Richard Baxter: Een Predikant, Theoloog en Schrijver van Betekenis

Richard Baxter (1615-1691) was een invloedrijke Engelse non-conformistische kerkleider, theoloog en schrijver, die beschouwd wordt als "de voornaamste van de Engelse protestantse Schoolmen". Zijn leven en werk waren onlosmakelijk verbonden met de turbulente religieuze en politieke ontwikkelingen in 17e-eeuws Engeland, waaronder de Engelse Burgeroorlog, het Interregnum en de Restauratie. Baxter was een centrale figuur in conflicten binnen het puritanisme, maar zijn tegenstanders erkenden zijn grote waarde als predikant.

Baxter nam de reformatie met kracht ter hand en bezocht zijn gemeenten buitengewoon getrouw. Hij was een middel tot geestelijke opwekking in zijn gemeente in Kidderminster, waar de bevolking transformeerde van een "onwetend, ruig en brassend volk" tot een "godvrezende gemeenschap". De diensten werden druk bezocht, onverschilligen kwamen tot bekering en de huisgodsdienst werd in praktijk gebracht.

Vroege Leven en Opleiding

Richard Baxter werd geboren op 12 november 1615 in Rowton, Shropshire. Zijn vroege opleiding was beperkt en voornamelijk in handen van de lokale geestelijkheid, die zelf nauwelijks geletterd was. Baxter studeerde van ongeveer 1629 tot 1632 aan de vrije school in Wroxeter, onder leiding van John Owen. Hier maakte hij aanzienlijke vorderingen in het Latijn. Na een korte periode aan het hof in Londen, keerde hij huiswaarts met de vaste voornemen om theologie te gaan studeren. Hij las theologie bij Francis Garbet, de lokale geestelijke, en verdiepte zich in devotionele geschriften van auteurs als Richard Sibbes, William Perkins en Ezekiel Culverwell, evenals in de calvinistische theoloog Edmund Bunny. Later bestudeerde hij de orthodoxe Engelse kerktheologie van Richard Hooker en George Downham, en argumenten van conformistische puriteinen zoals John Sprint en John Burges.

Baxter verbleef bijna twee jaar in Bridgnorth, waar hij zich verdiepte in de controverse rond Nonconformisme en de Kerk van Engeland. Hij raakte vervreemd van de Kerk van Engeland op diverse punten en verwierp uiteindelijk het episcopaat in zijn Engelse vorm na de eis van de "et cetera oath".

Bediening in Kidderminster

Een van de eerste maatregelen van het Long Parliament was de hervorming van de geestelijkheid, wat leidde tot een commissie voor klachten tegen hen. De inwoners van Kidderminster behoorden tot de klagers. De vicaris, George Dance, stemde ermee in om een deel van zijn inkomen af te staan aan een predikant die door trustees zou worden gekozen. Baxter werd uitgenodigd om een preek te houden voor de gemeenschap en werd unaniem verkozen tot predikant van de St Mary and All Saints' Church in Kidderminster. Zijn bediening duurde, met vele onderbrekingen, ongeveer 19 jaar. Gedurende deze periode voerde hij talrijke hervormingen door in Kidderminster en omgeving. Hij organiseerde de predikanten in de omliggende regio in een associatie, waarin zij, ongeacht hun denominatie (presbyterianen, episcopalen en independenten), verenigd waren.

De Engelse Burgeroorlog en Nonconformisme

Toen in augustus 1642 de Eerste Engelse Burgeroorlog uitbrak, probeerde Baxter, net als velen, zich afzijdig te houden. Omdat Worcestershire een royalistisch bolwerk was, werd hij tijdelijk teruggetrokken naar het parlementaire Gloucester. Hij keerde eind 1642 terug naar Worcestershire, maar werd opnieuw verdreven en vestigde zich in Coventry, een ander parlementair centrum. Daar trof hij meer dan 30 gevluchte predikanten aan, waaronder Richard Vines, Anthony Burges, John Bryan en Obadiah Grew. Hij diende als kapelaan voor de garnizoen, waarbij hij elke zondag een preek hield voor de soldaten, de stadsbewoners en bezoekers.

