De Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) in Gouda heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot 1 oktober 1944, toen de eerste eigen dienst werd gehouden in de Sint Janskerk. In de beginjaren, tot 1949, maakte de gemeente gebruik van verschillende gebouwen voor haar diensten: de ochtenddiensten vonden plaats in het gebouw van de Christelijk Gereformeerde kerk, terwijl de middagdiensten werden gehouden in het gebouw van de Remonstrantse kerk. Het exacte aantal leden in die periode is niet gedocumenteerd.
Een belangrijke mijlpaal werd bereikt op 6 mei 1949, toen de gemeente haar eerste eigen gebouw aankocht aan de Turfmarkt 54. Dit pand, dat nog steeds bestaat, stond bekend als de 'schuilkerk' of de 'pijpenla'. In 1961 volgde de aankoop van een tweede gebouw aan de Turfmarkt, nummer 144, dat eveneens bewaard is gebleven.
Sinds 1974 maakt de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) gebruik van de Vaste Burcht. In 1973 werd voor de toenmalige Gereformeerde Kerk in Gouda een waardevol Maarschalkerweerd orgel uit 1852 aangekocht van de Martinuskerk in Utrecht.
Modernisering van de Vaste Burcht
In de periode 2018-2019 onderging het kerkgebouw van de Vaste Burcht een significante modernisering. Deze verbouwing had als doel meer licht en ruimte te creëren, met speciale aandacht voor het gebruik en de sfeer van het gebouw.
De GKv Gouda ervoer, net als veel andere kerken, de uitdagingen van groei binnen de bestaande ruimte. Het formuleren van een breed gedragen verbouwplan, waarin rekening wordt gehouden met uiteenlopende en soms tegenstrijdige wensen van gemeenteleden, is een complex proces. Om dit proces te begeleiden, werd architectenbureau Open Kaart ingeschakeld. Dit bureau hanteert het principe van co-creatie, een methodiek die steeds vaker wordt toegepast bij maatschappelijke vraagstukken.
Wessel Jonker, architect bij Open Kaart, benadrukt het belang van het gezamenlijk formuleren van een toekomstvisie: "Belangrijk is dat je start met het samen formuleren van een toekomstvisie, waarin wordt ingegaan op kerk-zijn in 2019 en bijvoorbeeld de betekenis van liturgie." Deze focus op visie vorming was leidend voor de grondige aanpak van het gebouw.
Veranderingen in de Indeling en het Ontwerpproces
Tijdens de verbouwing is de lange kerkzaal een kwartslag gedraaid, waarbij de preekstoel plaatsmaakte voor een podium. Een uniek aspect van het project in Gouda was het proces zelf, dat veel ruimte bood voor dialoog met diverse groepen gemeenteleden, waaronder jongeren, ouderen, muzikanten, beheerders en de predikant. Dit stelde de gemeente in staat om behoeften en waardering in kaart te brengen, wat resulteerde in een breed draagvlak voor de plannen en de gezamenlijke financiering door de gemeenteleden.
Toen de ontwerpfase aanbrak, werd een klankbordgroep van kerkleden ingesteld. Deze groep fungeerde als de ogen en oren van de gemeente, en na vaststelling van het definitieve ontwerp werden opnieuw gebruikersgroepen betrokken bij de uitwerking van de specifieke plannen voor de verschillende onderdelen van het gebouw.
Het kerkgebouw werd in mei 2019 geopend, met 'Geloven en ontmoeten' als centraal thema voor de gemeente.
De Rol van het Praktijkcentrum en Samenwerking
Het Praktijkcentrum (GKv) speelt een ondersteunende rol bij het begeleiden van kerken in hun ontwikkeling binnen een geseculariseerde cultuur. De Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Gouda stond voor de uitdaging om haar kerkgebouw uit 1974 te renoveren. Groot onderhoud, verduurzaming en uitbreiding gingen hand in hand met beslissingen over het toekomstige gebruik van het gebouw.
Open Kaart betrok gemeenteleden actief bij het proces om zoveel mogelijk draagvlak te creëren. In nauwe samenwerking met de gemeente werd gezocht naar ontwerpoplossingen die recht deden aan zowel het huidige als het toekomstige gebruik van het pand. Gesprekken met veel kerkleden onthulden de diepe betekenis die het gebouw voor gebruikers heeft, inclusief speciale herinneringen aan gedeelde lief en leed.
Open Kaart voerde een voorstudie uit naar de noodzaak van de verbouwing, waarbij bouwkundige aspecten werden gekoppeld aan nieuwe gebruiksmogelijkheden. Door middel van interviews en wijkanalyse werd de kerkgemeente gefaciliteerd in een helder keuzeproces. De interviews toonden de hoge betrokkenheid van de kerkleden aan.
