De Protestantse Gemeente Bakkeveen: Een Historisch Overzicht

De voormalige hervormde kerk van Bakkeveen, gelegen aan de doorgaande weg in het dorp, werd in 1856 gebouwd in neoclassicistische stijl. De realisatie van deze kerk was mede dankzij de steun van de landelijke kerk en de inspanningen van de heren L. Brouwer, R. de Jong en Jannes Terpstra. Hun namen, samen met het stichtingsjaar, zijn vereeuwigd op de gevelsteen boven de ingang aan de voorzijde.

Architectuur en Kenmerken

Dit eenvoudige bakstenen zaalkerkje kenmerkt zich door een driezijdige koorsluiting. De zijgevels en de achterzijde zijn voorzien van rondboogramen. Het zadeldak is gedekt met rode dakpannen, en een houten geveltoren met dakruiter, bedekt met leien, bekroont het geheel. Lisenen verdelen de zijmuren in vlakken, en ook de achterzijde is verrijkt met lisenen. De rondboogvormige ingang is geïntegreerd in het middenrisaliet. Boven de entree bevinden zich een half en een heel rozetraam.

In 1950 onderging de kerk een significante verandering toen de houten toren werd afgebroken en vervangen door een nieuw exemplaar, gebouwd door aannemer Offringa uit Haulerwijk. Een nieuwe luidklok werd aangebracht, aangezien de oorspronkelijke klok tijdens de oorlog in Duitsland was omgesmolten. De financiering voor de nieuwe toren en klok kwam tot stand door de financiële bijdragen van de inwoners van Bakkeveen. De windvaan op de toren is een haan.

Interieur en Muziekale Erfgoed

Het interieur van de kerk was oorspronkelijk sober ingericht. Het plafond bestond uit een witgeverfd tongewelf met trekstangen. Aan weerszijden stonden eenvoudige houten kerkbanken, gescheiden door een centraal pad, en de ruimte werd verwarmd.

Pas in 1963 kreeg de kerk een pijporgel. Voor die tijd werd gebruik gemaakt van een harmonium, dat op een verhoging, de 'kreake', stond. Een paar gemeenteleden ontdekten dat orgelbouwer Leeflang in Apeldoorn een gebruikt orgel beschikbaar had, afkomstig uit de kerk van Stad aan 't Haringvliet in Zuid-Holland. Dit orgel werd aangeschaft voor 6000 gulden.

Het orgel verkeerde echter in slechte staat, mede door lekkage en krimp, en diende gerestaureerd te worden. Firma Bakker en Timmenga uit Leeuwarden voerde deze restauratie uit. Het bleek dat het orgel een grote verscheidenheid aan materialen en pijpen bevatte; sommige pijpen dateerden uit 1780. De reparatie kostte 30.000 gulden, een bedrag dat wederom bijeen werd gebracht door een inzamelingsactie. Het oorspronkelijke orgel was gebouwd door ene Van der Meulen uit Gouda, die gespecialiseerd was in orgelreparatie en -stemming.

Herbestemming en Huidige Status

In 2011 werd de kerk te koop aangeboden in de Leeuwarder Courant. De laatste kerkdienst vond plaats in 2012, ingegeven door een afnemend ledental. In datzelfde jaar werd het orgel geschonken aan het harmonium museum in Paasloo, waar het volledig werd opgebouwd. In 2020 is het orgel verhuisd naar Sint-Petersburg, waar het opnieuw in gebruik is genomen in de Nederlandse Kerk.

De voormalige hervormde kerk heeft inmiddels een nieuwe bestemming gevonden: wonen. Dit is een van de vele transformaties die kerkgebouwen in de gemeente Opsterland hebben ondergaan.

Het Kerkenlandschap van Opsterland

Opsterland kent een rijk en divers kerkenlandschap met 33 kerkgebouwen die in verschillende perioden zijn opgetrokken. Dit varieert van middeleeuwse kerken tot achttiende- en negentiende-eeuwse zaalkerken, en ook diverse gebouwen uit de tweede helft van de twintigste eeuw.

