De Christelijke Gereformeerde Kerk (CGK) Sliedrecht, ook wel bekend als Beth-El, heeft een opmerkelijke transformatie ondergaan met de nieuwbouw van haar kerkgebouw. Dit project, dat begon met de sloop van het oude pand, heeft geleid tot een modern, multifunctioneel gebouw dat de gemeenschap dient. Dit overzicht belicht de geschiedenis, het bouwproces en de kenmerken van de nieuwbouw.
Historische Context
De huidige gemeente van CGK Sliedrecht is ontstaan uit een Vrije/Oud Gereformeerde gemeente. De officiële aansluiting vond plaats op vrijdagavond 21 september 1894, waarna de gemeente werd toegelaten tot het kerkverband van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Op woensdagavond 7 november 1894 werd een nieuw kerkgebouw in gebruik genomen. In 1935 werd een aanzienlijk groter kerkgebouw gerealiseerd: een bakstenen zaalkerk met 1.498 zitplaatsen, destijds het grootste kerkgebouw binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken. Dit gebouw werd in augustus 2021 gesloopt om plaats te maken voor de nieuwbouw, die in april 2023 werd opgeleverd.
De diensten van de gemeente vinden plaats in de bevindelijk gereformeerde traditie, met de verkondiging van het Woord als centraal element. De gemeente zingt de psalmen in de berijming uit 1773. De gemeente telt circa 1.350 leden. Vanaf eind augustus 2023 is de gemeente vacant, nadat Ds. C.P. de Boer, die in 2016 als predikant was bevestigd, afscheid nam om in Renswoude te worden bevestigd.
Het Oude Kerkgebouw en het Orgel
Het oude kerkgebouw, daterend uit 1935, bood plaats aan ongeveer 1.550 zitplaatsen. In 1978 werd besloten de kerk uit te breiden met een zalencomplex. Deze uitbreiding vereiste het opgeven van de nis waarin het orgel was geplaatst. Aangezien er geen alternatieve plaatsingsmogelijkheid was, werd de beslissing genomen om een nieuw mechanisch orgel te bouwen.
In 1980 gaf de kerkenraad orgelbouwer Hendriksen & Reitsma opdracht voor de bouw van een nieuw orgel, ter vervanging van het oude orgel van Fonteijn & Gaal uit 1966. Het nieuwe instrument, met 39 sprekende stemmen, werd op 7 april 1982 in gebruik genomen. Oorspronkelijk was een tweeklaviers orgel met dertig stemmen gepland, met de optie voor uitbreiding met een derde klavier. De fondsenwerving verliep echter zo voorspoedig dat in 1981 werd besloten het orgel direct te completeren. Met de schenking van een Flageolet 1 door de orgelmakers kreeg het orgel 39 stemmen, verdeeld over Hoofdwerk, Rugwerk, Bovenwerk (in zwelkast) en Pedaal.
In 2004 onderging het orgel herstelwerkzaamheden vanwege hoge luchtvochtigheid in de kerk. Onderdelen die door loodcorrosie waren aangetast, werden vervangen. In 2006 werd de orgelkast gereinigd en opnieuw gelakt, en het frontpijpwerk werd hersteld en gepoetst.
Het oude orgel is voor de sloop gedemonteerd en opgeslagen bij orgelmakerij Boogaard. Het is na de nieuwbouw in het nieuwe kerkgebouw weer opgebouwd, hoewel het nog niet direct in gebruik kon worden genomen vanwege de noodzakelijke intonatie.
Het Proces van Nieuwbouw: Sloop en Bouw
In 2018 stond de kerkelijke gemeente voor de keuze tussen renovatie van het oude kerkgebouw en nieuwbouw. De keuze viel op nieuwbouw. Het oude kerkgebouw werd in augustus 2021 gesloopt.
Fase 1: Sloop en Voorbereiding (Augustus 2021)
- Vrijdag 27 augustus 2021: Ondanks de sanering van asbest, waren aan de buitenkant van de kerk voornamelijk werkmannen en een hoogwerker zichtbaar. Binnen was het hak- en breekwerk voor asbestsanering duidelijk te zien.
