Geschiedenis van de Evangelische Kerk in Heerhugowaard

De Protestantse gemeente Heerhugowaard heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot de oprichting van de gereformeerde kerk in 1917 aan de Stationsweg. Dit gebouw, een eenvoudige zaalkerk met een toren, werd oorspronkelijk in gebruik genomen voor erediensten.

Ontstaan en fusie van kerken

De Gereformeerde Kerk en de Hervormde Gemeente fuseerden begin 2010 tot de Protestantse Gemeente Heerhugowaard. De voormalige hervormde Ontmoetingskerk aan de Middenweg werd de centrale kerk. De gereformeerde kerk aan de Stationsweg werd rond 2008 buiten gebruik gesteld voor erediensten, hoewel er daarna nog wel andere kerkelijke activiteiten plaatsvonden.

De Stationswegkerk: van eredienst naar herbestemming

Ongeveer twintig jaar geleden, rond het jaar 2000, maakte de Protestantse gemeente Heerhugowaard de keuze om het voormalig gereformeerde kerkgebouw aan de Stationsweg buiten gebruik te stellen voor de erediensten. Dit besluit, hoewel aanvankelijk emotioneel geladen, werd later toegelicht tijdens een gemeenteavond in november 2020. De kerkenraad ging akkoord met het advies om de kerk met bijbehorende gebouwen en grond te verkopen. Suggesties dat de burgerlijke gemeente het kerkgebouw zou kopen om het als gemeentelijk monument te behouden, bleken na onderzoek niet haalbaar.

Na twee bezichtigingsdagen werden geïnteresseerde partijen uitgenodigd een bod uit te brengen. De keuze viel op een projectontwikkelaar die een plan indiende dat zorg combineerde met wonen. Het kerkgebouw zou een algemene ruimte worden voor de zorglocatie en tevens een ontmoetingsruimte voor de buurt. De focus lag hierbij niet op het hoogste bod, maar op de meest passende invulling.

Twee jaar geleden kocht projectontwikkelaar Carebeek de voormalige gereformeerde kerk aan de Stationsweg van de Protestantse Kerkelijke Gemeente. Echter, de projectontwikkelaar heeft nog geen haalbaar plan ingeleverd dat rekening houdt met de monumentale status van het kerkgebouw. De burgerlijke gemeente wil laten onderzoeken of er sprake is van ‘ernstig verval’. Indien dit het geval is, kan de eigenaar verplicht worden om conserverende maatregelen te treffen, en zal de gemeente indien nodig ingrijpen. Normaliter kan de eigenaar van een gemeentelijk monument niet verplicht worden om een pand te onderhouden, maar het beste zou zijn dat er een aanvaardbaar ontwikkelplan voor het kerkje zou komen.

Historische context van Heerhugowaard

De geschiedenis van Heerhugowaard zelf is diep verweven met de drooglegging van het land en de ontwikkeling van de regio. De Groote of Zuyder Waert vormde samen met de Schermer in de vroege periode één meer. De droogmaking van De Waert, later Heer Huygen Waert genoemd, verliep moeizaam. Vanaf 1629 begon de bemaling, en in 1631 viel de polder droog. In de 17e eeuw waren de wegen vaak onbegaanbaar en ging het verkeer voornamelijk over water. De aanleg van de Middenweg rond 1850 markeerde een belangrijke stap in de ontwikkeling van de infrastructuur.

De komst van de spoorlijn van Alkmaar naar Den Helder in 1865 gaf een impuls aan de bevolkingsgroei. De ligging van het station aan de Broekerweg, nu Stationsweg, zorgde voor meer woningen in het huidige oude centrumgebied. Ook kleinere kernen zoals ’t Noord en ’t Kruis ontwikkelden zich.

Vroege kerstening en religieuze ontwikkelingen

De kerstening van West-Friesland begon met Winfried van Essex (later Sint Bonifatius) en zijn leerling Willibrord in de 7e en 8e eeuw. In de eeuwen daarna speelden lokale heren een belangrijke rol in de kerk, en gebruikten de kerk om hun macht te bevestigen. De geschiedenis van de Westfriese Omringdijk, die teruggaat tot de Middeleeuwen, is nauw verbonden met de religieuze en politieke ontwikkelingen in de regio.

In de 16e eeuw werden katholieke pastoors gedwongen de protestantse leer aan te hangen. Verzet hiertegen leidde tot vervolging, maar het katholieke geloof bleef in sommige gebieden, zoals ’t Veld, standhouden. In 1853 begon de bouw van de huidige Martinuskerk in ’t Veld, terwijl in 1650 al schuurkerken in de polder Heerhugowaard waren ingericht, die later weer gesloten werden. Pas in 1867 werd een nieuwe parochie in Heerhugowaard opgericht, met de bouw van een noodkerk en pastorie, gevolgd door een definitieve kerk in 1870.

De Gereformeerde Kerk in Heerhugowaard

De oprichting van de Gereformeerde Kerken in en rond Heerhugowaard werd mede gestimuleerd doordat veel hervormde gemeenten in Noord-Holland vrijzinniger van karakter werden. In 1866 besloot een protestantse commissie tot de bouw van een hervormde kerk met pastorie aan de Middenweg, die in 1871 in gebruik werd genomen. Al snel ontstond er strijd tussen vrijzinnigen en rechtzinnigen over de predikant.

Een groep ‘getrouwen’, verenigd rond ouderling J. Gootjes en Klaas Bakker, besloot eigen kerkdiensten te houden en richtte in 1888 een zelfstandige Nederduitsche Gereformeerde Kerk (doleerende) op. Het in 1880 in gebruik genomen Evangelisatiegebouwtje aan de Middenweg diende als eerste ontmoetingsplaats. In 1917 werd de gereformeerde kerk aan de Stationsweg in gebruik genomen. Klaas Bakker, een drijvende kracht in de jonge gemeente, werd later begraven in Heerhugowaard, en zijn grafsteen is ingemetseld in het portaal van de kerk.

Groei en samenwerking

In de loop der jaren kende de Gereformeerde Kerk van Heerhugowaard verschillende predikanten. De combinatie met Sint Pancras voor de dienst des Woords werd in 1906 ingesteld, met ds. P. Jukkenekke als eerste gezamenlijke predikant. In 1938 werd het bestaande kerkgebouw aan de Stationsweg uitgebreid en voorzien van een torentje. In 1942 kreeg Heerhugowaard een eigen predikant, ds. B. Richters, maar hij vertrok al snel.

Na de Tweede Wereldoorlog werd een eigen jeugdgebouw gerealiseerd. Door de snelle bevolkingsgroei in de jaren ’60 werd in 1969 de ‘Exoduskerk’ aan de Ruysdaelstraat in gebruik genomen. In de jaren ’70 werd de tweede predikantsplaats ingesteld. De samenwerking tussen de hervormden en gereformeerden werd in de loop der jaren geïntensiveerd, met gezamenlijke catechisaties, taakgroepen en uiteindelijk een samenwerkingsovereenkomst in 2003 en een federatie in 2007.

Bij de fusie van de Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk in 2010 tot de Protestantse Gemeente Heerhugowaard, werd de hervormde kerk aan de Middenweg, de ‘Ontmoetingskerk’, behouden als centraal kerkgebouw.

tags: #evangelische #kerk #heerhugowaard