Inleiding
Gerard Wisse (1873-1957) was een vooraanstaand predikant, lector en hoogleraar binnen de Nederlandse kerken. Zijn leven en werk kenmerkten zich door een diepgaande theologische ontwikkeling, een indrukwekkende prestatie in het schrijven van boeken en brochures, en een sterke betrokkenheid bij het geestelijk leven van zijn gemeenteleden en studenten. Met name zijn gave als kanselredenaar en het houden van tijdredes maakten hem tot een bekende en gerespecteerde figuur.
Vroege Leven en Opleiding
Gerard Wisse werd geboren op 24 maart 1873 te Middelburg. Hij groeide op in een gezin waar zuiverheid in de leer samenging met een godzalige levenswandel, iets wat zijn ouders hem voorleefden. Vanaf jonge leeftijd ging hij mee naar de kerk en bezocht hij catechisaties. Een belangrijke invloed in zijn jeugd was ds. M. Keulemans, de predikant van de Christelijke Afgescheiden gemeente, die hem diepe indrukken van Gods majesteit bijbracht en hem overtuigde van zonde en schuld, om vervolgens de toevlucht tot Christus te zoeken.
Na de lagere school moest Wisse zijn vader helpen in de winkel, wat leidde tot lange dagen. Desondanks vond hij in de avonduren tijd om zich te verdiepen in kerkgeschiedenis en 'oude schrijvers'. De wens om predikant te worden was reeds lang aanwezig. Hij was actief in het zondagsschoolwerk en verspreidde traktaatjes als evangelisatie-arbeid, waarbij hij soms onkerkelijke jeugd wist te bewegen om naar het catechisatielokaal te komen.
Hoewel theologie studeren aanvankelijk onbetaalbaar leek, werd er onverwacht een weg gebaand naar de Theologische School te Kampen. Een rijke mevrouw uit Oostkapelle bood financiële steun aan. Na privélessen Latijn en Grieks te hebben gevolgd, werd Wisse in 1892 ingeschreven aan de Theologische School. Zijn studie verliep voorspoedig; hij mocht tweemaal een klas overslaan. Op 5 april 1898 deed hij kandidaatsexamen en werd hij beroepbaar.
Ambtelijke Loopbaan
Ds. Gerard Wisse diende achtereenvolgens de gemeenten van Gouda, Amsterdam-Overtoom, Leiden, Driebergen, Kampen, Bodegraven en opnieuw Driebergen. In 1921 maakte hij de overstap naar de Christelijke Gereformeerde Kerk, waar hij de gemeenten van Arnhem en Utrecht diende.
Naast zijn werk als predikant was Wisse ook actief als lector aan de Theologische School van de Christelijke Gereformeerde Kerken te Apeldoorn, waar hij colleges gaf in de apologetiek. In 1928 werd hij hoogleraar aan dezelfde instelling, met homiletiek (predikkunde) als hoofdvak. Zijn leerlingen ervoeren zijn doceren als stimulerend, waarbij hij hen vaak aanmoedigde tot originaliteit en oorspronkelijkheid door hen te laten preken over onbekende gedeelten van de Schrift.
In 1938 vroeg hij ontslag aan als hoogleraar en diende hij de gemeenten van Amsterdam-Oost en Middelburg. Zijn gaven als kanselredenaar en het houden van tijdredes, waarin hij maatschappelijke, sociale en politieke misstanden aan de kaak stelde, zijn bijzonder bekend. Enkele titels van zijn tijdredes zijn 'De zangers aan de glazen zee' en 'Eén nacht in het logement der duivelen'. Zelfs kort voor zijn overlijden sprak hij in Rotterdam over de Russische kunstmaan en het Hooglied.
Wisse heeft ook een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de theologische literatuur met zo'n honderd boeken en brochures. Theologen als dr. A. Kuyper, H. Bavinck en Bolland hebben een duidelijke stempel op zijn ontwikkeling gezet. Zijn bestrijding van diverse geestelijke stromingen was diepgaand, praktisch en pastoraal.
Kenmerken van zijn Prediking en Persoonlijkheid
De prediking van Gerard Wisse werd gekenmerkt door een diepgaande uitleg van de Schrift, gecombineerd met pastorale bewogenheid. Hij legde de ziel van de mens bloot in al zijn zonden en ongerechtigheid, maar benadrukte tegelijkertijd de mogelijkheid van verzoening met God door het reinigende bloed van Christus. Zijn preken werden soms als mystiek van aard beschouwd, maar altijd in de meest zuivere vorm: eerst de uitleg van de Schrift, gevolgd door de pastorale toepassing.
Wisse preekte trinitarisch, waarbij Vader, Zoon en Heilige Geest op onderscheiden wijze eer kregen. Hij sprak zowel over het reeds gekomen Koninkrijk als over het nog in volle glorie komende Koninkrijk. Zijn werk werd beïnvloed door de 'oude schrijvers', en zijn prediking was gericht op het hart van Gods kinderen.
Hoewel zijn gaven als kanselredenaar en het houden van tijdredes hem bekend maakten, was hij zich ook bewust van zijn eigen ijdelheid. Hij bleef zich professor noemen, ook na zijn emeritaat, en gaf soms blijk van een naïeve ijdelheid, zoals het verzoek om de verlichting op de galerij aan te doen zodat ook die mensen hem konden horen.
Er circuleren vele anecdotes over professor Wisse. Zo vertelde hij eens dat hij van de dokter moest vissen voor de zenuwen. In Groot-Ammers antwoordde hij op de bezorgdheid van een ouderling over de opkomst bij regenachtig weer: "Waar Wisse is, daar is 'volk'." Ook de anekdote over het strelen van een fiets die de zondagsrust had gehouden, getuigt van zijn bijzondere kijk op de wereld.
HILARISCH: PREDIKANT LIGT DUBBEL OM AFKONDIGING
Latere Leven en Overlijden
Vier jaar na het verschijnen van zijn 'Memoires' (1953) overleed Gerard Wisse op 19 november 1957 te Doorn. Zijn laatste preek, op zondag 17 november 1957, ging over Jesaja 6, een preek over de zingende serafijnen en het aanraken van de lippen van de profeet Jesaja met een kool van het altaar. In het licht van de verzoening stond ook zijn gehele ambtsperiode.
Zijn prestaties, boeken en uitzonderlijke gaven brachten hem niet in de hemel; het was de Christus geschonken gerechtigheid die hem de eeuwige zaligheid deed beërven. Zijn leven getuigt van vrije genade. Wisse had, zoals ieder mens, gebreken, maar deze zijn in de hemelse gewesten niet meer aanwezig.