Introductie: De rol van de predikant in de gemeenschap
Op 6 januari 1935 doet Hans de Jong zijn intree als predikant van de Gereformeerde Kerk in Hoek van Holland. Ook in dat dorp aan de Nieuwe Waterweg is de pastorie een centraal punt waar veel jongeren zich thuisvoelen. “Ze moesten maar eens genezen worden van het idee dat een dominee een onnatuurlijk mens zou zijn”, zo meent hij. Hij straalt energie en levenslust uit.
Evangelisatiewerk en betrokkenheid tijdens mobilisatie
Op het strand staat hij op zondagmiddag in zijn grijs colbertje evangelisatiewerk te doen. Hij brengt het evangelie in een gloedvolle toespraak, deelt traktaatjes uit en gaat met mensen in gesprek. Als op 28 augustus 1939 de mobilisatie wordt afgekondigd en veel militairen in Hoek van Holland gelegerd worden in en rond fort Maasmond aan de kust, is dat voor hem aanleiding zich ook op hen te richten. Hij maakt veel vrienden onder de militairen, spreekt regelmatig in de militaire tehuizen en belegt contactavonden waar militairen en ook dorpsbewoners welkom zijn. Zijn huis wordt een centrum waar de militairen altijd welkom zijn.
Oorlogsjaren en evacuatie in Hoek van Holland
In die mobilisatietijd wordt er ook een vluchtelingenkamp ingericht voor opvang van buitenlandse Joden. Als de oorlog in mei 1940 werkelijk uitbreekt, neemt het aantal vluchtelingen toe. Vooral veel inwoners uit het zwaar gehavende Rotterdam komen als vluchteling aan en hebben hulp en onderdak nodig. Voor Hoek van Holland zijn vanaf de eerste oorlogsdag de gevolgen zeer ernstig. Een deel van de Duitse parachutisten, aangevlogen door Duitse transportvliegtuigen, landt bij vergissing niet op vliegveld Ockenburg bij Den Haag maar in het Staalduinse bos ten noordoosten van Hoek van Holland. De militairen in en bij het fort krijgen het zwaar te verduren, ook omdat de dreiging vanuit de rug komt. Op maandagavond 13 mei, om kwart voor elf, het is dan tweede Pinksterdag, komt het bericht dat een deel van Hoek van Holland moet worden geëvacueerd. Daaronder valt ook de Strandweg, waar de pastorie van ds. De Jong staat. Ook hij moet vertrekken. De enige bagage die hij kan meenemen: een paar preken en een aantal sigaren. Hij neemt die nacht zijn intrek bij ds. Van de Brink in ’s Gravenzande. Onderweg daar naar toe zegt hij tegen zijn huishoudster, mevrouw Van Dorp: “We hebben toch in elk geval een fijne winter gehad”.
Terugkeer en de nasleep van de oorlog
Op zaterdag 25 mei kunnen de mensen weer terug naar huis. ‘s Zondags daarop is er maar een klein groepje kerkgangers. Het blijft nog gevaarlijk. Een deel van het meubilair wordt uit voorzorg ergens anders ondergebracht en terwijl Hans de Jong ’s nachts bij kennissen slaapt woont hij overdag vier maanden lang in een half lege pastorie. Als hij een keer met een van zijn ouderlingen naar huis terugloopt moeten ze voor het dreigend gevaar schuilen in een rioolbuis.
Jannet de Jong: Theoloog en teamleider
Het hotel zelf ligt in een fraaie parkachtige omgeving. Het is onderdeel van de werkplek van Jannet de Jong: Academie Spelderholt, een leerwerkplek voor jongeren met een beperking. De Jong is opgeleid als theoloog, werkte jarenlang als gemeentebegeleider bij Kerkpunt en is sinds enige tijd betrokken bij de Regiegroep hereniging GKv en NGK.