- Vrijdag 20 augustus 2021: BMG begon met de sanering van aangetroffen asbest, met de hoop dit eind volgende week te hebben afgerond. Tegelijkertijd werd aan de buitenkant met een hoogwerker gewerkt om de muren open te hakken.
- Woensdag 18 augustus 2021: De verdenking op asbesthoudend materiaal werd bevestigd. Na melding bij de omgevingsdienst werd gewacht op een beschikking en offerte.
- Woensdag 11 augustus 2021: Banken uit de kerk werden uitgeladen in Bucerdea, Roemenië.
- Dinsdag 10 augustus 2021: Er was sprake van een onverwachte vertraging door verdenking op asbest. De sloop met de kraan werd tijdelijk gestaakt en het onderzoek naar de aanwezigheid van asbest gestart. De sloop ging handmatig verder.
- Maandag 9 augustus 2021: De kraan begon met de sloop van het kerkgebouw. Het interieur was reeds gestript, waarbij opvallende kieren tussen muur en vloer zichtbaar waren.
- Zaterdag 7 augustus 2021: Controle van uitvliegkasten voor vleermuizen vond plaats. Om te voorkomen dat vleermuizen zich in de goten zouden bevinden, moesten deze verwijderd worden. Foto's van deze actie werden als bewijs van uitvoering opgestuurd.
- Zaterdag 7 augustus 2021: Veel banken uit de kerk werden naar kerken in Roemenië vervoerd. Een van deze kerken ontving een vergunning voor renovatie, gefinancierd door de Hongaarse overheid.
- Vrijdag 6 augustus 2021: Beelden van de sloop van De Uitstek werden vastgelegd.
- Donderdag 5 augustus 2021: Bouwdoeken werden aan de Kerkbuurtzijde opgehangen.
- Woensdag 4 augustus 2021: De sloop vorderde en bereikte De Uitstek.
- Dinsdag 3 augustus 2021: De sloop schoot op, met het eerste huis dat al bijna verdwenen was. Bouwafval werd gesorteerd in containers voor puin en hout.
- Maandag 2 augustus 2021: Uitvliegvleermuiskasten werden opgehangen, zodat vleermuizen het kerkgebouw alleen nog konden verlaten. Een deskundigenbureau zou een eindrapport opmaken om de afwezigheid van vleermuizen te bevestigen.
- Maandag 2 augustus 2021: De sanering van asbest was afgerond en de sloop met de kraan begon, met het achterste huis als eerste aan de beurt.
- Woensdag 28 juli 2021: Werkzaamheden aan het verwijderen van aansluitingen werden gedocumenteerd.
- Dinsdag 27 juli 2021: Bouwhekken werden geplaatst. Het achterste huis, waar orgelbouwers logeerden, werd leeggehaald en de asbest verwijderd.
- Zaterdag 24 juli 2021: Alle onderdelen van het orgel werden afgevoerd en er werd begonnen met het verwijderen van gas- en stroomaansluitingen.
- Woensdag 21 juli 2021: Naast de demontage van het orgel, begon de sanering van asbest in het kerkgebouw en De Uitstek.
- Woensdag 21 juli 2021: De demontage van het orgel werd voltooid, waarna de onderdelen naar Rijssen werden vervoerd.
- Dinsdag 20 juli 2021: Orgelbouwers zetten de demontage van het orgel voort.
- Zaterdag 17 juli 2021: Vrijwilligers ruimden de kerk op, verwijderden noodverlichting en ruimden de bouwplaats op.
- Vrijdag 16 juli 2021: De voortgang van de orgel demontage werd vastgelegd.
- Woensdag 14 juli 2021: De demontage van het orgel begon.
- Zaterdag 10 juli 2021: Een grote groep vrijwilligers werkte aan het leegruimen van de zalen en de kerkzaal.
Fase 2: Bouw van het Nieuwe Kerkgebouw (2021-2023)
Het nieuwe kerkgebouw, ontworpen door Architectenbureau Bron, is bijna 1.000 zitplaatsen groot en is op dezelfde locatie gebouwd als het oude pand. Het oude orgel werd na demontage en opslag in het nieuwe gebouw geplaatst.
De nieuwbouw is voorspoedig verlopen, ondanks de uitdagingen van corona en economische onzekerheid. Het gebouw nadert de voltooiing.
