In dit artikel wordt een kritische analyse gegeven van het boek "Handboek GKV" (Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt), gepresenteerd door R. Ds. Perry Storm. Hoewel het boek wordt aangeprezen als een fotoboek met ongeveer 80 foto's, stelt de inhoud teleur. De informatie die in eerdere gedenkboeken ruimhartig aanwezig was, ontbreekt hier 'pijnlijk', en het blijft bij 'flitsjes tekst'. Dit maakt het boek minder toegankelijk voor jongere lezers die geen informatie vinden over de breuk in de zestiger jaren of de diepere drijfveren van de vrijgemaakten gedurende 75 jaar.
Kritiek op de Geschiedschrijving en de Inhoud
De bespreking van het boek, verzorgd door R. Ds. Perry Storm, wijst op een selectieve en mogelijk misleidende geschiedschrijving. Diverse co-auteurs worden vermeld, waaronder Koert van Bekkum, Kees de Groot, Marinus de Jong en Daniël Timmerman. Echter, prominente figuren zoals prof. dr. J. van Bruggen, een vooraanstaand docent aan de Theologische Universiteit Kampen (TUK), worden niet genoemd. In plaats daarvan wordt H. de Jong naar voren geschoven als 'de grote held', die naar verluidt 'hardop over grenzen en betrekkelijkheden van het Schriftgezag' durfde na te denken.
Verder wordt de kritische reactie van de vrijgemaakten op het synodaal-gereformeerde rapport uit 1981 ("God met ons", over het relationele Schriftgezag) in twijfel getrokken. De ontzetting over dit rapport, die breed werd gevoeld in de gereformeerde gezindte en evangelische kringen in de jaren tachtig, lijkt in het boek te worden gebruikt om de 'bekrompenheid van de toenmalige vrijgemaakten te illustreren', in contrast met de 'ruimhartigheid van de Nederlands gereformeerden'. De auteur van de bespreking vraagt zich af wat voor geschiedschrijving dit is en wat er nog overblijft van het 'eigen van de gereformeerde traditie' dat behouden zou moeten blijven in de aanstaande fusiekerk van GKv en NGK.
De bespreking vergelijkt de schrijvers van het boek met een groep mensen die met verbazing naar opgeprikte insecten in een vitrinekast kijkt: ze vinden de tentoongestelde exemplaren exotisch en kleurrijk, maar ook 'een beetje eng'. Dit gevoel wordt versterkt door het feit dat ds. Storm het boek met een 'vervelend gevoel' en als 'teleurstellend' deelt.
Controversiële Boekbesprekingen en Ledenverlies
Naast de bespreking van het "Handboek GKV" wordt ook het boek "Oer" kort aangestipt. Dit boek pretendeert het grote verhaal van nul tot nu te omvatten, maar wordt door De Graaf als een 'vals getuigenis' bestempeld. De Bijbelse Genesis 1-3 en Exodus 20 (de Tien Geboden) komen hierbij onder druk te staan, evenals de apostolische interpretaties van Adam en de oorsprong van de dood (Romeinen 5) en de geslachtsregisters die teruggaan tot Adam (Lucas 3).
Er wordt een zorgwekkende trend gesignaleerd: 'Discussies die je vroeger met niet-gelovigen had, heb je nu met mensen, vaak de elite, uit eigen kring.' Dit duidt op een 'kwaadaardig virus' dat de gemeente is binnengekomen. Deze interne spanningen lijken samen te vallen met een aanzienlijk ledenverlies. Tussen 1 oktober 2017 en 1 oktober 2018 verloor de kerk 2.153 leden, het grootste verlies ooit geregistreerd. Het totaalaantal leden van de GKv daalde tot 112.593 (waarvan 73.762 belijdende leden), mede doordat het jaarlijkse Handboek niet meer verschijnt en de cijfers nu afkomstig zijn van Steunpunt Kerkenwerk.
Portretten van Predikanten en Hun Bijdragen
Het "Handboek GKV" lijkt ook een platform te bieden voor biografieën van vooraanstaande predikanten, hoewel de selectie en de nadruk op bepaalde personen vragen oproepen.
