gestelde voorwaarden. Ook hiervoor kunnen geestelijk verzorgers een bijzondere opdracht ontvangen.
De bijzondere opdracht eindigt als de functie waarin betrokkene werkzaam is, eindigt door pensionering of ontslag, of -bij geestelijk verzorgers die als zelfstandige werken - doordat betrokkene geen bekostigde werkzaamheden meer heeft.
Justitiepastoraat en Krijgsmachtspredikanten
Een bijzondere regeling geldt voor predikanten in het justitiepastoraat. Omdat de overheid geen oordeel wil hebben over het inhoudelijk functioneren, moet de kerk zich over dit inhoudelijk functioneren uitspreken. Omdat de kerk hiervoor geen orgaan heeft, laat de kerk dit over aan de daartoe ingestelde commissie van het Interkerkelijk contact in overheidszaken. Als die commissie van oordeel is dat betrokkene niet langer als justitiepredikant kan functioneren, eindigt de bijzondere opdracht en volgt ontslag. De predikant is dan predikant buiten vaste bediening. Voor krijgsmachtspredikanten is er wel een eigen orgaan dat zo nodig kan optreden.
Beperking van Bevoegdheid
Het college kan besluiten tot ontheffing uit het ambt dan wel tot beperking van bevoegdheid. Alleen bij emerituspredikanten kan het college ook besluiten tot het afnemen van alle bevoegdheden zonder van het ambt te ontheffen: betrokkene behoudt de eer en naam van dienaar des Woords.
Toezicht en Geschillen
Classicale Vergadering en Interclassicale Colleges
De classicale vergadering stelt de kandidatenlijst vast, waarop de door de kerkenraden in de ring aanbevolen personen staan. De classicale vergadering kan per vacature één persoon aan de lijst toevoegen. Vanaf 1 januari 2025 fungeert het interclassicale college voor het opzicht, met als taak alle zaken die te maken hebben met misbruik van pastorale relaties of gezagsrelaties.
Generale Synode en College van Advies
De synode heeft de taak van het generale college vastgelegd. Het college adviseert de kerk over zaken van kerkordelijke aard, formuleert wijzigingen of aanvullingen in de kerkorde, en kan bij gebleken onduidelijkheden een voorlopige correctie aanbrengen.
Kerkelijke Gemeenschap en Roeping
Belijdenis en Lidmaatschap
De kerk kent doopleden en belijdende leden. Doopleden, belijdende leden, gastleden, de niet-gedoopte kinderen van gemeenteleden alsmede zij die blijk geven van verbondenheid met de gemeente, worden als zodanig ingeschreven in het register van de gemeente. De openbare geloofsbelijdenis wordt afgelegd om de doop te ontvangen of te beamen, als blijk van bereidheid om van de Heer te getuigen en medeverantwoordelijkheid te dragen in de gemeente van Christus.
Ambt van Woord en Sacrament
Om de gemeente bij het heil te bepalen en bij haar roeping in de wereld te bewaren, is van Christuswege het openbare ambt van Woord en Sacrament gegeven. De predikanten zijn geroepen tot de bediening van Woord en sacramenten, verkondiging, herderlijke zorg, opzicht, onderricht en toerusting. De ouderlingen zijn geroepen tot zorg voor de gemeente als gemeenschap, medeverantwoordelijkheid voor de bediening van Woord en sacramenten, herderlijke zorg, opzicht en toerusting van de gemeente tot het vervullen van haar pastorale en missionaire roeping.
Leiding en Organen van Bijstand
De kerkenraad geeft leiding aan het leven en werken van de gemeente. De classicale vergadering geeft leiding aan de classis en draagt zorg voor de verantwoordelijkheid van de gemeenten voor elkaar en voor de gehele kerk. De ambtelijke vergaderingen laten zich bijstaan door organen van bijstand.
Samenkomst en Eredienst
Geroepen door haar Heer komt de gemeente samen tot de lezing van de Heilige Schrift, de prediking van het Evangelie, de bediening en viering van de doop en het avondmaal, de dienst van lofzang en gebed, en de dienst van barmhartigheid en gerechtigheid. De eredienst wordt geleid door hen die daartoe in de orde van de kerk zijn aangewezen.
Oecumenische Betrekkingen
Als gestalte van de ene heilige apostolische en katholieke of algemene christelijke Kerk, is de kerk geroepen om de eenheid, de gemeenschap en de samenwerking met andere kerken van Jezus Christus te zoeken en te bevorderen. De kerk neemt deel aan en stimuleert de oecumenische arbeid in Nederland en in de wereld.
Wijzigingsprocedures
Ordinanties
Een voorstel tot vaststelling van of wijziging in een ordinantie kan worden ingediend door een classicale vergadering, de evangelisch-lutherse synode of een orgaan van bijstand van de generale synode, of in de generale synode zelf. Nadat de generale synode een ordinantie of een wijziging in een ordinantie in eerste lezing heeft vastgesteld, legt zij deze voor aan de kerkenraden ter consideratie.
Kerkorde
Een voorstel tot een wijziging in de kerkorde kan worden ingediend door een classicale vergadering of de evangelisch-lutherse synode, of in de generale synode zelf.