Geschiedenis van de Hervormde Gemeente Roordahuizum

De geschiedenis van de Hervormde Gemeente in Roordahuizum is nauw verbonden met de ontwikkeling van het dorp zelf en de kerken die er door de eeuwen heen hebben gestaan. Roordahuizum, ook bekend als Reduzum, ligt in het hart van Friesland, ongeveer 12 kilometer ten zuiden van Leeuwarden. De oudste papieren vermelding van Reduzum dateert uit 1389, geschreven als Rorthahusum, maar archeologische vondsten wijzen op een veel oudere oorsprong. Het dorp ontstond op een terp, een door de eerste bewoners zelf gegraven verhoging, om veilig te zijn voor het water van de Middelzee dat in de vroege eeuwen grote delen van Fryslân onder water zette.

De naam Reduzum (of Roordahuizum) is onderwerp van discussie onder historici. Sommigen menen dat de naam afgeleid is van Raarderahuzum, wat "de huizen van Rauwerd" zou betekenen. Anderen wijzen op de familienaam Roorda, een naam die rond 1400 ook als Rortha of Rowertha werd geschreven. De exacte oorsprong blijft onzeker.

De Hervormde Kerk van Roordahuizum

Het oudste gebouw van Reduzum is de Hervormde kerk, die dateert uit de 13e eeuw. De bouwstijl, met het gebruik van grote bakstenen en tufsteen, duidt op deze periode, die gekenmerkt werd door de overgang van de romaanse naar de gotische bouwstijl. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan Vincentius van Zaragoza. De zaalkerk uit de 15e eeuw met een driezijdig gesloten koor kreeg in 1726 een nieuwe zuidgevel met een ingangspoort, versierd met de wapens van kerkvoogden.

De toren van de kerk, mogelijk 13e-eeuws, vertoont kenmerken van de bouwstijl uit die periode. Het feit dat de kerk geen kloostertoren heeft en een stompe toren met een schuin aflopend dak bezit, wijst erop dat hij gewijd was aan een mannelijk patroon. De uitsteeksels op de hoeken aan de bovenkant van het muurwerk ondersteunen dit.

In 1541 werd de 15e-eeuwse toren hersteld en kreeg deze jongere topgevels. In 1878 werd de zadeldaktoren afgebroken en vervangen door een toren in eclectische stijl, bestaande uit drie geledingen met een ingesnoerde naaldspits. De eerste steen voor deze nieuwe toren werd op 1 juni 1878 gelegd door de kerkvoogden C. Bergsma, J.I. Boersma en A. Wiersma, onder aanwezigheid van architect-aannemer J.R. Nijdam uit Irnsum.

De huidige kerk werd in 1774 gebouwd ter vervanging van een middeleeuwse voorganger. De kerk is in 1981-1982 gerestaureerd onder leiding van R. Kijlstra. De kerk bevat stucwerk uit de 19e eeuw en een prachtig orgel.

Interieur en inventaris van de kerk

Het interieur van de Hervormde kerk in Roordahuizum is rijk aan historische elementen. Het houten tongewelf is versierd met gebeeldhouwde rozetten die de lijdensgeschiedenis van Christus uitbeelden. De eikenhouten preekstoel, een van de zeldzame achtkantige exemplaren in Friesland en de enige preekstoel die dateert van vóór de Reformatie, draagt een tekst uit Jesaja 58 vers 1, ontleend aan de Vulgaat.

Tegenover de preekstoel bevinden zich drie overhuifde herenbanken, waarschijnlijk uit de 16e en 17e eeuw. De oudste bank is voorzien van gotische briefpanelen, die in Friesland vrij zeldzaam zijn. Deze banken behoorden toe aan welgestelde kerkleden en worden in archieven aangeduid als de "Abbingha Banken".

