Gedachten aan de dood zijn een normaal onderdeel van het menselijk bestaan. Ze kunnen opkomen bij het overlijden van een dierbare of bij ernstige ziekte in de omgeving. Dit is een gebruikelijke reactie en heeft doorgaans geen blijvende gevolgen. Echter, gedachten aan zelfdoding zijn van een andere aard. Vaak ontstaan ze als een poging om het meest ondraaglijke te ontlopen. In dergelijke situaties kunnen praktische tips helpen om een emotionele crisis af te wenden en dwangmatige gedachten over zelfmoord onder controle te krijgen.
Historische en Religieuze Perspectieven op Zelfdoding
Levenseindehulp en euthanasie zijn beladen onderwerpen, met name binnen religieuze kringen. Veel christenen gaan ervan uit dat hun geloof beide praktijken niet toestaat. De Bijbel zelf biedt echter geen eenduidig antwoord. Verschillende passages worden verschillend geïnterpreteerd.
De Bijbel en Zelfdoding
Historicus H.M. Kuitert analyseerde de Bijbelse vermeldingen van zelfdoding en identificeerde vier voorbeelden:
- Simson doodde zichzelf om zo ook Filistijnse vijanden te doden. Zijn familie begroef hem eervol als een geloofsheld (Richteren 16:23-11).
- Koning Saul en zijn wapendrager stortten zich in hun zwaard na een verloren veldslag. De tekst suggereert geen misdaad, integendeel, hun lijken werden eervol begraven (Samuel 31:3-6).
- Achitofel en Judas verhangen zich. In de Bijbel wordt nergens vermeld dat zij iets schandelijks hebben gedaan met hun zelfdoding (Samuel 17:23; Mattheüs 27:3-5).
Opvallend is dat het Oude Testament, ondanks zijn gedetailleerde wetgeving, geen voorschriften over zelfdoding kent, net als het Nieuwe Testament.
Interpretaties van Bijbelse Geboden
Christelijke kerkvaders verwierpen zelfdoding vaak op basis van het zesde gebod: 'Pleeg geen moord' (Exodus 20:13; Deuteronomium 5:17). Augustinus interpreteerde dit gebod onjuist als van toepassing op zowel moord als zelfdoding. Het Griekse en Hebreeuwse woord voor 'doden' duidt echter op vermoorden en niet op zelfdoding.
Een ander argument, Deuteronomium 32:29 ('Ik laat sterven, ik geef leven'), wordt door sommigen aangehaald om zelfdoding te verbieden. Echter, de betekenis van 'laten' in deze context is 'veroorloven' of 'niet verhinderen'. Het betekent simpelweg dat God alle sterfgevallen laat gebeuren, inclusief zelfdoding.
Thomas van Aquino's interpretatie, die zelfdoding als zonde tegen jezelf, de maatschappij en God beschouwde, bleef lange tijd bepalend voor de christelijke afwijzing van zelfdoding.
Oudheid en Zelfdoding
In de antieke wereld werd zelfdoding, indien er geen zinvol levensperspectief meer was, vaak als een moedige daad beschouwd en levenseindehulp geaccepteerd. De eed van Hippocrates verplichtte artsen om geen moord in opdracht te plegen, maar levenseindehulp bij ondraaglijk lijden was eervol en geen moreel probleem. De beslissing om te sterven lag bij de persoon zelf.
Juridische en Maatschappelijke Kaders
Het Nederlandse recht en het Europese Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) erkennen het individuele recht op zelfdoding. In Nederland is zelfdoding niet strafbaar, maar hulp hierbij wel. Sinds 1886 wordt levenseindehulp gezien als een schending van de eerbied voor het menselijk leven.
Ondanks de wettelijke kaders, toont onderzoek aan dat een aanzienlijk deel van de burgers de eigen levenseinderegie wenst. De wetgeving zou hierop aangepast moeten worden, aangezien moraal afhankelijk is van tijd, plaats en cultuur.
Het EHRM en het Recht op Zelfbeschikking
Het EHRM erkent het individuele recht om te bepalen hoe en wanneer te sterven binnen het recht op eerbiediging van het privéleven (artikel 8 EVRM). Zodra zelfdoding als grondrecht wordt beschouwd, kan de onaantastbaarheid van het menselijk leven geen reden meer zijn om levenseindehulp te verbieden. Staten hebben echter binnen bepaalde grenzen de vrijheid om uitzonderingen te bepalen.
De Bijbel als Bron van Inspiratie, Niet als Antwoordboek
Sommige interpretaties zoeken in de Bijbel pasklare antwoorden op hedendaagse ethische vraagstukken zoals levenseindehulp. Dit wordt echter gezien als een onjuiste omgang met de Bijbel. De Bijbel is geen encyclopedie, maar een verzameling diverse teksten, geschreven in specifieke historische en culturele contexten.
