In onze kerkgemeenschap doen we regelmatig voorbede voor broeders en zusters elders in de wereld die vervolgd worden vanwege hun geloof. Deze oproepen tot gebed vinden hun weg naar ons via het kerkblad en onze kerkapp. Soms worden algemene cijfers gepresenteerd, zoals het feit dat één op de zeven christenen wereldwijd te maken heeft met vervolging - wat neerkomt op ongeveer 365 miljoen mensen. Andere keren gaat het om specifieke aantallen, zoals het aantal aanvallen op christenen in India het afgelopen jaar. Daarnaast zijn er de persoonlijke verhalen, zoals dat van pastoor Zachariah uit Nigeria.
Hij leeft in een gebied met frequente conflicten tussen nomadische moslimherders en een christelijke landbouwbevolking. Op een dag, na afwezigheid voor zijn werk, keerde hij terug naar zijn dorp en zag een rookwolk hangen. Met grote angst haastte hij zich naar huis, waar hij tot zijn afschuw zag dat huizen waren afgebrand en de kerk verwoest. In de ruïne van zijn eigen huis vond hij het ergste: zijn vrouw en dochter lagen dood in de keuken. Een onvoorstelbaar verlies.
Aan het einde van de dienst zal een filmpje worden vertoond met een ander persoonlijk verhaal, als introductie op de uitgangscollecte voor Stichting Open Doors. Dit soort verhalen raakt ons diep en kan ons verbinden met Bijbelteksten over het aanvullen van Christus' lijden in ons lichaam, of het aanroepen van God voor recht, zoals we lazen in Openbaringen. Maar wat betekenen deze teksten voor ons hier en nu? Is de zondag voor de lijdende kerk louter een kwestie van medeleven van buitenaf, een "zij daar, zij lijden" tegenstelling? Of staan we uiteindelijk naast onze broeders en zusters die lijden omwille van hun geloof? Kunnen we fundamentele lessen trekken uit de teksten van vandaag?
1. Lijden Hoort Erbij
Paulus' Uitleg van Lijden
We beginnen met de woorden van Paulus uit Kolossenzen 1:23: "Ik ben blij dat ik nu voor u lijd en dat ik in mijn lichaam mag aanvullen wat er nog aan Christus’ lijden ontbreekt, ten behoeve van zijn lichaam, de kerk." Paulus schrijft deze brief om de lezers gerust te stellen, die gehoord hebben dat hij gevangen zit. In plaats van somberheid, drukt hij zelfs blijdschap uit over het feit dat hij mag lijden. De uitspraak "...mag aanvullen wat er nog aan Christus’ lijden ontbreekt" kan een wonderlijke indruk wekken. Behoeft het lijden van onze Heer nog aanvulling? Niet wat betreft de verzoening die zijn lijden heeft gebracht; de Heer heeft de prijs volledig betaald. Paulus bedoelt echter iets anders, wat verband houdt met een centraal thema in zijn brief: de nauwe verbondenheid tussen de gelovige en Christus. "Hij is in u," schrijft Paulus, "en u bent in Hem." Deze intieme verbondenheid betekent dat we delen in alles wat Hem overkomt, niet alleen in het nieuwe leven dat Hij geeft, maar ook in het lijden dat Hij heeft meegemaakt. Jezus' weg voerde niet alleen naar de opstanding, maar ook langs lijden en sterven. Dit is de eerste les: wie Hem volgt, zal dit ervaren. Vaak horen we dat Jezus leed en stierf zodat wij opstanding en heerlijkheid kunnen ontvangen. Hoewel dit waar is ("Voor mij de genade, een doornenkroon voor u"), heeft geloven ook de andere kant: wij met Hem. Delen in zijn lijden én in zijn heerlijkheid. Het is niet mogelijk om alleen het laatste te aanvaarden en het eerste af te wijzen.
Concretisering van Lijden
Voor de vroege christenen was dit makkelijker in te leven. Paulus zat in de gevangenis, en de christenen in Kolosse ondervonden onaangenaamheden vanwege hun geloof. In Openbaringen horen we de zielen roepen van degenen die werden gedood om hun geloof, wat in de eerste eeuwen een harde realiteit was. Bij het volgen van Jezus hoort lijden en moeite, wat voor veel broeders en zusters vandaag de dag nog steeds een bittere realiteit is, zoals het verhaal van pastor Zachariah laat zien. Maar wat betekent dit voor ons? Kunnen wij ons leven hieraan verbinden en er iets van ervaren? Hoewel het antwoord snel "nee" kan zijn, moeten we oppassen om lijden met Christus niet te eng te interpreteren, beperkt tot gevangenisstraf, moord en Bijbelverbranding. Moeite die voortkomt uit het geloof kan veel breder zijn. Jezus leed niet alleen tijdens zijn laatste levensdagen; zijn hele weg voerde naar beneden. Ook pesterige opmerkingen op school of werk, of onbegrip omdat je prioriteiten anders liggen, horen bij zijn weg. Velen van ons hebben hier ongetwijfeld ervaring mee.
