De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is ontstaan uit een fusie van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelische-Lutherse Kerk, die op 1 mei 2004 een feit werd. Deze fusie stuitte echter op aanzienlijk verzet binnen de Nederlandse Hervormde Kerk. Tientallen gemeenten, honderden ambtsdragers en tienduizenden gemeenteleden konden zich om principiële redenen niet verenigen met de nieuwe kerk. Zij zagen de fusie als een confessionele en historische breuk met de kerk van de vaderen, omdat de PKN in hun ogen niet langer een gereformeerde kerk was, maar een plurale. Gemeenten, ambtsdragers en gemeenteleden die deze bezwaren deelden, bleven op 1 mei 2004 achter op de oude fundamenten. Zij weigerden mee te gaan naar een kerk met een andere grondslag en bleven zich 'hervormd' noemen. Aanvankelijk kozen zij lokaal voor de naam 'Nederlandse Hervormde Gemeente (in hersteld verband)' en landelijk voor 'Hersteld Nederlandse Hervormde Kerk'. Na juridische procedures werd de werknaam Hersteld Hervormde Gemeente en Hersteld Hervormde Kerk aangenomen. In deze gebrokenheid moest veel hersteld en opgebouwd worden, zowel plaatselijk als landelijk. Via noodclasses en een noodsynode kwam er een nieuwe classicale indeling en een volwaardige synode. De opleiding moest opnieuw gestructureerd worden. Met dankbaarheid kan geconstateerd worden dat er na 1 mei 2004 voortgang is geboekt in het kerkelijke leven.
De Koepelkerk in Renswoude: Architectuur en Geschiedenis
De Koepelkerk in Renswoude, gelegen in de Nederlandse provincie Utrecht, werd gebouwd tussen 1639 en 1641. De architect van deze kerk was Jacob van Campen, die ook bekend is van het Paleis Noordeinde in Den Haag en het Paleis op de Dam in Amsterdam. Het vloerontwerp van de kerk is een Grieks kruis met korte armen, wat resulteert in een zeer compact gebouw. Boven de kruising bevindt zich de achtzijdige koepel, die in de kerk rust op zogenaamde Ionische zuilen. In de kerk zijn diverse wapenborden te vinden. Boven de preekstoel bevindt zich een De Koff-orgel uit de 19e eeuw, dat in 1936 werd geplaatst en in 1967 werd gerestaureerd door de firma Koppejan uit Ederveen. Bij deze restauratie werd een nieuw orgelfront aangebracht, afkomstig uit de hervormde kerk van Oud-Loosdrecht.
Oorsprong en Continuïteit van de Hervormde Gemeente Renswoude
De geschiedenis van de Hervormde Gemeente Renswoude begon in 1638. Daarvoor kerkte men in Scherpenzeel. Onder leiding van de heer van Renswoude, Johan van Reede, kreeg men toestemming van de Staten van Utrecht om een eigen kerk en predikant te mogen hebben. Op 11 november 1638 werd de eerste predikant, Michaël a Middelhoven, bevestigd. In augustus 1639 vond de eerste steenlegging van de huidige koepelkerk plaats. Door de eeuwenlange geschiedenis heeft de hervormde Gemeente Renswoude een bijzondere historische context, met een oude band met het aangrenzende kasteel. De grafkelder onder de kerk wordt nog steeds gebruikt voor de overleden adellijke kasteelbewoners. Door de eeuwen heen is Gods Woord verkondigd gebleven en heeft dit altijd centraal gestaan. In de huidige context zijn er twee keer op een zondag erediensten en een rijk verenigingsleven.
