De vraag "Wie ben ik?" is een fundamentele vraag die ons gedurende ons hele leven bezighoudt. Vaak beantwoorden we deze vraag met officiële gegevens zoals naam, beroep, woonplaats, burgerlijke staat en leeftijd - informatie die ons helpt om door anderen geplaatst te worden. Echter, wie we werkelijk zijn, is een complexere vraag, vooral wanneer we innerlijke tegenstrijdigheden ervaren of geconfronteerd worden met de percepties van anderen.
De worsteling met identiteit
Verschillende denkers en theologen hebben zich gebogen over deze existentiële vraag. De protestantse theoloog Dietrich Bonhoeffer, gevangengenomen tijdens de Tweede Wereldoorlog, worstelde intens met zijn identiteit. Hij werd geconfronteerd met uiteenlopende beelden van zichzelf: enerzijds als een gelaten en opgewekte figuur, een "landheer uit zijn kasteel", anderzijds als iemand die met zijn bewakers vriendelijk en vrij omgaat. Dit leidde tot diepe introspectie: "Ben ik werkelijk datgene wat de anderen van mij zeggen? Wie ben ik? Ben ik beide tegelijk? En voor mezelf een verachtelijke jammerende zwakkeling?" Bonhoeffers oplossing lag in zijn geloof: "Mijn God, Gij kent mij, U behoor ik toe!"
Johannes de Doper en de ware identiteit
Ook in het evangelie vinden we de vraag naar identiteit. De priesters en Levieten vroegen Johannes de Doper: "Wie ben jij?". Deze vraag ging verder dan zijn naam en adres; het peilde naar de autoriteit van zijn uitspraken. Johannes beantwoordde deze vraag met klem: "Ik ben de stem die roept in de woestijn: effent de weg voor de Heer!". Zijn identiteit werd niet bepaald door wat anderen van hem zeiden, zijn uiterlijke indruk, zijn wensen of zijn innerlijke fantasieën. Veeleer werd zijn ware identiteit duidelijk op het moment dat hij zich afhankelijk maakte van God, die hem geroepen had en voor wie hij de weg effende. Dit gaf hem zekerheid en onafhankelijkheid.
De zoektocht naar identiteit in verschillende levensfasen
De vraag "Wie ben ik?" blijft ons gedurende ons hele leven vergezellen en kan des te meer onder druk komen te staan naarmate we ons meer heen en weer geslingerd voelen tussen onze eigen beleving en de verwachtingen van anderen. Dit geldt voor:
- Jonge mensen die hun weg moeten vinden tussen de verwachtingen van ouders, leraren en de maatschappij.
- Echtparen wier relatie verandert met de komst van kinderen, waardoor nieuwe verwachtingen ontstaan.
- Gepensioneerden die zich opnieuw moeten oriënteren na het vertrek van de kinderen uit huis.
- Mensen die zich aanpassen aan nieuwe levenssituaties zoals plotse werkloosheid, een verandering van baan of de overgang naar het pensioen.
In deze zoektocht naar identiteit, waarbij we ons afvragen of we uitstralen wie we werkelijk zijn of wie we graag zouden willen zijn, vond Bonhoeffer een rustpunt in zijn geloof aan God, die hem kende en liefhad. Dit geloof geeft een heilzame deemoedigheid, voorkomt zelfoverschatting en biedt troost tegen de angst om onze ware identiteit nooit te ontdekken.
De opdracht van christenen in de huidige tijd
In een wereld vol onzekerheid, angst voor de toekomst en zelfverklaarde heerschappij over leven en dood, is het getuigenis van onze ware identiteit als Gods geliefde schepsels cruciaal. Als christenen, die in hun relatie met God zelfvertrouwen, moed en ware identiteit vinden, kunnen wij de wereld een boodschap van hoop geven. Net als Johannes de Doper kunnen wij getuigen van een blij geloof, bevrijd van angst, en het licht van Christus uitdragen. Dit moedigt anderen aan om hun relatie met God te leven en zo het antwoord te vinden op de vraag: "Wie ben ik?"
Mozes en de twijfel aan zichzelf
De vraag "Wie ben ik?" gaat ook over twijfel aan onszelf en geschiktheid voor bepaalde taken. Mozes twijfelde aan zichzelf toen hij werd geroepen om leider van de Israëlieten te worden. God nam deze twijfel serieus. Twijfel aan jezelf, het gevoel niet opgewassen te zijn tegen een taak, hoort bij het mens-zijn. Het is een teken van gezond zelfinzicht wanneer we onze beperkingen erkennen. Zelfs een premier kan zich afvragen of hij de juiste persoon op de juiste plek is. Het wordt pas echt zorgwekkend wanneer iemand in een belangrijke positie zich deze vragen niet stelt.
De kerken in transitie: een zoektocht naar identiteit
Ook kerken stellen zichzelf de vraag "Wie zijn wij?". De fusie van kerken symboliseert een reis naar een nieuw begin, vergelijkbaar met de reis van Israël uit Egypte naar het beloofde land. In dit proces van samensmelting is het essentieel om te definiëren wie we als gemeenschap zijn, ondanks de reële twijfel die kan voortkomen uit het besef van onze beperkingen.
Gods antwoord: "Ik Ben"
Wanneer Mozes zich afvraagt: "Wie ben ik?", antwoordt God: "Ik Ben". De nadruk ligt niet op wie wij zijn, maar op het feit dat God Is. Gods naam is ongrijpbaar en kan niet in definities worden gevat. Mozes mag vertrouwen op God die is, en niet op zijn eigen identiteit. Later leren we God beter kennen in Jezus Christus, die ons verzekert dat Hij er altijd is. In tijden van twijfel aan onszelf, moeten we niet naar onszelf kijken, maar naar God.