Jeugd en opleiding
‘Waar ik opgroeide, zeggen ze: waar kom je weg? Ik kom weg uit Enumatil. Daar ben ik opgegroeid in een gezin met zes kinderen, van wie er vijf nog in leven zijn. Mijn ouders zijn geen Groningers van geboorte, ze kwamen in Enumatil wonen vanwege school en kerk. Alle kinderen zijn daar opgegroeid. Een zusje is overleden toen ik zeven jaar was. Zij is door een ernstige ziekte, die zij eigenlijk al van voor de geboorte had, nog geen anderhalf jaar oud geworden. Voor mijn ouders is dit een heel bepalende tijd geweest. Opgroeien in Enumatil. ‘Ik heb goede herinneringen aan die tijd. We waren lid van de GKv. Die was, omdat het een streekgemeente was, groter dan het dorp Enumatil. Het meer exclusief-kerkelijke denken zat wel in de gemeente. In ons gezin was dit er niet: mijn ouders zijn breed georiënteerd en thuis kon er veel als het gaat om vragen stellen en nadenken. Er was eigenlijk ook niemand die moeite had met school. Na de lagere school ging ik naar het VWO aan het Gomarus College in Groningen.
‘Omdat ik niet wist wat ik wilde studeren. Op het VWO had ik een cultuurprofiel, met kunstgeschiedenis, taal, literatuur. Alle drie vond ik interessant. Vandaar mijn voorkeur voor een cultuurstudie waarvoor een tussenjaar met Grieks en Latijn handig is. Zo kwam Kampen in beeld, als tussenoplossing: ook als ik daar verder wilde, waren Grieks en Latijn verplicht. Als ik nu terugkijk: ik bleef niet in Kampen om dominee te worden. Belangrijker was nieuwsgierigheid, ik wilde dingen weten. Het mooie was dat in de opleiding alles samenkwam: pastoraat, geestelijke toerusting, geschiedenis, talen. Ik zie ook een mindere kant. Het was wel een kerkistische instelling met een opleiding die sterk predikantgericht was. Ik voelde me er als vrouw niet erg gezien. In Kampen heb ik Lieuwe, nu mijn man, ontmoet. Als ik nu een studie zou moeten kiezen, koos ik voor een bredere omgeving, waarin ik meer buiten de veilige kaders zou zijn. Dan heb je een bachelor theologie.
Carrière en gezinsleven
‘Ik ben in deeltijd gaan werken. Ik werkte parttime als coördinator bij Stichting Present, daarnaast volgde ik een master bij hoogleraar Stefan Paas. In die tijd is onze eerste dochter geboren. Na Present ging ik werken bij wat daarna het Praktijkcentrum is gaan heten, de GKv-organisatie die kerken ondersteunt bij gemeente zijn. Ik was gemeentebegeleider; in die rol treed je op als er in een gemeente spannende vragen spelen, bijvoorbeeld over hoe verder na een conflict. In die tijd heb ik aan Hogeschool Windesheim een opleiding teamcoaching gedaan. In 2019 verhuisde ons gezin naar Apeldoorn, Lieuwe werd daar predikant. In ongeveer diezelfde tijd ging het Praktijkcentrum op in het nieuwe Kerkpunt.
‘We kregen in de jaren ervoor drie dochters. En ik was inmiddels vijf jaar met een predikant getrouwd. De combinatie hiervan met mijn werk als gemeentebegeleider was pittig. In die functie werk je namelijk in de modder, zoiets grijpt je aan, er zijn dingen waarvan je wakker ligt. Ik heb mijzelf toen afgevraagd: “Hoe wil ik dat onze kinderen opgroeien? Met een toch best vaak afwezige vader en een moeder die er juist in de avonduren regelmatig niet zijn? Is het niet goed als ik de moeder ben die ’s avonds thuis is?” Op die laatste vraag heb ik een positief antwoord gegeven. Dus moest het werk bij Kerkpunt stoppen. Je bent nu teamleider bij Spelderholt, een organisatie waar jongeren met een beperking leren, wonen en werken.