Praktijk, Eenheid in Verscheidenheid en Geloof
De Koepelkerk geniet brede sympathie in het dorp, hoewel ongeveer de helft van de geregistreerde kerkelijke mensen de erediensten om uiteenlopende redenen niet bezoekt. De erediensten worden op een redelijk traditionele wijze vormgegeven, met een vastomlijnde liturgie. Bij bijzondere diensten is er ruimte voor andere aspecten. Vanwege de traditionele opzet is goede uitleg bij de verschillende onderdelen van groot belang om Gods eer volledig tot zijn recht te laten komen. De Hervormde Gemeente van Renswoude wordt getypeerd als een volkskerk, met een zekere verscheidenheid binnen de gemeente. Er is een deel dat alles graag wil houden zoals het is, en een deel dat ruimte wenst voor vernieuwing in de liturgie. De modaliteit is echter die van de Gereformeerde Bond binnen de volledige breedte daarvan. Uiteindelijk zijn alle gemeenteleden geroepen tot de verkondiging en uitbreiding van Zijn Koninkrijk, wat de gehele gemeente bindt. De lijn die daarbij hoort vanuit het Gereformeerde belijden is dat er besef dient te zijn van de zonde en ellende waarin mensen leven, hoe men daaruit verlost kan worden en hoe de dankbaarheid daarvoor getoond zal worden (catechismus vraag en antwoord 2). Het rijke Evangelie van Jezus Christus mag iedere zondag en bij alle andere ontmoetingen in kerkverband centraal staan.
Fusiebesluit en Verbinding met de Gereformeerde Bond
De Nederlands Hervormde Gemeente van Renswoude heeft zich geschikt in het fusiebesluit van de synode van de Nederlands Hervormde Kerk, genomen op 12 december 2013, met de uiteindelijke fusie op 1 mei 2014. De toenmalige en huidige Hervormde Gemeente van Renswoude weet zich geroepen tot een getuigend spreken binnen het geheel van onze kerk. Binnen de PKN weet de Hervormde Gemeente Renswoude zich verbonden met de ‘Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland’ (GB). De doelstelling van de Gereformeerde Bond is om binnen de Protestantse Kerk de gereformeerde waarheid te verspreiden en te verdedigen, en de kerk te brengen tot een zich gebonden weten aan de belijdenis van de Reformatie.
Bestuurlijke en Financiële Structuur
Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk Wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid. De kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland bevat onder andere bepalingen over het bestuur en de financiën. De Protestantse Kerk heeft van de Belastingdienst een groepsbeschikking ANBI gekregen, wat betekent dat de afzonderlijke gemeenten en andere instellingen die tot dit kerkgenootschap behoren, zijn aangewezen als ANBI.
Het bestuur van de kerkelijke gemeente ligt bij de kerkenraad, gevormd door de ambtsdragers van deze gemeente. Het College van kerkrentmeesters is verantwoordelijk voor het beheer van de financiële middelen en de gebouwen van de gemeente, met uitzondering van diaconale aangelegenheden. De kerkenraad is eindverantwoordelijk, wat tot uiting komt in de goedkeuring van de begroting en de jaarrekening. Het college bestaat uit ten minste drie leden. Zowel de kerkenraad als het college hebben, door het toezicht op de vermogensrechtelijke aangelegenheden, contact met het regionaal college voor de behandeling van beheerszaken (Ordinantie 11, art. C).
De Protestantse Kerk verwoordt in de eerste hoofdstukken van de Kerkorde wat zij gelooft en belijdt (D.E.). De beloning van de predikant van de gemeente is geregeld in de ‘Generale regeling rechtspositie predikanten’. Leden van kerkenraden, colleges en commissies ontvangen geen vergoeding voor hun werkzaamheden.
De kerkenraad heeft de algemene eindverantwoordelijkheid voor het in stand houden van een levende gemeente. Dit doet zij door zoveel mogelijk gemeenteleden in te schakelen bij het plaatselijk werk. Enkele taken zijn conform de kerkorde gedelegeerd naar afzonderlijke colleges, waaronder het College van Kerkrentmeesters en het College van Diakenen. Zij waken over de financiële slagkracht van de gemeente en leggen via een jaarverslag rekening en verantwoording af aan de kerkenraad.