Het orgel, waarschijnlijk al aanwezig in de Rooms-Katholieke periode, is diverse malen gerestaureerd met behoud van zoveel mogelijk originele materialen. In 1849 werd het orgel uitgebreid door de firma Van Dam. Het orgel uit 1785 is gemaakt door Albertus van Gruisen. In 1859 moest het orgel worden aangepast vanwege de aanleg van een tongewelf, een werk dat werd uitgevoerd door L. van Dam en Zonen. Het orgel bevat snijwerk van L. Stoffels en werd in 1886 gewijzigd en in 1982 gerestaureerd.

Vroeger was het toegestaan om in de kerk begraven te worden, maar onder koning Willem I werd dit in 1829 definitief verboden. In het koorgedeelte, waar voorheen het altaar stond, bevonden zich de duurste graven, in de hoop dat de heiligheid van de plaats op de overledenen zou afstralen. Hier vindt men onder andere de zerk van Dowe Powels, oud-pastoor van Huizum, die op 17 juni 1574 stierf. Naast hem zijn drie predikanten begraven. Ook de zerken van Epo van Douwma en Hessel van Feijtsma, schenkers van een van de klokken, bevinden zich hier.

Onder de vloer zijn vier grafkelders gevonden, waarvan er één toebehoorde aan de familie Cammingha. In de toren hangen twee klokken, daterend uit 1529 en 1582. Op de eerste klok staat: "Jezus, Maria, Johannes - Rhuardus de Vouw - me fecit dm MCCCCCXXIC". De tweede klok draagt de namen van de schenkers en hun familiewapens: "Sijbrant van Cammingha, Epo Douwma, Hessel van Feijtsma hovelingen tot Huisum, Thomas Both me fecit 1582".

Na de Reformatie ging de kerk over in Protestantse handen. De kerkinrichting dateert uit de 17e eeuw. Verder bevat de kerk enkele 17e- en 18e-eeuwse grafzerken voor leden van de families Roorda en Van Scheltinga, en enkele 17e- en 18e-eeuwse rouwborden. De zes gebrandschilderde ramen uit 1774 zijn vervaardigd door Ype Staak.

De Protestantse Wijkgemeente Huizum

De Protestantse Wijkgemeente Huizum ontstond op 1 januari 2006 uit de vereniging van de Gereformeerde Kerk te Leeuwarden-Huizum en de Hervormde Gemeente van Leeuwarden-Huizum. Vanaf medio mei 2009 kent de gemeente twee wijkgemeenten, elk met een eigen kerkgebouw en predikant(en).

Binnen de geografische grenzen van de wijk Huizum-Oost bevinden zich twee kerkgebouwen: de Dorpskerk en de Oase. De Dorpskerk, die uit de Middeleeuwen stamt, is aanzienlijk ouder dan de 20e-eeuwse Oase.

Geschiedenis van kerkgebouw De Oase

De geschiedenis van de kerk De Oase is relatief kort. Vóór 2006 was de Oase een kerkgebouw van de Gereformeerde kerk Leeuwarden-Huizum. Al in de jaren zestig waren er plannen voor de bouw van een kerkelijk centrum in de nieuwe wijk Aldlân, die aanvankelijk Borniawijk heette. In die periode werd er gekerkt in de Schranskerk.

Naarmate de wijk Aldlân-Goutum groeide, ontstond de behoefte aan een nieuwe indeling. Er werden gesprekken gevoerd met de Hervormde Gemeente van Huizum, de Rooms-Katholieke Parochie, de Vrije Evangelische Gemeente en de Baptistengemeente over een mogelijk gezamenlijk wijkcentrum. Deze gesprekken liepen echter op niets uit. Uiteindelijk koos Gereformeerd Huizum voor een eigen kerkgebouw, hoewel er ook interesse was in een multifunctioneel centrum.

De naam "Oase" werd niet via een wedstrijd gekozen, maar door de architect, Jan van der Plas uit Purmerend. De Deputaten Kerkopbouw van het Landelijk Dienstencentrum adviseerden positief over de bouw van een nieuw kerkelijk centrum, met de aanbeveling te kiezen voor een multifunctioneel gebouw.