Ds. Isaac de Wolff (1901-?)
Ds. Isaac de Wolff, geboren in Middelburg, studeerde theologie en werd in 1930 candidaat. Hij diende als predikant in Mussel en later in Enschede. Tijdens de kerkstrijd maakte hij zich in 1944 vrij van de synodale kerk, samen met een groot deel van de gemeente. De Wolff bleef in Enschede en werd geroemd om zijn diepgaande, beeldende preken die de gemeente boven het alledaagse leven uilden. Zijn preken eindigden vaak in lofprijzing aan God en waren het resultaat van intensieve studie. Hij was medeoprichter van 'Pro Ecclesia', eindredacteur van het Gereformeerd Kerkblad en schreef talloze boeken, waaronder "Verbondsmatige zelfbeproeving" en "De kerk buiten dewelke geen zaligheid is".
Ds. Meeuwes Kornelis Drost (1923-1986)
Ds. Meeuwes Kornelis Drost, geboren in De Knijpe, begon zijn predikantschap in Buitenpost en diende diverse gemeenten, waaronder Enschede-Noord en Groningen-West. Een significante periode in zijn leven was zijn uitzending als zendeling naar Nieuw-Guinea in 1958, waar hij de eerste zendeling van de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt in Nederland werd. Hij begon met het onderwijzen van de Bijbel vanaf Genesis, wat een vruchtbaar effect had. Zijn werk op Papoea Nieuw-Guinea was van grote betekenis en leidde zelfs tot de bekering van een R.K. missionaris.
Ds. H. Vogel (1907-1965)
Ds. H. (Henny) Vogel, geboren in Zwolle, studeerde theologie in Kampen en werd in 1932 bevestigd in Roden. Hij stond bekend om zijn evangeliegerichtheid en zocht afgedwaalde gemeenteleden op. Tijdens de oorlog verzette hij zich tegen de machthebbers en zat hij gevangen. Na zijn vrijlating keerde hij terug naar Enschede, waar hij de groeiende gemeente diende. Zijn energieke prediking leverde hem de naam 'Vliegend Evangelie' op. Vogel was voorzitter van de Generale Synode in Enschede in 1955 en betrokken bij de samensprekingen in de jaren zestig. Hij overleed aan een hersenbloeding tijdens een reis in het Heilige Land.
Ds. D. Zemel (1906-?)
Ds. D. Zemel, geboren in Haarlem, studeerde aan de Vrije Universiteit en diende gemeenten als Vianen en Axel. Hij ging mee in de Vrijmaking en werkte 18 jaar in Enschede. Zijn spreken en schrijven kenmerkten zich door helderheid. Tijdens de oorlog werd hij gearresteerd vanwege zijn gebeden voor koningin Wilhelmina en later gevangengezet in kamp Amersfoort. Hij leerde veel van professor K. Schilder. Zemel was afgevaardigde van de Generale Synodes van Groningen (1946) en Amersfoort (1948) en was Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.
Ds. J. Kok (1920-?)
Ds. J. Kok werd in 1955 bevestigd als predikant van Enschede-Zuid, met Ds. D. Zemel als bevestiger.
Dr. R.H. Bremmer (1917-?)
Dr. R.H. Bremmer studeerde theologie in Kampen onder prof. dr. Klaas Schilder. Na te zijn bevestigd als predikant in Helpman, werd hij redacteur van het voorlichtingsblad "De Vrije Kerk". Hij steunde de Almelose samensprekingen en was betrokken bij de breuk die leidde tot de vorming van de Nederlands Gereformeerde Kerken.
Ds. Adrianus Kooij (1930-2014)
Ds. A. Kooij diende gemeenten in Oldenzaal, Emmen, Enschede-Noord en Capelle aan de IJssel-Noord. Een in memoriam van prof. dr. George Harinck beschrijft Kooij als een 'vaderlijke vriend' en benadrukt de sfeer en mentaliteit die hij overbracht tijdens zijn preken, meer dan de kennis.
