De Sint-Bernarduskerk in Nieuwpoort-Bad, gelegen op enkele tientallen meters van de Zeedijk, is een markant gebouw met een rijke geschiedenis die teruggaat tot 1877. Het is de enige kerk langs de Belgische kust waarvan het hoofdportaal rechtstreeks op zee uitkijkt.
De Eerste Kerk en de Visie van Benjamin Crombez
De eerste kerk, opgetrokken in 1877, was oorspronkelijk privé-eigendom van Benjamin Crombez, de visionaire ontwikkelaar van Nieuwpoort-Bad. Crombez zag het gebedshuis als een plek voor alle religies en geloofsgemeenschappen, en het gebouw stond dan ook open voor erediensten van diverse gezindten, waaronder katholieke, protestantse en joodse gemeenschappen. Het oorspronkelijke gebouw, een neoromaans kerkgebouw zonder toren, werd opgetrokken op het westelijk uiteinde van de ontluikende badplaats, midden tussen de duinen, om zo de villabewoners nabij het Hendrikaplein niet te storen. Oorspronkelijk noemde Crombez het geen “église” maar een “édifice”.
Onder druk van vele misnoegde zomergasten werd het “édifice” uiteindelijk vrijgegeven voor de katholieke eredienst. Ondertussen brachten onderhandelingen B. Crombez in contact met het bisdom, waar de toenmalige bisschop mgr. Wafelaert verklaarde dat er geen patronaatsrecht bestond en dat de kerk, om door een pastoor bediend te worden, eigendom moest zijn van een kerkfabriek.
Na het overlijden van B. Crombez op 23 augustus 1902 bleek zijn neef-erfgenaam Henri Crombez veel inschikkelijker. Het kerkgebouw werd opnieuw opengesteld en priesters uit het Sint-Bernarduscollege Nieuwpoort verzorgden er de goddelijke diensten. Onder druk van zijn dochter Marie-Madeleine Crombez, vooral naar aanleiding van haar huwelijk, kon het kerkgebouw voor de som van 20.000 fr. worden overgenomen door het bisdom. De volgende maand, op 9 september, werd E.H. Cyriel de Grave als eerste pastoor aangesteld en zorgde hij voor het nodige meubilair. De eerste klok, de “Bernardus”, werd hierna opgehangen.
Pas in 1907 werd de kerk officieel verkocht aan het bisdom Brugge. Het jaar daarop werd op 9 september E.H. Cyriel de Grave als eerste pastoor aangesteld, die onder meer moest zorgen voor het nodige meubilair. De eerste klok, “Bernardus”, werd toen opgehangen.
Verwoesting en Heropbouw na de Eerste Wereldoorlog
Tijdens de Eerste Wereldoorlog, in 1914, werd de Sint-Bernarduskerk, samen met een groot deel van Nieuwpoort-Bad, vrijwel volledig verwoest. Kort na de oorlog, waarin de kerk ten gronde werd vernield, werd E.H. K. Valcke, onderpastoor te Oostduinkerke, aangesteld als dienstdoende pastoor met de zware opdracht te zorgen voor de heropbouw van de kerk. Hoewel op de oude grondvesten, werd het nieuwe kerkgebouw in 1923 veel sierlijker opgetrokken in een neoromaanse stijl ter vervanging van het gebouw uit 1877. Een toren van 24 meter hoog werd hierbij toegevoegd.
Op dinsdag 31 maart 1925 werd de nieuwe kerk ingezegend door E.H. Ostyn, deken van Veurne, en op Palmzondag 5 april werd ze voor het eerst in gebruik genomen, zij het nog zonder klokkengelui. Dit liet echter niet lang op zich wachten: op dinsdag 14 april, de derde paasdag, kon pastoor K. Valcke de 214 kg wegende Sint Bernardusklok wijden.
De bestaande neoromaanse kerk dateert uit 1923 en is een bakstenen basilicaal kerkgebouw. De middenbeuk wordt overwelfd door een tongewelf en de kerk heeft een halfronde apsis. Het is een neo-romaanse bouwwerk, gebouwd ter vervanging van een gelijkaardig kerkgebouw uit 1877.
Schade en Herstellingen tijdens de Tweede Wereldoorlog
Niet alleen tijdens de Eerste, maar ook aan het eind van de Tweede Wereldoorlog werd de kerk van Nieuwpoort-Bad zwaar beschadigd. In mei 1947 startte het herstel, en vijf maanden later kon de kerk terug in gebruik worden genomen. De herstellingen van 1947 bepalen dan ook mede het huidige uitzicht van de kerk. De gevels in gele baksteen rusten op een arduinen sokkel.