De financiering van het bouwproject vergde veel inspanningen. De vrouwen van gereformeerd Huizum organiseerden diverse acties, waaronder de verkoop van tegeltjes met teksten, wat een aanzienlijk bedrag opleverde.

Architectenbureau Jan Plan B.V. uit Purmerend kreeg de opdracht voor het ontwerp, waarbij het ontwerp "Oase" van architect Van der Plas werd aangenomen. Het ontwerp zorgde vanaf het begin voor discussie, en er zijn plannen geweest om het gebouw in zijn geheel om te draaien. Op de bouwtekening is te zien dat de hoek van de kerkzaal, waar nu zitjes zijn, oorspronkelijk bedoeld was als ontmoetingshal.

Het interieur van de Oase is het resultaat van een vernieuwing onder leiding van architect Sándor Weerstra, waarbij het liturgisch centrum een nieuw aanzien kreeg. Sinds de sluiting van de Schranskerk zijn de stoelen uit die kerk in de Oase geplaatst, wat een flexibele opstelling mogelijk maakt.

Aan de Gereformeerde wijkgemeente De Oase waren drie predikanten verbonden: ds. S. Tiemersma, ds. R. de Vries en ds. H. A. [Naam ontbreekt in bron]. Na de fusie en reorganisatie heeft de wijkgemeente Huizum-Oost ds. D.G. Posthuma als wijkpredikant, terwijl ds. W.H. [Naam ontbreekt in bron] [Functie ontbreekt in bron].

Reduzum: Een Dorp met een Rijke Geschiedenis

Reduzum, gelegen op ongeveer 10 kilometer ten zuiden van Leeuwarden, telt zo'n 1100 inwoners. Het dorp kent een rijke geschiedenis die teruggaat tot in de vroege middeleeuwen. De naam Reduzum (of Roordahuizum) is, zoals eerder vermeld, onderwerp van verschillende interpretaties.

Wegen en Buurten in Reduzum

De straten en buurten van Reduzum dragen namen die verwijzen naar de geschiedenis en de bewoners van het dorp:

• Ayttawei: Deze weg van Idaerd naar Reduzum dankt zijn naam aan Aytta State, een boerderij bij de kerk waar zo'n 500 jaar geleden het geslacht Van Aytta woonde. Wigle van Aytta was een bekend raadsman van Karel V en Filips II.
• Buorren: In Friese dorpen is de "buorren" traditioneel de straat waar de middenstand woont. Het deel van de Haadstrjitte dat aan kafee Bleeker grenst, heette voorheen ook buorren. De huidige Buorren heette destijds "de âld buorren".
• Haven: De oorspronkelijke haven reikte tot aan de Haadstrjitte. Omdat de haven nauwelijks meer gebruikt werd en een bron van onhygiëne was, werd deze in etappes gedempt. Plannen om de haven te herstellen zijn er nooit gekomen.
• Alle Jans Smedingstrjitte: Deze weg, genoemd naar Alle Jans Smeding (1820-1902), een smid te Reduzum en secretaris van "it Frysk selskip fan 1844" (1873-1902). Smeding zette zich sterk in voor de emancipatie van het Fries in het platteland en publiceerde diverse artikelen en gedichten.
• Ds. Boersstrjitte: Genoemd naar Benjamin Boers, predikant te Reduzum van 1900 tot 1937. Hij was een opvallende persoonlijkheid die zich ondanks schorsingen inzette voor zijn geloof en medemens.
• Haedstrjitte: De hoofdstraat van het dorp. Het begin, vanaf de kerk, werd vroeger de buorren genoemd. Het deel naar de straatweg heette Púndyk, vanwege het puin waarmee dit stuk na de aanleg rond 1860 bedekt was.
• Master Gorterstrjitte: Vernoemd naar Jan Gorter, hoofd van de lagere school te Reduzum van 1911 tot 1949. Hij was zeer actief in het verenigingsleven, leidde een succesvol zangkoor, was medeoprichter van de gymnastiekclub Stânfries, organist en schrijver.
• Stânfriesstrjitte: Een korte straat genoemd naar de gymnastiek- en korfbalclub Stânfries, die een belangrijke rol in het dorp speelde.
• Joksewei: Vernoemd naar het riviertje de Jokse, dat vroeger de noordgrens van Reduzum vormde.
• Douwe S. Bangmastrjitte: Deze nieuwbouwwijk is vernoemd naar Douwe Sikke Bangma, een verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog die na arrestatie en deportatie naar Duitsland in Zweden overleed.
• Legedyk: Deze weg lag lager in tegenstelling tot de Hegedyk (de huidige straatweg).
• Overijsselse straatweg: Vóór de aanleg van de autoweg tussen Heerenveen en Leeuwarden was dit de verbindingsweg van Leeuwarden naar Overijssel.
• Tsienzerbuorren: Dit buurtschap ontleent zijn naam aan de oudere naam Tsiens, waarvan de betekenis verloren is gegaan.