Na de Slag bij Naseby werd Baxter kapelaan bij het regiment van kolonel Edward Whalley en bleef dit tot februari 1647. Zijn verbintenis met het parlementaire leger was karakteristiek: hij voegde zich bij het leger om de groei van sektarisme tegen te gaan en de constitutionele regering te verdedigen tegen de republikeinse tendensen van die tijd. Hij betreurde het dat hij Oliver Cromwells aanbod om kapelaan te worden van de Ironsides niet eerder had aanvaard. Hoewel Cromwell hem meed, preekte Baxter voor hem nadat deze het Protectoraat had aangenomen. Hij koos als onderwerp de verdeeldheid binnen de kerk en voerde in latere gesprekken met hem aan over de vrijheid van geweten, en verdedigde zelfs de monarchie die Cromwell had omvergeworpen.

In 1647 verbleef Baxter in het huis van Lady Rouse in Worcestershire. Na zijn herstel keerde hij terug naar Kidderminster, waar hij ook een vooraanstaand politiek leider werd. In deze periode zette hij zich in voor de oprichting van een nieuwe universiteit in Shrewsbury, die Wales moest dienen en gebruik zou maken van de gebouwen van Shrewsbury School.

Vervolging na de Restauratie

Na de Restauratie van de monarchie in 1660 verhuisde Baxter naar Londen, waar hij preekte tot de Act of Uniformity van 1662 van kracht werd. Zijn hoop dat gematigde dissenters zoals hijzelf binnen de Kerk van Engeland konden blijven, bleek ongegrond. De Savoy Conference resulteerde in Baxters 'Reformed Liturgy', die echter zonder veel consideratie terzijde werd geschoven. De reputatie die Baxter in het land had verworven, behield hij ook in Londen. De kracht van zijn prediking werd algemeen gevoeld en zijn zakelijk inzicht plaatste hem aan het hoofd van zijn partij. Hij werd koninklijk kapelaan en kreeg het bisschopsambt van Hereford aangeboden, maar kon dit niet accepteren zonder conformiteit. Van 1662 tot de Indulgentie van 1687 werd Baxters leven voortdurend verstoord door vervolgingen van diverse aard. Hij trok zich terug in Acton, Middlesex, voor rustige studie, maar werd gevangengezet wegens het houden van een conventikel, een religieuze bijeenkomst van dissenters. Hij werd gearresteerd voor prediking in Londen nadat de in 1672 verleende vergunningen door de koning waren ingetrokken. In 1680 werd hij uit zijn huis gehaald; hoewel hij werd vrijgelaten om thuis te sterven, werden zijn boeken en goederen in beslag genomen. Zijn meest ingrijpende confrontatie was met de Chief Justice, Sir George Jeffreys, in mei 1685. Hij was op beschuldiging van smaad tegen de Kerk in zijn 'Paraphrase on the New Testament' opgesloten in de King's Bench Prison en berecht voor Jeffreys. Hoewel er geen officiële procesverslag bestaat, wordt aangenomen dat Jeffreys woedend was. Baxter werd veroordeeld tot een boete van 500 mark, gevangenisstraf totdat de boete betaald was, en zeven jaar gedragseisen. Jeffreys zou zelfs hebben voorgesteld hem achter een kar te laten geselen. Baxters gezondheid was sterk achteruitgegaan, maar dit was juist de periode van zijn grootste activiteit als schrijver. Hij schreef 168 afzonderlijke werken, waaronder belangrijke verhandelingen als de 'Christian Directory', de 'Methodus Theologiae Christianae' en de 'Catholic Theology'. De rest van zijn leven, vanaf 1687, verliep rustig.

Theologische Standpunten en Werken

Richard Baxter verwierp het idee van een beperkte verzoening ten gunste van een universele verzoening, wat leidde tot een langdurig debat met de calvinistische theoloog John Owen. Baxter interpreteerde het koninkrijk van God in termen van Christus als Christus Victor en Rector van alle mensen. Hij legde uit dat Christus' dood een daad van universele verzoening was (strafrechtelijk en plaatsvervangend, hoewel plaatsvervangend in de uitwerking), waardoor God een nieuw verbond sloot dat vergeving en amnestie aanbiedt aan de berouwvollen. Baxter benadrukte dat de calvinisten van zijn tijd het risico liepen de voorwaarden van Gods nieuwe verbond te negeren.

Zijn theologie werd het meest uitgebreid uiteengezet in zijn Latijnse 'Methodus Theologiæ Christianæ' (Londen, 1681). De 'Christian Directory' (1673) bevat het praktische deel van zijn systeem, en 'Catholic Theology' (1675) is een Engelse uiteenzetting. Zijn theologie maakte Baxter zeer impopulair bij zijn tijdgenoten en veroorzaakte zelfs in de volgende eeuw een scheuring onder de Dissenters.