Het verhaal van Mozes (compleet)
De zekerheid dat God er is, geeft kracht en moed. De vraag "Wie ben ik?" wordt overschaduwd door de verzekering van Gods zijn: "Ik Ben". We worden aangemoedigd om minder op onszelf en meer op God te kijken. Mozes zal later terugkijken op zijn twijfels en beseffen dat het niet om hem ging, maar om wie God is.
De Heilige God en de mens
De Bijbel beschrijft de heiligheid van God, die soms als overweldigend wordt ervaren. Toch is God ook genadig en liefdevol. Ondanks de menselijke zonden en tekortkomingen, toont God zijn liefde en vergeving, zoals gezien in Jezus Christus. Dit mag ons bemoedigen en kracht geven.
De "Iron Lady" en het geheugenverlies
Een anekdote over Margaret Thatcher illustreert hoe ingrijpend het kan zijn wanneer iemand zijn identiteit verliest, zoals bij geheugenverlies. Zonder herinnering aan wie men is, begint men opnieuw, zoekend naar zichzelf. Dit geldt ook voor vluchtelingen die hun thuis, land en familie kwijt zijn en opnieuw moeten beginnen.
Paulus en de nieuwe identiteit in Christus
De apostel Paulus stelt de vraag naar onze identiteit centraal. In een situatie van conflict, waarbij hij botst met Petrus over eetgewoonten, ontdekt Paulus een diepere waarheid: "Niet meer ik leef, maar Christus leeft in mij." Een christen mag zijn oude identiteit verliezen en een nieuwe identiteit ontvangen. De strijd tussen Joodse en heidense gelovigen in Antiochië, de eerste gemeente waar discipelen "christenen" werden genoemd, benadrukt dat ware identiteit niet gebaseerd is op afkomst of wetten, maar op geloof in Jezus Christus.
Paulus benadrukt dat een mens niet gerechtvaardigd wordt door de werken van de wet, maar door het geloof in Jezus Christus. Dit betekent dat we niet schuldig zijn op de dag des oordeels, omdat Christus onze zonden op zich heeft genomen. Het geloof in Jezus Christus is de enige manier om rechtvaardig voor God te staan. De wetenschap dat Christus in ons leeft, transformeert ons leven en geeft ons kracht, geduld en liefde.
De mens als schepsel, zondaar en nieuw mens
Volgens de catechismus bestaat de ware wijsheid uit de kennis van God en de kennis van onszelf. De mens is een schepsel van God, gewild en geschapen naar zijn beeld. Hoewel de mens door de zonde is gevallen en geneigd is tot het kwade, is hij meer dan een zondaar; hij is een schepping van God. De Bijbel verklaart niet waar het kwaad vandaan komt, maar erkent dat het in ons zit. Dit uit zich in wreedheid, onderdrukking en fraude. Desondanks is de mens niet hopeloos. Door de wedergeboorte door de Heilige Geest kan een nieuw mens ontstaan.
Jezus Christus kwam om de relatie met God te herstellen en ons vrij te maken. Hij transformeert ons leven, niet door ons te laten proberen een beter mens te worden, maar door Zijn leven in ons te laten leven. Dit is een levenslang proces, maar het biedt hoop op bevrijding en vernieuwing.
Jezus Christus: wie bent u voor mij?
Jezus stelt zijn leerlingen de vraag: "Wie zeggen de mensen dat ik ben?". De antwoorden variëren van Johannes de Doper tot Elia en de profeten. Petrus belijdt echter: "U bent de door God gezonden Messias". Jezus' oproep tot navolging is tegendraads: wie zijn leven wil behouden, zal het verliezen, maar wie zijn leven verliest omwille van Hem, zal het behouden. Geloven betekent zich toevertrouwen aan Hem, die groter is dan ons hart.
Jezus Christus is meer dan een historische figuur; Hij is aanwezig, toegankelijk en begrijpend. Hij vergeeft, ondersteunt en nodigt uit tot een leven van liefde en gerechtigheid. Hij is een vast anker en een fundament waarop we kunnen bouwen.
De ziel: een kwetsbare binnenruimte
De vraag naar de ziel is essentieel voor onze identiteit. De ziel wordt beschreven als een kwetsbare binnenruimte, een bron van leven, maar ook vatbaar voor sluiting en vastlopen. Het is de ruimte die zich opent naar God en de ander, maar ook de ruimte die aandacht behoeft. Het contact met onze ziel, met onze diepste behoeften en verlangens, is cruciaal.
Het spreken over de ziel vereist zorgvuldigheid. Het gaat om het contact maken met onszelf, om het voelen en ontdekken van wie we werkelijk zijn, zonder pretenties. Dit helpt ons om in relatie met God te treden en ons leven te laten transformeren.
Wijsheid voor het dagelijks leven
Spreuken biedt wijsheid voor het dagelijks leven, toepasbaar voor iedereen, christen of niet. Het benadrukt het belang van leren, van het ter harte nemen van adviezen en correcties. Wie niet wil leren, blijft dom. Wijsheid ligt in het verlangen naar kennis, het luisteren naar anderen en het beheersen van emoties. Verstandige mensen zwijgen wanneer ze beledigd worden en denken na over hun reactie.
Geloof en dagelijks leven zijn onlosmakelijk verbonden. We moeten leren omgaan met de uitdagingen van het leven, thuis, op school of op het werk, met wijsheid en liefde. Dit vereist zelfbeheersing en het vermogen om te vergeven.
Spreuken waarschuwt ook voor overmatige uitgaven en schulden. Het is beter om verstandig te leven, ons werk te doen en niet lui te zijn. IJver en toewijding worden beloond. Door dagelijks de wijsheid van Spreuken te overdenken, kunnen we steeds meer op Jezus gaan lijken, die de wijsheid van God zelf is.