We kunnen dit nog breder trekken. Gevangenis en martelaarschap klinken misschien heroïsch, maar Jezus is juist aanwezig waar alle grootsheid ontbreekt. Zijn discipelen hoopten deel uit te maken van een succesvolle beweging, maar werden teleurgesteld. Zo willen wij graag dat de kerk groeit en invloed heeft, maar in werkelijkheid behoren we misschien tot een krimpende groep die in de samenleving minder telt. Deze voortdurende ervaring van teleurstelling is ook lijden! Lijden met Christus, die de laagste weg ging. De Heer volgen, waar dat je ook brengt - zelfs naar een positie die in aardse ogen niets voorstelt. Zelfs lijden aan de kerk, wanneer je teleurgesteld of beschadigd bent door wat mede-gelovigen doen, is lijden met de Heer omdat je zijn weg gaat.
Lijden als Onderdeel van Gods Plan
Een ander lastig aspect in onze teksten is de gedachte dat er een vastgestelde hoeveelheid lijden is die aangevuld moet worden. In Openbaringen moeten de martelaars geduld hebben tot het aantal vol is van hun broeders die nog gedood zullen worden. Dit suggereert dat een bepaald aantal gelovigen als martelaar zal moeten sterven voordat Gods plan voltooid is. Dit is een moeilijke gedachte: dat lijden deel uitmaakt van Gods plan. Westerlingen vragen al snel "waarom?". Een volledig antwoord op vragen over lijden krijgen we niet. God heeft het zo bepaald: Jezus moest lijden om mensen tot heerlijkheid te brengen, en zijn kerk zal eveneens door lijden heen tot heerlijkheid gaan. Dit hangt samen met de strijd tussen goed en kwaad, al is de precieze rol hierin ongrijpbaar. Waarom grijpt God niet met overweldigende macht in? Vanuit een ander perspectief bekeken, is lijden omdat men bij Jezus hoort, of geloof dat louter nadeel lijkt op te leveren, ook onderdeel van Gods plan. Het loopt niet uit de hand; het is de weg naar het Koninkrijk.
2. Lijden is Niet Leuk
Kwaad Blijft Kwaad
Hoewel lijden en moeite deel uitmaken van het volgen van Jezus, en zelfs opgenomen zijn in Gods plan, betekent dit niet dat lijden omwille van Jezus goed, leuk of wenselijk is. Lijden is niet leuk. Het is de weg omlaag, naar situaties die niet gaan zoals gewenst. Lijden is onaangenaam, kan vreselijk zijn: uitsluiting, jarenlange gevangenschap, zelfs executie. Hieraan is weinig verhevens. Achteraf, als men een martelaar wordt genoemd, kan er een monument komen, maar daar heeft men op het moment zelf niets aan. De kleinere vormen van lijden - onbegrip binnen de familie, pesterijen op het werk, als achterlijk worden gezien - leveren geen monumenten op. Lijden is lelijk, zoals pastor Zachariah kan getuigen. Lijden is niet goed, ook al is het onderdeel van Gods plan. Denk aan het lijden van Christus zelf: hoewel het deel uitmaakte van Gods plan, blijft het veroordelen en kruisigen van een onschuldige een vreselijke misdaad. Evenzo zijn de daden tegen onze broeders en zusters elders nog steeds misdadig.
Een Roep om Recht
Daarom is het zo belangrijk dat we het gedeelte uit Openbaringen lazen. De mensen die lijden, roepen om recht. Ze aanvaarden het niet lijdzaam, maar roepen naar God! Dit moeten ook wij doen, al onze vragen uiten naar God, zeker als geloof alleen maar gedoe oplevert of als we niet begrijpen waarom God toelaat dat broeders en zusters het zo moeilijk hebben. Roep naar God om recht! De zielen onder het altaar roepen om recht en zelfs om wraak. Dit woord moet goed verstaan worden. Wraak is bij ons vaak een ongecontroleerde emotie. Het Griekse woord betekent eerder 'zij geven wat ze verdienen'. Ze roepen om rechtvaardigheid: wij verdienen geen lijden! Wij volgen U, Heer! Geef aan hen die ons onterecht doden - doe recht, straf hen! Dit is wat onze broeders en zusters in gevangenissen soms bidden. Zij begrijpen veel psalmen beter dan wij.
Het Overgeven aan Gods Wil
De roepende zielen krijgen geen direct antwoord, maar wel een wit gewaad, een teken van eer voor hun trouw. Ze moeten geduld hebben tot Gods plan volledig vervuld is, tot het vastgestelde aantal vervolgde christenen vol is. "Heb geduld!" is het antwoord. Een ongrijpbaar antwoord, want Gods wegen zijn niet te berekenen. Het enige wat we kunnen doen is vertrouwen: vertrouwen op God, wiens wegen we nooit volledig begrijpen, en vertrouwen op zijn honderdvoudige belofte: uiteindelijk komt er recht, komt Jezus, komt het Koninkrijk.