Motivatie en drijfveren
‘In de tijd voor mijn vertrek bij Kerkpunt volgde ik een loopbaantraject. Daarin komen vragen voorbij: wat wil je en waar ga je voor? Zo kwam ik bij Parc Spelderholt. Ik geef leiding aan een team begeleiders van jongeren met een beperking. Die jongeren, we noemen hen studenten, zijn hier van zondagavond tot vrijdagavond. Ze wonen op kamers en lopen stage in een van de leergangen, zoals horeca of zorg. We proberen deze jongeren in vier jaar tijd te laten toewerken naar een meer zelfstandig leven waarin zij bijvoorbeeld zelf een dagplanning kunnen maken. Inderdaad is het anders dan eerst. Maar er zijn ook links. Allereerst: ik ben al jarenlang bekend met het werk van vereniging Dit Koningskind. Ik ging als teamleider mee met vakantieweken en werkte graag voor jongeren met een licht verstandelijke beperking. De tweede link is dat het mij bij zo’n werkkeus gaat om ideëel gedreven organisaties.
‘Dat is een goede vraag. (Het is even stil). Ik denk dat ik altijd op zoek ben naar de toegevoegde waarde. Dat geldt voor iets alledaags als eten koken. Het is geen moeite om gewoon te koken. Maar vervolgens denk ik: waarom zou ik het niet én lekker én gezond doen? Of neem het samen kerk zijn. Daarin ga ik graag voor vragen als: oké, maar waar zit onze meerwaarde? Waar zit de kern van kerk zijn? Datzelfde geldt voor het werk bij deze organisatie van en voor mensen met een beperking. Ik zeg er wel iets bij. Het gaat mij bij deze drijfveer om de zoektocht naar de toegevoegde waarde, niet om de prestatie of het resultaat. Veel belangrijker voor mij is dat ik kijk naar mijzelf en anderen vanuit de vraag: zit ik, zit jij goed in je vel en op de goede plek? Misschien komt zo’n vraag wel voort uit andere elementen van wat ik als drijfveer ervaar: ik ben iemand die nuchter is, een beetje van ‘doe maar gewoon’. En ik ben vooral ook nieuwsgierig, ik wil dingen weten. Even terug naar de toegevoegde waarde van ‘samen kerk zijn’.
‘Dat is zo. Er kunnen juist in een kerk, door alles wat speelt en verandert, veel storende elementen zijn. Toch kan het, is mijn ervaring, ook hier dat je samen toewerkt naar duidelijkheid over waar het echt om gaat.
Betrokkenheid bij kerkelijke hereniging
‘Ik realiseer me dat ik in die groep vooral toeschouwer ben. Dat komt omdat ik later instapte. Het zijn vooral de anderen die veel werk verzet hebben en dit nu nog doen. En ja, ik word er wel blij van: hoe zou je niet kunnen genieten van het feit dat op zo’n niveau iets hersteld wordt, dat heling plaatsvindt? Daar komt iets bij: ten diepste gaat het om veel meer dan twee kerken die herenigen, die één worden. Het gaat hier om een kerk die bereid is zichzelf opnieuw uit te vinden, die zich confronteert met de vraag: wat is écht? En het is diezelfde kerk die het aandurft om een commissie te benoemen die bezig is met het belijden van de kerk: waar sta je voor en wat wil je in een belijdenis onder woorden brengen? Ik vind dat hoopvol.
‘Dat kan. Maar ik kijk dan naar de PKN en naar de inhoudelijke focus die in die kerk is voortgekomen uit de fusie. Neem alleen al het opzetten van zoveel pioniersplekken en het blijven nadenken over nieuwe vormen van kerk zijn. Ik hoop dat dit bij ons ook zo zal gaan. Dat we met elkaar bezig blijven met vragen als: hoe bereiken we dat één plus één meer is en meer wordt dan twee? En waar gaat het écht over? Natuurlijk heeft dit iets dwingends. Maar laten we het tegelijk als een uitdaging en een zegen ervaren, omdat zulke vragen ons bij elkaar brengen. Binnenkort is de viering van de hereniging. Jij bent daarbij.
‘Ik hoop dat ik kan zeggen dat het goed was. Omdat er over pijn gepraat is - over pijn van vroeger -, omdat mensen enthousiast waren, omdat het echt een feest was.