De verzoening van Christus bestond volgens Baxter niet in het ondergaan van dezelfde, maar van de equivalente straf (dat wil zeggen, een straf die hetzelfde effect zou hebben op het morele bestuur) als die de mensheid verdiende vanwege de overtreden wet. Christus stierf voor zonden, niet voor personen.

AG Matthews vermeldt in een artikel "The Works of Richard Baxter: an Annotated List" (Congregational Historical Society Transactions, XI (1932)) 141 boeken geschreven door Baxter. In 1674 vormde Baxter de essentie van Arthur Dent's boek 'The Plain Man's Pathway to Heaven' opnieuw onder de titel 'The Poor Man's Family Book'. In 1679 maakte Baxter een van de weinige bekende verwijzingen naar Sir Thomas Browne's discours 'The Garden of Cyrus', waarbij hij kritisch tegenover nieuw gewijde priesters verklaarde: "U zult meer hebben...". Baxters invloed in New England wordt genoemd in het eerste hoofdstuk van het 19e-eeuwse devotionele werk "I Will Be A Lady - a book for girls" van Mrs. Max Weber (1864-1920). De Duitse socioloog Max Weber maakte significant gebruik van Baxters werken bij het ontwikkelen van zijn these voor "The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism" (1904, 1920).

In 2015, ter gelegenheid van de 400e verjaardag van Richard Baxters geboorte, werd een tentoonstelling gehouden van de correspondentie tussen Baxter en Katherine Gell.

Belangrijkste Werken

• The Reformed Pastor (1656): Dit werk, dat in vertaling wordt aangeboden, beschrijft Baxter de persoon en het werk van een dienaar van het Evangelie. Het is een oproep aan predikanten om hun pastorale verantwoordelijkheid serieus te nemen en zich volledig in te zetten voor de zorg voor hun kudde. Het bekritiseert luie en oppervlakkige predikanten en benadrukt de noodzaak van persoonlijke toewijding en nauwgezette zorg voor het geestelijke welzijn van de gemeente.
• The Saints’ Everlasting Rest (1650): Dit werk, geschreven tijdens Baxters herstel van een ernstige ziekte, richt zich op de hoop van de christen op het eeuwige leven en de rust die hen te wachten staat in de hemel.
• A Christian Directory (1673): Een uitgebreide gids voor het christelijk leven en de vroomheid, die vrijwel elk aspect van het leven van een gelovige behandelt.
• Catholic Theology (1675): Hierin verdedigt Baxter zijn visie van een "katholieke" (universele) christelijke theologie die een middenpositie zoekt tussen extremen.
• Reliquiae Baxterianae (1696): Zijn autobiografie, postuum gepubliceerd, die diepgaand inzicht biedt in zijn leven en theologische overtuigingen.

Nalatenschap en Betekenis

Richard Baxters invloed reikt tot ver buiten zijn eigen tijd. Zijn nadruk op pastorale zorg, persoonlijke heiligheid en kerkelijke verzoening spreekt nog steeds christenen aan in verschillende denominaties. Zijn boek 'The Reformed Pastor' blijft een klassieker voor predikanten en kerkelijke leiders die hun roeping serieus willen nemen.

In Nederland werd Baxters werk vertaald en besproken. Jacobus Koelman waarschuwde aanvankelijk voor "ongezonde stellingen en uitdrukkingen" in Baxters geschriften, maar vertaalde later toch verschillende werken van hem. De Nederlandse vertaling van 'The Reformed Pastor', ingeleid door prof. dr. A. Baars, werd in 1857 uitgebracht en later opnieuw uitgegeven. Baxter wordt gezien als de grondlegger van het neonomianisme, een theologische stroming die stelt dat na de voltooiing van de wet door Christus, er een nieuwe wet is waaraan de gevallen mens kan voldoen, namelijk de wet die geloof, berouw en bekering eist. Het geloof wordt zo een voorwaarde die de mens zelf moet vervullen.

Het spanningsveld tussen Gods soevereiniteit en menselijke verantwoordelijkheid, een centraal thema in Baxters werk, blijft een belangrijk onderwerp van theologische discussie.

Het Richard Baxter Monument in Wolverley and Cookley, nabij Kidderminster, werd rond 1850 opgericht ter nagedachtenis aan Baxter. Het is een Grade II-monument en staat op een heuveltop op Blakeshall Common. Het Baxter Monument in Rowton, Shropshire, het geboortedorp van Baxter, is een gedrongen stenen obelisk met een bronzen plaquette. Baxter House, een kostschool bij Old Swinford Hospital school in Stourbridge, is naar hem vernoemd.

tags: #gereformeerde #predikant #baxter