3. Lijden Bepaalt je bij de Kern
Lijden Houdt je bij de Kern
Lijden en moeite, voortkomend uit het volgen van Jezus, bepaalt je bij de kern. Verhalen van vervolgde christenen zijn vaak indrukwekkend; ze tonen trouw, moed en geloof. Hoewel sommigen opgeven, hebben velen een sterker geloof dan wij, ondanks hun zwaardere situatie. Dit komt doordat lijden je bij de kern bepaalt. Het geneest ons van misvattingen, zoals dat geloof vooral een steun is voor een prettig leven. Je leert waar het werkelijk om gaat: de weg van Jezus gaan, samen met Hem, nauw verbonden aan Hem. Delen in zijn lijden én in zijn verheerlijking. Dit is de kern van het christelijk geloof: Hij voor ons, en wij met Hem. Je leven verweven met het zijne, zijn kruis delen, en de opstanding verwachten.
Daarom: duw de ervaringen van moeite vanwege je geloof niet weg. Dat de kerk hier momenteel niet sterk en succesvol is, is geen toeval of tijdelijke dip. Het is normaal dat de kerk lijdt, dat geloven moeite kost, dat je als volgeling van de Heer niet meetelt. Laten we als Nederlandse gelovigen genezen van het terugkijken naar een vermeend glorierijk verleden. Laten we liever nog verder terugkijken, naar Jezus' weg, naar de vroege kerk, naar onze broeders en zusters wereldwijd. Lijden en moeite, en niet meetellen, horen erbij; het is de weg van de Heer!
Omarm het Lijden
En nu zeg ik iets gevaarlijks: misschien moeten we dit alles omarmen in plaats van wegduwen. Naast Paulus mogen we zeggen: wij, de kerk, ook hier, zijn het lichaam van de Heer. Wij delen in zijn lijden en verwerping, want dat hoort zo, dat staat geschreven. Wij vervullen het lijden van de Heer, tot de dag dat de maat vol is. En dan valt het voor ons nog mee. Hoe meer geloven moeite kost, hoe eerder alles vol zal zijn, en hoe dichterbij de dag van Jezus' wederkomst nadert. Dan leer je daarnaar uit te zien, in plaats van je vervulling te zoeken in een prettig leven hier en nu. Is dit niet de grote ziekte van veel christenen hier: dat we niet meer echt uitzien naar de komende van het Koninkrijk? Lijden leert het je!
En ja, wij hebben het goed, zeker in vergelijking met broeders en zusters elders. Dank daarvoor! Bid vooral ook voor hen, want zij vragen er altijd om. Je hoeft lijden niet te zoeken; het komt vanzelf wel. Maar kijk er niet vreemd van op dat geloven moeite geeft. Je gaat immers de weg van Jezus? Die weg gaat alleen als je door geloof en gebed dicht aan Hem verbonden blijft. Dan zal Hij bijstaan, kracht geven, zelfs in vervolging. En dan mag je uitkijken naar de dag dat de maat vol is. De dag dat God recht doet aan ieder die tot Hem roept, de dag dat alle kwaad wordt uitgebannen en zijn Koninkrijk komt.
Het zijn maar enkele woorden waar we op deze gedachteniszondag bij stilstaan: "Ik ben alfa en de omega (de A en de Z), de eerste en de laatste, het begin en het einde." God is de oorsprong van alles en het einddoel van alles. In Openbaringen zegt Jezus Christus dit van zichzelf: Hij is de A en de Z! Voor de meeste westerlingen is de oerknal de A, en de Z een ijskoude, dode planeet in een uitgestorven heelal. Daartussen spellen zij het woord 'evolutie'. De mens is voor hen niet veel meer dan een slim dier. Daartegenover staat de Bijbel: een groot Schrijver neemt de pen en schrijft een verhaal met een begin, een einde, een plot. En wij zijn de letters daarin. Ineens verliest de eindeloze ruimte zijn beklemming. Ineens zijn er liefdevolle, machtige handen om ons bestaan. Ineens leven we in een prachtig verhaal.
Is dit te mooi om waar te zijn? Is deze wens de vader van de gedachte? Maar dan is daar Jezus en het getuigenis van en over Hem. Een betrouwbaar getuigenverslag vertelt van het wonder van zijn leven, zijn sterven en... zijn opstanding! We leven in het verhaal dat God schrijft. De A is God die zegt: "Er moet licht zijn en er was licht!" De Z is God die zegt: "Zie, Ik maak alle dingen nieuw!" In dat perspectief mag je leven, sterven, en je geliefden aan de dood toevertrouwen. De Vader, de Zoon en de Geest zij eer, tot in alle eeuwigheid!
De vormende waarde van lijden als perspectief van hoop.
tags: #preek #gedachteniszondag #openbaring #7