‘Dan zeg ik: “Nee, niet zomaar leuk, maar het was wel mooi. Altijd al dominee willen worden? “In mijn middelbare schooltijd kwam het geleidelijk naar boven om in Kampen theologie te gaan studeren. Halverwege de studie heb ik wel eens getwijfeld: wil ik wel mijn hele leven dominee zijn?
Dick Mak: Zending, pastoraat en gemeenschapswerk
Wat deed je voordat je bij ons predikant werd? “Ik was vanaf 2003 docent aan een theologische opleiding in Jakarta/Indonesië. Ik vond het heerlijk om er met christenen uit andere kerken te werken, midden in een moslimomgeving. Toen dacht ik al: ik pas straks niet meer in een traditionele setting! Maar in de Tehuisgemeente ervaar ik ruimte. Samen nadenken hoe we verder komen, zonder dat het antwoord vooraf vast staat. Dat kan ook wel eens lastig zijn als de meningen sterk uiteenlopen. Na zijn afstuderen in 1992 kreeg Dick totaal onverwacht een beroep voor de zending in Papua. “Samen met mijn vrouw Corien Oranje (die ik tijdens dezelfde studie in Kampen leerde kennen), besloten we om er voor te gaan. Toen we daar in het oerwoud na ons eerste kind ook een drieling kregen bleek het primitieve leven niet vol te houden. Het echtpaar Mak-Oranje nam met spijt in het hart afscheid van de zending en belandde in 1999 weer in Nederland. Er kwam een beroep uit Hoek, een dorp in het Zeeuws-Vlaanderen. “Ik moest er twee keer per zondag preken, best zwaar.
De rol van preken en pastoraat
Preken is natuurlijk wel belangrijk….? “Ik krijg graag feedback. Soms haak ik aan bij groepen in de gemeente om input te krijgen voor mijn preken. Het pastoraat is een andere belangrijke kant van het werk. “Je bent zeven dagen per week predikant, maar gelukkig komt in het werk niet meer alles op de dominee neer. Veel mensen in onze kerk doen mee en de zaken zijn goed geregeld. Ik ervaar het als een luxe dat ik ook rust kan nemen. Komend jaar krijg ik een maand studieverlof.
Een aantrekkelijke gemeente
Zijn we wel een aantrekkelijke gemeente voor anderen? “Dat idee heb ik wel. We zijn gastvrij, zodat mensen zich thuis voelen. We proberen een goede balans te vinden in onze diensten. Elke maand is er een viering met combo, er zijn aparte diensten voor kinderen en jongeren en af en toe interessante gastsprekers van buiten. Net zo belangrijk als de diensten is het napraten onder het genot van koffie of thee met een koekje en bij feestelijke gelegenheden het beroemde Tehuisgebak. Ontmoetingen tussen jong en oud, met elkaar meeleven, samen eten en drinken, dat zijn dingen die belangrijk zijn in onze gemeente.
Dick Mak, geboren in Rotterdam in 1964. Opgegroeid in Capelle a/d IJssel in een gezin met 9 kinderen. Doctoraal theologie in Kampen. Gehuwd met de theologe Corien Oranje, schrijfster van kinderboeken en Schoolschrijver. In 1992 bevestigd als predikant in de Gereformeerde Kerken (Vrijgemaakt). Vader van vier zonen die geleidelijk aan het huis uit gaan. Fervent fietser en hardloper. Woont met plezier in Haren.
Het Pastoraal Team van de Dorpskerk in Hoek van Holland
Graag stellen wij het Pastoraal Team aan u voor en vertellen we over onze bezigheden en werkwijze van het team. Het Pastoraal Team bestaat uit: Dominee Dirk van Duijvenbode en de ouderlingen Erik van den Berg-Kerssies, Wil van Eendenburg, en Tonny den Harder. De Here Jezus zag naar mensen om, ging het gesprek met hen aan en luisterde naar hen. Hij riep zijn discipelen en dus ook de kerk op om hetzelfde te doen. Als Pastoraal Team van de Dorpskerk in Hoek van Holland, proberen wij de Here Jezus na te volgen in deze opdracht.