Financiën en Continuïteit van Kerkelijk Werk
De verwachte bestedingen (begroting) sluiten doorgaans nauw aan bij de rekeningen van voorgaande jaren. Het plaatselijk kerkenwerk vertoont een grote mate van continuïteit: predikanten en andere werkers verrichten hun werkzaamheden, kerkdiensten worden gehouden en ook andere kerkelijke activiteiten vinden plaats. De staat van baten en lasten geeft via de kolom begroting inzicht in de begrote ontvangsten en de voorgenomen bestedingen in het verslagjaar. De jaarrekening voor 2024 is nog niet definitief vastgesteld, maar is wel inzichtelijk via een link.
Kerkgenootschappen en hun onderdelen voorzien in Nederland zelf voor de benodigde inkomsten voor hun activiteiten. Soms bezit de kerkelijke gemeente ook enig vermogen in de vorm van woningen, landerijen of geldmiddelen, soms nagelaten met een specifieke bestemming.
Restauratie van de Koepelkerk
Dit bijzondere kerkgebouw, gebouwd tussen 1639 en 1641, heeft een grondige restauratie ondergaan. Onder leiding van bureau Delfgou en in samenwerking met Leidekkers- en Loodgietersbedrijf Van Wely BV, R&E Schilderwerken BV, Dejo Steigers BV en Van Milt Restaurateurs BV, is het dak gerestaureerd, metselwerk hersteld en erfgoed in ere hersteld. Als restauratiearchitect was Bureau Delfgou verantwoordelijk voor het opstellen van het restauratieplan, de subsidieaanvraag en de directievoering tijdens de uitvoering.
De Koepelkerk: Een Uniek Kerkgebouw met een Indrukwekkende Geschiedenis
De Koepelkerk heeft een indrukwekkende geschiedenis die zich vertaalt in een uniek kerkgebouw. Johan van Reede (1594-1682), een visionair bestuurder, zette in 1638 de bouw van de kerk in gang. Het ontwerp, waarschijnlijk van de hand van Jacob van Campen (ook bekend van het Paleis op de Dam), week sterk af van de traditionele kerken. In plaats van de gebruikelijke kruisvorm koos men voor een Grieks kruis met een koepel en de preekstoel centraal.
Geschiedenis van de Hervormde Gemeente Ederveen
Toen Ederveen nog niet meer was dan een gehucht, viel het kerkelijk onder Ede en deels onder Renswoude. Er was geen zelfstandige gemeente en geen kerkgebouw. Wel werden er jarenlang kerkdiensten gehouden in de school aan de Schras. Vanwege ruimtegebrek moest na verloop van tijd naar een groter onderkomen worden uitgezien. In 1889 werd een eigen kerkgebouw in gebruik genomen. In de ambtsperiode van ds. Treure, in 1956, maakte het kerkgebouw aan de Schras plaats voor een nieuw onderkomen aan de Hoofdweg.
Op 1 mei 2004 vond een landelijke fusie plaats tussen de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch Lutherse Kerk. Vanaf het begin had de kerkenraad van de Hervormde Gemeente van Ederveen bezwaren tegen deze fusie. Er ontstond echter een meningsverschil over de vraag of de gemeente kon deelnemen aan deze kerk. Zodoende is er begin 2005 ook in Ederveen een Hersteld Hervormde Gemeente ontstaan. Vanaf de eerste zondagse eredienst, zondag 3 april 2005, wordt het Woord bediend in het Dorpshuis “de Zicht” aan het Marktplein te Ederveen. Vanaf deze beginperiode werd door A.J. Britstra (2005 - 2009) pastorale zorg verleend en bijbels onderwijs gegeven. In maart 2009 werd ds. M. van Reenen aan de Hersteld Hervormde gemeente van Ederveen verbonden. Hij mocht de gemeente dienen tot eind september 2014, waarna hij vertrok naar Oldebroek. Van 19 november 2016 tot 15 september 2021 was ds. P.D. van den Boogaard als predikant aan de gemeente van Ederveen verbonden. Vanaf 21 juni 2023 is ds. D.A.