Architecturale Kenmerken en Stijl
Het stilistisch onderscheid met de gotische kerken van Nieuwpoort-Stad, Ramskapelle en Sint-Joris is in één oogopslag duidelijk. In de Romaanse stijl domineert immers de rondboog, terwijl de ornamentiek doorgaans minimaal is. Nochtans is de stijlzuiverheid enigszins geschaad door het gebruik van steunberen tegen de torenromp en de zijbeuken, een element dat eerder uit de gotiek stamt.
In een fronton boven de hoofdingang bevindt zich een basreliëf met de afbeelding van Christus Zaligmaker, omringd door de symbolische voorstelling van de vier evangelisten: een leeuw voor Marcus, een rund voor Lucas, een gevleugelde engel voor Mattheus en een arend voor Johannes.
Interieur en Kunstwerken
De kerk bezit diverse waardevolle kunstwerken. Zo is er een houten Sint-Rochusbeeld uit de 17e eeuw en een beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand met Kind, in gepolychromeerd hout en aangekleed, mogelijk 18e-eeuws.
Beelden en Iconografie
- Boven de toegangsdeur van het middenschip staat een beeld van Sint-Bernardus, de patroonheilige van de kerk en de parochie.
- In een nis in de zijingang staat links een Mariabeeld: Onze Lieve Vrouw met Kind. Dit terracotta beeld met middeleeuws karakter, ingewijd op 8 december 1954, was geboetseerd door Joseph Arnost Gauze, dezelfde kunstenaar-ontwerper van het grote kruisbeeld in het hoogkoor. Een madonna uit Veurne (15de eeuw) stond model.
- Het monumentale kruisbeeld, dat onafhankelijk van het altaar is, is een werk van de Tsjech Josef-Arnost Gause.
- Het altaar, ingewijd op 22 augustus 1949 door Mgr. Lamiroy, toont aan de voorzijde beelden van de heilige Donatianus, de heilige Petrus, de heilige Paulus en de heilige Bernardus.
- Sedert 7 augustus 1956 is boven het linkerzijaltaar een gekleed beeld van Onze-Lieve-Vrouw met Kind geplaatst, tussen twee prachtige muurkandelaars. De drie stukken zijn 18de-eeuws.
- Boven het altaar bevindt zich een drieluik: Christus-Koning en de musicerende engelen.
- Beneden, zes koperen gegoten kandelaars op prachtige voetstukken, naar een origineel uit de 13e eeuw.
Overige Kunstobjecten
- In de inkomhal hangt het kunstwerk "Optocht des Nederlandschen Legers naar Oostende". De prenten verwijzen naar de opmars van Prins Maurits van Nassau en zijn leger richting Oostende, na de overwinning in de Slag bij Nieuwpoort op 2 juli 1600.
- Naast de toegangsdeur van het middenschip bevinden zich twee wijwatervaten.
- Naast de deur van de sacristie is een tabernakel in de muur ingemetseld. Dit eikenhouten kunstwerk, bekleed met rood koper, werd geleverd in 1961 en bleef eerst op het hoofdaltaar staan tot 1968. Op de voorzijde staat een boom als symbool van het leven.
- De godslamp is een geschenk van pastoor Valcke.
- De koperen lezenaar in het koor is een geschenk van de parochianen aan E.H. G. Kins ter gelegenheid van zijn 25-jarig pastoraat.
- Het engelenkoor, bestaande uit negen engelen, is afgebeeld in het brandglas van de boogvenstertjes in het hoogkoor.
- Het orgel, geplaatst in augustus 1949, is van het huis Loncke uit Esen en heeft 810 pijpen en 14 registers. Na restauratie in 1994 werd het in 2007 nogmaals grondig gerenoveerd.
- De kruisweg is te volgen in de boogvensters van de zijbeuken, te starten in de linker zijbeuk.
Restauraties en Toegankelijkheid
In 2012 onderging de Sint-Bernarduskerk een grondige restauratie, waarbij onder andere de gevels werden aangepakt. Het kerkplein werd eveneens heringericht.
Voorheen was de kerk ontoegankelijk voor rolstoelgebruikers. In 1996 werd, na onderzoek door de adviesraad voor personen met een handicap, een ontwerp opgemaakt dat is opgenomen in de plannen voor de herinrichting van het kerkplein. De kerk is sindsdien toegankelijk via een hellend vlak.
Herdenkingsplaten en Monumenten
- Op de zijgevel langs de westkant bevindt zich sedert 11 juni 2005 een plaket ter herinnering aan een ontploffing van een reeks Tellermijnen op 9 mei 1945.
- In de muur rechts van de toegangsdeur is er een gedenkplaat 1914-1918 aangebracht met de namen van de negen gesneuvelde parochianen. Tijdens de oorlog '40-'45 werd deze plaat ernstig beschadigd.
- De "Christus Salvator" heeft een mondopening van 90 cm en weegt 480 kg.
- De "Onze-Lieve-Vrouw-ter-Duinen" heeft een mondopening van 66 cm en weegt 206 kg.
tags: #kerkdienst #nieuwpoort #bad