Activiteiten en doelstellingen van het Pastoraal Team
Het team heeft zich tot doel gesteld om met alle leden boven de 70 jaar contact te hebben door middel van bel- en bezoekrondes. Het team vergadert eens in de 6 a 8 weken. Tijdens deze vergaderingen worden, binnen de vertrouwelijkheid van het ambt, de belrondes, bezoeken en activiteiten geëvalueerd. Ook wordt er nagedacht over nieuwe activiteiten voor de “middengroep” in de kerk (30-60 jarigen) en worden nieuwe (bezoek) adressen verdeeld. Via het gemeenteblad “de Samenloop” wordt de gemeente maandelijks geïnformeerd over het “reilen en zeilen‘’ van het Pastoraal Team. Zo hopen we, onder Gods onmisbare Zegen, weer volop gemeente te kunnen zijn en dat u de weg binnen het Pastoraat weet te vinden.
Het is belangrijk dat u ook zelf aan de bel trekt wanneer u iets op uw hart heeft of wanneer iemand die u goed kent wel een bezoekje kan gebruiken. Samen zijn we de ogen en oren van de gemeente. We zijn beschikbaar voor alle gemeenteleden van jong tot oud die behoefte hebben om hun zorgen, vragen, verdriet en vreugde in uiteenlopende situaties met ons te delen.
Dominee Kees de Jong in Doetinchem
DOETINCHEM - Ruim twintig jaar is dominee Kees de Jong verbonden geweest aan de christelijk gereformeerde kerk (CGK) in Doetinchem. Op zondag 24 maart neemt de gemeente afscheid van haar dominee, omdat deze is beroepen in Huizen en daar begint aan een nieuwe uitdaging. "De gemeente die ik achterlaat is warm en hartelijk", vindt de dominee. "Toen we met ons gezin in 1998 hier kwamen was dat al het geval en dat is nooit veranderd."
Jeugdverlangen en relevantie van geloof
De dominee, die is geboren in Haarlem, had al op jonge leeftijd het verlangen om predikant te worden. "Mensen helpen om vanuit de bijbel te leven vond en vind ik erg intrigerend. Of dat nu met jongeren is tijdens de catechisatie, of met ouderen in persoonlijke gesprekken, dat maakt niet uit. Volgens de voorganger is 'het geloof' nog steeds relevant, ook voor jongeren. Hij ziet dat in zijn eigen kerk waar gemeenteleden van alle leeftijden te vinden zijn. "Juist onder jongeren is geloof weer een relevant onderwerp. Wel op een andere manier dan vroeger. De beleving is misschien anders, maar de vragen zijn nog steeds hetzelfde.
Veranderingen in de kerk en gemeenschap
In de loop van de jaren is de kerk veranderd. "Dat is in feite niets nieuws, dat is altijd al zo gegaan", vindt de dominee. "Onze geloofsgemeenschap zit nu weer in een proces waarin nagedacht en gesproken wordt over het van betekenis zijn voor de gemeenteleden en voor de mensen om ons heen. De CGK in Doetinchem heeft een rijke historie en de gemeente heeft een stabiel ledenaantal. "Heel divers, het is een mooie mix tussen gezinnen met jonge kinderen en ouderen. De enige groep die we op dit moment een beetje missen zijn de veertigers." De diversiteit vraagt wel om een andere invulling van bijvoorbeeld de zondagse liturgie. "Meegaan in de tijd en van betekenis zijn voor iedereen vraagt soms begrip wanneer er dingen veranderen in de vorm.
Afscheid en toekomstige plannen
Zondag 24 maart wordt er in een speciale dienst afscheid genomen van de dominee en zijn vrouw. "Er is een afscheidsdienst die om 11.30 uur begint. Iedereen is hierbij van harte welkom. Aansluitend is er een receptie en vervolgens begint er om 14.30 uur een sing-in die duurt tot 15.30 uur", weet de predikant te vertellen. De Christelijk Gereformeerde Kerk is te vinden aan de Eikenlaan 10 in Doetinchem. De gemeente bereidt zich voor op een verbouw van de kerk en gaat binnenkort een evangelisatieproject op zetten. Elke zondag zijn er twee diensten, om 10.15 uur en om 17.00 uur.