Introductie tot Gezang 179a
Gezang 179a, een beurtzang, heeft een interessante geschiedenis binnen de Nederlandse kerkmuziek. Dit gezang, dat de Apostolische Geloofsbelijdenis ten gehore brengt, kende aanvankelijk een meer 'officiële' status in bepaalde kerkelijke kringen, terwijl het in andere kerken een meer informele verspreiding vond.
De Muzikale Oorsprong van Gezang 179a
De melodie van Gezang 179a is gecomponeerd door Paul Chr. van Westering in 1942. Van Westering baseerde zijn toonzetting op de gregoriaanse melodie van Credo III. Deze gregoriaanse melodie, vaak aangeduid als zijnde in de lydische toonsoort, dateert uit de zeventiende eeuw en kan ook als een majeurmelodie worden beschouwd.
De populariteit van dit gregoriaanse Credo binnen rooms-katholieke kringen wordt toegeschreven aan de vele herkenbare muzikale motieven. Op basis van deze motieven heeft Van Westering zijn eigen melodie gecomponeerd. Oorspronkelijk was deze compositie bedoeld als een beurtzang, waarbij de zang verdeeld werd over allen, mannen en vrouwen.
Historische Verspreiding en Acceptatie
Gezang 179a heeft een opmerkelijke weg afgelegd in de kerken. Hoewel de melodie van Paul Chr. van Westering oorspronkelijk werd verspreid via losse vellen die men achterin liedboeken plakte, verkreeg het geleidelijk aan een bredere kerkelijke erkenning.
In Gereformeerde Kringen
In de Gereformeerde Kerken in Nederland won de melodie van Van Westering qua populariteit het ruimschoots van de oudere Straatsburgse melodie (uit 1525). De Straatsburgse melodie was opgenomen als gezang 1 in de bundel 'Honderdnegentien gezangen van de Gereformeerde Kerken in Nederland' (1965), maar vond in de meeste kerken weinig weerklank.
De Gereformeerde Kerken vrijgemaakt namen de melodie van Van Westering in 1975 op in een proefbundel. Vanaf 1996 kreeg het een vaste plaats in hun Kerkboek:
- Editie 1996: gezang 3
- Editie 2006: gezang 179a
- Editie 2017: gezang 175b
Bredere Kerkelijke Status
De opname van de melodie in Dienstboek I (1998) als liturgisch gezang 63, gaf het een bredere kerkelijke status. Vervolgens werd het ook opgenomen in andere bundels:
- Evangelische Liedbundel (1999, nr. 274a)
- Op Toonhoogte (editie 2005, nr. 152; editie 2015, nr. ...)
De Straatsburgse melodie, hoewel ook opgenomen in het Gereformeerd Kerkboek van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (nu Nederlandse Gereformeerde Kerken), vond daar minder ingang dan de versie van Van Westering. Deze melodie kreeg later een plaats in de edities van 1996 (gezang 4), 2006 (gezang 179b) en 2017 (gezang 175a) van het Gereformeerd Kerkboek.
Liturgische Context
Gezang 179a wordt in de liturgie gebruikt als een beurtzang die de Apostolische Geloofsbelijdenis verwoordt. De tekst, die de kern van het christelijk geloof samenvat, wordt afwisselend gezongen door verschillende groepen binnen de gemeente.
De tekst van Gezang 179a, Gz3, luidt als volgt:
- Ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper des hemels en der aarde.
- En in Jezus Christus, zijnen eniggeboren Zoon, onze Here; die ontvangen is van de Heilige Geest, geboren uit de maagd Maria; die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven en begraven, nedergedaald ter helle; ten derden dage wederom opgestaan van de doden; opgevaren ten hemel, zittende ter rechterhand Gods, des almachtigen Vaders; vanwaar Hij komen zal om te oordelen de levenden en de doden.
- Ik geloof in de Heilige Geest.
- Ik geloof ene heilige, algemene, christelijke kerk, de gemeenschap der heiligen; vergeving der zonden; wederopstanding des vlezes; en een eeuwig leven.
- Amen, amen, amen.
De beurtzang-structuur was oorspronkelijk bedoeld voor allen, mannen en vrouwen, wat bijdraagt aan de participatie van de gehele gemeente in de belijdenis van het geloof.
De Apostolische Geloofsbelijdenis: Elk woord uitgelegd
Andere Liederen en Liturgische Elementen
Naast Gezang 179a, maken ook andere liederen en elementen deel uit van de liturgie waarin dit gezang een rol speelt:
- Psalm 108: 1, 2
- Marcus 1: 1 - 13
- Opwekking 461 (met tekstfragmenten zoals: "Mijn Jezus, mijn redder; Heer, er is niemand als U." en het refrein: "Juich voor de Heer, heel de aarde wees blij.")
- LvdK 442: 1 - 4 (met teksten als: "Jezus, ga ons voor deze wereld door" en "Leid ons op uw tijd in uw heerlijkheid.")
- LvdK 477: 1, 2 (met thema's als: "Geest van hierboven, leer ons geloven" en "Niets kan ons schaden, wat van U scheiden, Liefde die ons hebt liefgehad?")
- Gezang 182D: Amen
- Collecte: Diaconie
De vermelding van ds. W. Blijdorp uit Brunssum en de diensten op 9:30 en 16:30 duiden op de specifieke context van een kerkdienst waarin deze liederen en elementen worden gebruikt.
tags: #tekst #gezang #179a #wisselzang