Ondanks grote ambities, dwong het budget tot het maken van keuzes. Een bijeenkomst met 150 kerkleden leidde tot een levendig gesprek over gebruik en beleving, waarbij de langgekoesterde wens om alle kinderen tijdens de kerkdienst op te vangen, duidelijk naar voren kwam. Dit gesprek hielp de leden om via een digitale enquête hun voorkeur kenbaar te maken. Het Voorlopig Ontwerp werd succesvol gepresenteerd, wat aantoont hoe het betrekken van gebruikers leidt tot een breed gedragen ontwerp.
Verbeteringen in Gebruik en Functionaliteit
De opgave voor de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Gouda was het opknappen van haar kerkgebouw en het verkennen van nieuwe gebruiksmogelijkheden. De leden zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het gebouw. Aan het begin van het project ontbrak een breed gedragen visie op de toekomst van het gebouw, evenals een significante reservering voor een verbouwing.
Groot onderhoud en verduurzaming werden gecombineerd met beslissingen over het toekomstige gebruik en de rol van de kerk in de wijk.
De draaiing van de opstelling in de kerkzaal met een kwartslag creëerde ruimte voor extra zitplaatsen. Grote openingen tussen de kerkzaal en de ontmoetingsruimte maken het mogelijk om op hoogtijdagen nog eens 83 stoelen bij te plaatsen. De opstelling in een halve cirkel versterkt de onderlinge betrokkenheid en halveert de gemiddelde afstand tot het podium. Een van de zalen werd vrijgemaakt voor gebruik door jonge kinderen.
De nieuwe indeling resulteerde in een open en overzichtelijk gebouw met uitgebreide gebruiksmogelijkheden. De keuken en bar werden naar de entree verplaatst, waardoor bezoekers binnenkomen in een huiselijke ruimte met veel daglicht. Dit verhoogt de aantrekkelijkheid van het gebouw voor door-de-weekse ontmoetingen. Vanwege het beperkte maar intensieve gebruik, werd een innovatief installatieconcept voor verwarming en ventilatie ontwikkeld.
De grote betrokkenheid van de leden in het ontwerpproces was niet alleen cruciaal voor het draagvlak, maar genereerde ook veel energie. Vrijwilligers van alle leeftijden hebben tot aan de opening bijgedragen aan het ontwerp, de organisatie en de realisatie, wat de kwaliteit van het gebouw en de omgeving verhoogde. Het ontwerpproces droeg bij aan visievorming, draagvlak en betrokkenheid.
De Gouwekerk: Een Ander Project in Gouda
De Gouwekerk, oorspronkelijk de Sint-Jozefkerk genoemd, is een neogotische kruiskerk uit het begin van de twintigste eeuw, opgetrokken uit rode baksteen met glas-in-loodramen. Met zijn 80 meter hoge toren is het een prominent herkenningsteken van Gouda. De kerk, gelegen aan de Hoge Gouwe, was de afgelopen jaren regelmatig het toneel van diverse evenementen.
De Gouwekerk staat voor een toekomstige herbestemming. De binnenstad van Gouda wordt geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. In samenwerking met Whitehouse Development is een ontwerp ontwikkeld voor een kenniscentrum voor bodemdaling en klimaatverandering, genaamd Fundus. Dit plan, dat de problematiek van bodemdaling aankaart en oplossingen biedt, vereist een interne verbouwing van de Gouwekerk, inclusief onderhoud aan de vloer. Het monumentale karakter van de rest van de kerk blijft behouden, waarbij de inbouw losstaat van de wanden en plafonds.
Het onderhoud van de vloer wordt benut om een unieke ervaring te creëren, door middel van strak vormgegeven minimalistische boxen, afgestemd op het interieur van de Gouwekerk. Diverse lichtopeningen en doorkijken zorgen ervoor dat de kerk maximaal beleefd kan worden. Het schip van de kerk blijft vrij van kantoorfuncties en zal dienen voor de tentoonstelling van producten.
De huidige kerk voldoet niet aan de hedendaagse isolatienormen, waardoor het wordt beschouwd als een onverwarmde binnenruimte. De boxen zijn volledig geïsoleerd en voorzien van een eigen klimaatbeheersingssysteem. De voormalige sacristie en nevenruimten zijn ingericht als bedrijfskeuken en personeelsruimten.
Het concept Fundus heeft door omstandigheden wijzigingen ondergaan, waarbij in een later stadium van het ontwerpproces een aangepast plan is uitgewerkt in samenspraak met opdrachtgever en huurder.
Museum Gouda kampt met serieuze gebreken
tags: #verbouwing #gkv #gouda