Het Belang van Context en Interpretatie
De Bijbelse verhalen, zoals die van Simson, Saul en Judas, zijn geen directe morele richtlijnen, maar aanzetten tot nadenken. Het antwoord op de vraag of levenseindehulp religieus aanvaardbaar is, hangt niet alleen af van de interpretatie van de Bijbel, maar vooral van het godsbeeld.
Godsbeeld en Menselijke Waardigheid
In de gereformeerde traditie staat Gods soevereiniteit centraal, waarbij God zowel het begin als het einde van het leven bepaalt. Een ander godsbeeld ziet God als de dragende grond van ons bestaan, die de mens de gave van verstand en vrijheid heeft gegeven. De menselijke waardigheid, het grootste eerbetoon aan God, dient beschermd te worden. Medische wetenschap kan hierbij helpen, bijvoorbeeld door palliatieve zorg of levenseindehulp, wanneer het leven ondraaglijk en mensonwaardig wordt.
Levenseinde en de Bijbel: Een Diepere Beschouwing
De vraag naar een 'voltooid leven' is complex en hangt samen met de mogelijkheid van euthanasie. De Bijbel behandelt dit thema op verschillende manieren.
Het Oude Testament: Van Leven Verzadigd
Personen als Abraham, Isaak en Job worden beschreven als 'oud en van het leven verzadigd'. Hun levens- en sterfgevallen waren echter divers. Abraham nam tot op hoge leeftijd actief deel aan het leven, terwijl Isaak blind en wachtend op de terugkeer van zijn zoon stierf. Job, ondanks zijn diepe nood, hield vast aan God en stierf uiteindelijk ook 'van het leven verzadigd' na een herstel van zijn welzijn.
Psalm 90:10 vermeldt lagere, meer herkenbare leeftijden (zeventig tot tachtig jaar) als een voltooid leven, waarbij de psalmdichter de vergankelijkheid benadrukt.
Het Nieuwe Testament: Zelfverloochening en Geloof
Het Nieuwe Testament legt meer nadruk op zelfverloochening en het dragen van het kruis. Jezus' volgelingen worden opgeroepen hun leven voor hun Meester te geven. Enkele apostelen, zoals Paulus, keken uit naar de dood om bij Christus te zijn, maar zochten de dood niet actief.
Centraal in de Bijbel staat het vertrouwen van het hele leven aan God of Christus, ook aan het einde ervan. De bede 'Mijn tijden zijn in uw hand' (Psalm 31:16) weerspiegelt dit, en wijst niet op een zelfgezocht levenseinde, tenzij dit als onvermijdelijk wordt beschouwd.
HET BIJBELSE LOT VAN GAZA 📜 | De Waarheid over Palestina in de Bijbel
Boeken over Levenseinde en Zelfdoding
Verschillende publicaties verkennen het thema zelfdoding en levenseinde vanuit diverse invalshoeken:
- "Mijn moeder heeft gedachten over zelfdoding": Een boek dat mogelijke manieren beschrijft om een emotionele crisis af te wenden en gevoelens en dwangmatige gedachten over suïcide onder controle te krijgen.
- "Suïcide, met als ondertitel, Als leven een loden last wordt" door Hanneke Schaap-Jonker, Ewoud de Jong en Matthias Jongkind: Een pastoraal boek dat het taboe rond zelfdoding doorbreekt en inzichten deelt van ervaringsdeskundigen en hulpverleners.
- "Waar gaat het nu écht over?": Een boek dat stilstaat bij het leven in al zijn facetten, inclusief moeilijke thema's als vergeving, zelfmoord en lijden.
- "Politie en Media": Een werk dat mogelijk de rol van media in de berichtgeving over zelfdoding behandelt.
- "Reform-chess. Training in 2650 + 3 positions", "Modelbaanscenery", "The Inner Consultation", "Van koloniaal naar mondiaal. 110 jaar koninklijk Instituut voor de tropen", "Bikse kleine luiden", "Au!", "Remark", en "Pasen en passie bij Johannes": Deze boeken lijken niet direct gerelateerd aan het hoofdthema, maar worden vermeld in de context van boekenverkoop of publicaties.
De Bijbeltekst uit Prediker 3, "Alles heeft zijn tijd", benadrukt de cyclische aard van het leven met zijn tegenstellingen, van vreugde en verdriet tot leven en dood, en suggereert dat alles een plaats en een doel heeft in het menselijk bestaan.
tags: #zelfdoding #boek #prediker