Reduzum als Experimenteel Dorp

Reduzum heeft een voortrekkersrol gespeeld op het gebied van experimenteel zelfbestuur. In 1995 kreeg het dorp als eerste in Friesland een vorm van zelfbeheer en in 1998 won het de eerste prijs in de Europese Dorpsvernieuwingswedstrijd in zijn categorie. Ook op het gebied van duurzame energie neemt Reduzum een vooraanstaande positie in, met de exploitatie van een windmolen en zonnepanelen op de basisschool.

Architectuur en Boerderijen

De architectuur in Reduzum weerspiegelt de ontwikkeling van het dorp door de eeuwen heen. Er zijn voorbeelden te vinden van gebouwen uit de jaren twintig, zoals Haedstrjitte 39 met zijn gebroken tentdak. De voormalige coöperatieve zuivelfabriek 'De Eendracht' (Ayttawei 73) dateert uit 1890.

De boerderijen in en rond Reduzum zijn ook historisch interessant. De boerderij Tsienzerbuorren 3, vermoedelijk uit het midden van de 17e eeuw, heeft een verbouwde 'kop' uit 1806. Diverse kop-hals-rompboerderijen met onderkelderde voorenhuizen, zoals Ayttawei 2 (1837) en Haedstrjitte 23 (1851), zijn bewaard gebleven. Ook de kleine stelpboerderij Buorren 8 (circa 1880) en de koprompboerderij Nije Twixel (Haedstrjitte 70; circa 1920) zijn vermeldenswaard.

Idaerd (Idaard)

Idaerd, een terpdorp ten oosten van Reduzum, is ontstaan in de vroege middeleeuwen. De Hervormde kerk (Buorren 6), oorspronkelijk gewijd aan St. Gertrudis, is een driezijdig gesloten zaalkerk met een ongelede zadeldaktoren. De 15e-eeuwse toren werd in 1541 hersteld, en de huidige kerk werd in 1774 gebouwd ter vervanging van een middeleeuwse voorganger. In de toren hangt een mogelijke 13e-eeuwse klok.

De inventaris van de kerk van Idaerd omvat een 17e-eeuwse preekstoel met klankbord, een herenbank in Lodewijk XV-stijl van de familie Van Scheltinga (1778), vervaardigd door Dirk Embderveld, en een orgel gebouwd door L.J. van Dam (1806; gewijzigd in 1886 en gerestaureerd in 1982). Verder zijn er 17e- en 18e-eeuwse grafzerken voor leden van de families Roorda en Van Scheltinga, en 17e- en 18e-eeuwse rouwborden. De zes gebrandschilderde ramen uit 1774 zijn door Ype Staak vervaardigd.

tags: #hervormde #gemeente #roordahuizum