Kenmerken van de Nieuwbouw
- Capaciteit: Het nieuwe kerkgebouw telt 1.000 zitplaatsen, met de mogelijkheid om nog 200 zitplaatsen bij te plaatsen. Dit is een reductie ten opzichte van de ongeveer 1.550 zitplaatsen in het oude gebouw.
- Functionaliteit: De zalen voor verenigingen en andere activiteiten zijn inpandig gerealiseerd. Het is mogelijk om enkele zalen bij de kerkzaal te betrekken.
- Ontwerp: Het gebouw wordt omschreven als 'karakteristiek, multifunctioneel' en een 'verbindende schakel met de Sliedrechtse samenleving'. Het is 'open, uitnodigend en naar binnen toe gericht'.
- Glas-in-loodraam: Boven de hoofdingang bevindt zich een glas-in-loodraam met de 'Jacobsladder' (trap naar de hemel), de Alpha en de Omega.
Orgel in de Nieuwbouw
Het Hendriksen & Reitsma-orgel uit 1982 is na de sloop van het oude gebouw overgeplaatst naar de nieuwbouw. Orgelmakerij Boogaard voerde de overplaatsing uit, onder advies van Herman den Hollander. Tijdens deze werkzaamheden werd noodzakelijk groot onderhoud aan het orgel uitgevoerd:
- Vervanging van leerafdichtingen op o.a. voorslagen en ventielen.
- Controle en verbetering van draaipunten in de speel- en registermechaniek.
- Schoonmaken of vervangen van geoxideerde draadeinden en abstractdraden.
- Aanpassingen voor de plaatsing in de nieuwe kerkzaal, waaronder de realisatie van een achterwand en de plaatsing van de windvoorziening op een zolderruimte boven het orgel.
- Vervanging van conducten bij Ruispijp IV van het Pedaal.
- De orgelkas, oorspronkelijk gebeitst en gelakt, werd gezandstraald en vervolgens in een witte kleurstelling geschilderd.
De heringebruikname van het orgel in de nieuwe kerkzaal vond plaats op vrijdag 17 november om 20.00 uur. Bij deze gelegenheid werd het orgel bespeeld door de plaatselijke organisten Ad Spruijt en Dick van Meeuwen, en adviseur Dick den Engelsman. Het programma omvatte samenzang, een meditatie, uitleg door orgelmaker Ide Boogaard en een orgeldemonstratie.
Officiële Opening en Ingebruikname
De officiële opening van de nieuwbouw van de Christelijke Gereformeerde Kerk Beth-El aan Kerkbuurt 72 vond plaats op zaterdagochtend 3 juni 2023, met de eerste kerkdienst op Eerste Pinksterdag. De gedenksteen ter gelegenheid van de opening werd onthuld door voormalig predikant ds. M.C. Tanis (94 jaar) en twee van zijn achterkleinkinderen. Ds. Tanis diende de gemeente van 1969 tot 1999.
Tijdens de openingsdienst sprak de huidige predikant, ds. C.P. Boer, en bedankte hij het kerkbestuur van de Boazkerk voor het gebruik van hun kerkgebouw tijdens de nieuwbouwperiode. Verschillende sprekers, waaronder E.J. van Genderen (voorzitter stuurgroep projectorganisatie nieuwbouw), ir. ing. A.G.M. Born (directeur architectenbureau Born B.V.), ds. A.T. Huijser (predikant Gereformeerde Gemeente Boaz) en wethouder Cees Paas (SGP-ChristenUnie), droegen bij aan de officiële overdracht van het gebouw aan de kerkenraad.
Wethouder Paas benadrukte de rol van de kerk als 'levende stenen' die de Sliedrechtse samenleving verrijken met eendracht, verbondenheid, liefde en doorzettingsvermogen. Het nieuwe kerkgebouw wordt gezien als een plek die 'wat te bieden heeft' en vormt een 'verbindende schakel met de Sliedrechtse samenleving'.
Tijdens de bouwwerkzaamheden heeft de gemeente gebruik gemaakt van het kerkgebouw van de Gereformeerde Gemeente in Sliedrecht, dat recentelijk was uitgebreid en voldoende capaciteit bood.
tags: #cgk #sliedrecht #bethel #nieuwbouw