De gemeente Zaanstad heeft besloten de bedrijfsmatige activiteit glazenwassen aan te wijzen als vergunningplichtig. Dit besluit is genomen op basis van artikel 2:40c lid 1 aanhef en onder sub b van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) gemeente Zaanstad 2013. De termijn voor bedrijven die reeds actief waren voor de vaststelling van dit besluit, wordt vastgesteld tussen de datum van vaststelling en de datum van inwerkingtreding.
Achtergrond en Juridische Grondslag
In afdeling 10a van de APV, getiteld ‘Tegengaan onveilig, niet leefbaar of malafide ondernemersklimaat’, is in artikel 2:40b lid 1 bepaald dat de burgemeester een gebied, branche of gebouw kan aanwijzen indien de leefbaarheid, openbare orde en veiligheid onder druk staan of er een risico op ondermijnende activiteiten bestaat. Het derde lid van dit artikel stelt dat een bedrijfsmatige activiteit uitsluitend vergunningplichtig wordt gesteld indien deze activiteiten de leefbaarheid, openbare orde en veiligheid beïnvloeden of er signalen zijn van ondermijning.
Op grond van deze bevoegdheden heeft de burgemeester, middels het ‘Aanwijzingsbesluit glazenwassen als vergunningplichtige bedrijfsmatige activiteit gemeente Zaanstad’, de activiteit glazenwassen vergunningplichtig gemaakt. Dit initiatief vindt zijn oorsprong in de constatering van vergaande ondermijnende activiteiten binnen de Zaanse glazenwasserbranche, waarbij een crimineel samenwerkingsverband uit Zaandam-Oost een dominante rol speelt.
Problematiek binnen de Zaanse Glazenwasserbranche
De ondermijnende activiteiten binnen de Zaanse branche omvatten onder andere:
- Zwartwerken
- Oplichting
- Schijnzelfstandigheid
- Intimidatie en bedreiging van concurrenten en klanten
- Geweldsincidenten
- Woonfraude
- Uitkeringsfraude
- Signaleren van mensenhandel en arbeidsuitbuiting
- Malafide verdienmodellen, zoals de huisvesting van arbeidsmigranten
Financieel gewin, met name door het niet of nauwelijks afdragen van belastingen en sociale premies, lijkt centraal te staan. Dit leidt tot grootschalige overtredingen van fiscale wetgeving.
Noodzaak tot Regulering en de Rol van de Wet Bibob
Bij gebrek aan effectieve alternatieve regelgeving heeft de burgemeester zich genoodzaakt gezien tot regulering van de glazenwasserbranche. Dit om, onder andere middels de inzet van de Wet Bibob, de criminele en malafide activiteiten zo effectief mogelijk aan te pakken.
Reikwijdte van de Vergunningplicht
De vergunningplicht geldt voor het vestigen en gevestigd houden van een onderneming die zich bezighoudt met de bedrijfsmatige activiteit glazenwassen, met een specifieke focus op Zaandam-Oost. De algemene term 'glazenwassen' wordt gehanteerd, zoals opgenomen in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel.
De vergunningplicht is van toepassing op ondernemingen die feitelijk (deels) glazenwassen uitvoeren, ongeacht hun inschrijving in het Handelsregister. De vergunningplicht is echter beperkt tot ondernemingen die zich richten op de particuliere markt, en in beginsel niet op de zakelijke markt. Dit onderscheid is gemaakt omdat de particuliere markt als kwetsbaarder voor ondermijnende activiteiten wordt beschouwd dan de zakelijke markt, waar meer gebruik wordt gemaakt van facturatie en administratieve verplichtingen.
Impact op Leefbaarheid en Openbare Orde
De aanwezigheid van een crimineel samenwerkingsverband binnen de glazenwasserbranche heeft een negatief effect op de leefbaarheid, met name in wijken als Zaandam-Oost. Deze wijken kampen reeds met sociaaleconomische achterstand, criminaliteit en overlast. Georganiseerde misdaad, vaak terug te voeren op de handel in verdovende middelen en malafide glazenwassersorganisaties, nestelt zich in deze gemeenschappen.
Volgens rapporten van de Raad van State kan georganiseerde misdaad, door het innestelingsproces, leiden tot een negatief effect op de leefbaarheid. Dit kan zich uiten in het ontwikkelen van subculturen, wantrouwen tegenover de overheid, een positief imago voor criminelen, intimidatie en bedreiging. De criminaliteit kenmerkt zich door verdienmodellen die voortkomen uit illegale producten of diensten, gestolen goederen, illegale prostitutie en goedkope arbeid.
Ondermijnende Activiteiten en Signalen
Het criminele samenwerkingsverband (CSV) binnen de Zaanse glazenwassersbranche is actief in diverse facetten, waaronder het:
- Naar Zaanstad halen van arbeidsmigranten
- Tewerkstellen van deze migranten, al dan niet als (schijn)zelfstandigen
- Huisvesten van deze arbeidsmigranten, waarbij woningen in het goedkope segment worden opgekocht.
Hoewel sommige activiteiten, zoals zwartwerken en schijnzelfstandigheid, onzichtbaar zijn, zijn er ook zichtbare vormen van malafide praktijken. Deze omvatten de illegale huisvesting van arbeidsmigranten in eengezinswoningen, bijkomende parkeerdruk, arbeidsmigranten die in de openbare ruimte verblijven, overbelasting van zorginstellingen en scholen, het gebruik van ‘sleutelplaatsen’ door leden van het CSV, en locaties waar glazenwassers zich verzamelen voor het afstaan van dagopbrengsten.
De negatieve effecten van deze activiteiten beperken zich niet tot Zaandam-Oost, maar verspreiden zich over de gehele gemeente Zaanstad en daarbuiten.
Exploitatievergunning
Het aanwijzingsbesluit introduceert een exploitatievergunningplicht. Het is verboden om zonder vergunning van de burgemeester de bedrijfsmatige activiteit glazenwassen uit te oefenen binnen de gemeente Zaanstad. Dit verbod geldt gemeentebreed voor de kernen Assendelft, Koog aan de Zaan, Krommenie, Westknollendam, Westzaan, Wormerveer, Zaandijk en Zaandam. Het is primair gericht op de particuliere markt en niet op de zakelijke markt.
Bevindingen van Toezichthouders en Politie
Tijdens controles door gemeentelijke toezichthouders en de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) zijn herhaaldelijk misstanden geconstateerd, waaronder zwartwerken, oplichting, schijnzelfstandigheid, intimidatie, bedreiging, geweldsincidenten, woonfraude, uitkeringsfraude, mensenhandel en arbeidsuitbuiting.
Een incident op 13 december 2023, waarbij Turkse mannen met dubieuze visa werden aangetroffen, leidde tot verdenkingen van arbeidsuitbuiting en mensenhandel. De mannen bleken volledig afhankelijk van hun werkgever.
Het ‘Eindrapport Schoonmaak Interventieteams’ van de Inspectie SZW (thans NLA) uit september 2020 bevestigt de jarenlange onrust en problematiek in de glazenwassersbranche.
De tandarts maakt een fout en jij krijgt de rekening
Anonieme Getuigenissen en Bedreigingen
Gesprekken met anonieme glazenwassers uit Zaanstad hebben gedetailleerde inzichten verschaft in de verhoudingen binnen de branche. Glazenwassers deelden ervaringen met intimidatie en bedreigingen, waarbij zij werden gesommeerd een wijk te verlaten uit angst voor geweld. Deze signalen worden bevestigd door meldingen en registraties van de Nationale Politie.