Kerkrechtelijke Discussies en Symposium
Een Rutgers-Deddens-symposium werd gehouden in Kampen, gericht op de kerkrechtelijke nalatenschap van de hoogleraren F.L. Rutgers (1836-1917) en D. Deddens (1926-2004). Er werden boeken gepresenteerd over hun nalatenschap, waaronder een academische reeks over gereformeerd kerkrecht.
F.L. Rutgers
Prof. dr. George Harinck sprak over F.L. Rutgers, die als leermeester van D. Deddens werd beschouwd en een fervent voorstander was van het 'doleantie-kerkrecht'. Rutgers vormde samen met Abraham Kuyper een 'tandem' die gezamenlijk belangrijke zaken realiseerde.
D. Deddens
Prof. dr. Wim van Vlastuin sprak over de puriteinse ecclesiologie van de Pilgrim Fathers, een onderwerp dat zowel D. Deddens als zijn vader P. Deddens bezighield. Prof. dr. Barend Kamphuis beschreef de vriendschap tussen zijn vader en D. Deddens, en hun samenwerking op het gebied van kerkrecht en kerkgeschiedenis. Hoewel Deddens zelf geen omvangrijk wetenschappelijk werk publiceerde, bevorderde hij actief de studiezin van studenten. Mevrouw Wijma merkte op dat Deddens, ondanks het schrijven van vele artikelen, nooit een volledig boek heeft voltooid.
Overige Predikanten en Publicaties
Ook andere predikanten en publicaties komen aan bod:
- Ds. Marius Brandes (1930-2017): Emeritus predikant van de GKv Hardenberg-Baalder, beschreven als een 'kasteel van een dominee' met een krachtige stem. Hij speelde een belangrijke rol in de vorming van nieuwe gemeenten en was een actief betrokken leider.
- Ds. G.C. Vreugdenhil: Auteur van "Wat is bevinding?", een boek voor jongeren over gereformeerd-bevindelijke prediking.
- Joha Drane (red.): Redacteur van de "Nieuwe Encyclopedie van de Bijbel", een rijk geïllustreerd werk dat echter enige voorzichtigheid vereist in de weergave van theologische concepten.
- A. Dingemanse (red.): Redacteur van "Om het Woord", een leidraad voor dagelijks bijbellezen in gezinsverband.
- Alpha en Omega: Een boek dat teksten uit Openbaring combineert met kunstwerken, bedoeld als geschenk.
- Pierre Winkler: Auteur van "Denken zonder woorden", een vergelijkend overzicht van wereldgodsdiensten.
- Hanneke van den Boer-van den Berg: Auteur van "Geen keuze zonder twijfel", een boek over beslissingen rondom zwangerschap, dat echter tekortschiet in de theologische reflectie.
- Koos Staat: Auteur van "Eén-nul", stukjes over God en jongeren geïnspireerd door de sportwereld.
- Dr. G. van den End: Auteur van "Kernteksten uit de brief aan de Hebreeën", een studiehulpmiddel voor bijbelstudiegroepen.
- Ds. P. Molenaar: Auteur van "Het huwelijk. Een gave en opgave", een uitbreiding van een prekenbundel over het zevende gebod.
- Andrew A. Bonar: Auteur van een biografie over ds. Robert Murray McCheyne, een geliefde Schotse prediker.
- J.C. Ryle: Auteur van "Zoek de HEERE vroeg", bijbelse boodschappen voor kinderen, omgezet in een dagboekvorm.
- Henk Binnendijk: Auteur van "De Bergrede" en "Wereld van verschil", bijbelstudies die met heldere taal en beeldspraak de Schrift benaderen.
- K. Runia: Auteur van "Wegen en doolwegen in de nieuwere theologie", een kritische analyse van hedendaagse theologische stromingen.
- E.G. Hoekstra en M.H. Ipenburg: Auteurs van "Wegwijs in religieus en levensbeschouwelijk Nederland", een uitgebreid handboek dat de religieuze diversiteit in Nederland in kaart brengt.
- Drs. W. Kats: Auteur van "Het heil is nabij!", bijbelstudies over adventsprofetie in Jesaja.