Een overzicht van de kerken in Opsterland onthult de volgende gegevens:

• (Vm.) Hervormde kerk: Jaartal: 1856 ǀ Locatie: Bakkeveen ǀ Huidige functie: Wonen
• De Mande: Jaartal: 1961 ǀ Locatie: Bakkeveen ǀ Huidige functie: Religieus / PKN
• Sint Martenskerk: Jaartal: 1803-1804 ǀ Locatie: Beetsterzwaag ǀ Huidige functie: Religieus / PKN
• (Vm.) Gereformeerde kerk: Jaartal: 1921 ǀ Locatie: Beetsterzwaag ǀ Huidige functie: Retail
• Ontmoetingskerk: Jaartal: 1966 ǀ Locatie: Beetsterzwaag ǀ Huidige functie: Religieus
• De Paedwizer: Jaartal: 1958 ǀ Locatie: Frieschepalen ǀ Huidige functie: Religieus
• Voortgezet Gereformeerde Kerk: Jaartal: 1928 ǀ Locatie: Frieschepalen ǀ Huidige functie: Religieus
• Mariakerk: Jaartal: 1797 ǀ Locatie: Gorredijk (Kortezwaag) ǀ Huidige functie: Cultureel maatschappelijk
• Koninkrijkszaal: Jaartal: 1975 ǀ Locatie: Gorredijk ǀ Huidige functie: Religieus
• (Vm.) Gereformeerde kerk: Jaartal: 1914-1915 ǀ Locatie: Gorredijk ǀ Huidige functie: Horeca
• (Vm.) Doopsgezinde kerk: Jaartal: 1939 ǀ Locatie: Gorredijk ǀ Huidige functie: Wonen
• Christus Licht der wereld: Jaartal: 1967 ǀ Locatie: Gorredijk ǀ Huidige functie: Religieus
• Ontmoetingskerk: Jaartal: 1972 ǀ Locatie: Gorredijk ǀ Huidige functie: Religieus
• Eben-Haëzer: Jaartal: 1870 ǀ Locatie: Gorredijk ǀ Huidige functie: Wonen
• De Witte Kerk: Jaartal: 1739 ǀ Locatie: Hemrik ǀ Huidige functie: Cultureel Maatschappelijk
• (Vm.) Gereformeerde kerk: Jaartal: 1924 ǀ Locatie: Hemrik ǀ Huidige functie: Zorg-/dagbesteding
• Mattheuskerk: Jaartal: 1781-1782 ǀ Locatie: Langezwaag ǀ Huidige functie: Religieus
• Piterkerk: Jaartal: 1743 ǀ Locatie: Lippenhuizen ǀ Huidige functie: Religieus (PKN)
• De Doarpstsjerke: Jaartal: 1908 ǀ Locatie: Nij Beets ǀ Huidige functie: Religieus (PKN)
• Sint Hippolytuskerk: Jaartal: 1415 ǀ Locatie: Olterterp ǀ Huidige functie: Cultureel maatschappelijk
• Sint Jakobuskerk: Jaartal: 1949 ǀ Locatie: Siegerswoude ǀ Huidige functie: Wonen
• Elim: Jaartal: 1970 ǀ Locatie: Siegerswoude ǀ Huidige functie: Religieus (CGK)
• (Vm.) Rehoboth: Jaartal: 1905 ǀ Locatie: Siegerswoude ǀ Huidige functie: Wonen
• Hervormde kerk: Jaartal: 1864 ǀ Locatie: Terwispel ǀ Huidige functie: Religieus
• Gereformeerde kerk: Jaartal: 1921 ǀ Locatie: Tijnje ǀ Huidige functie: Religieus
• (Vm.) Hervormde kerk: Jaartal: 1907-1908 ǀ Locatie: Tijnje ǀ Huidige functie: Wonen
• Sint Petruskerk: Jaartal: ca.1250 ǀ Locatie: Ureterp ǀ Huidige functie: Religieus
• Ontmoetingskerk: Jaartal: 1961 ǀ Locatie: Ureterp ǀ Huidige functie: Religieus
• De Levensbron: Jaartal: 1975 ǀ Locatie: Ureterp ǀ Huidige functie: Religieus
• Weinterp: Jaartal: 1778 ǀ Locatie: Wijnjewoude ǀ Huidige functie: Religieus
• Sint Janskerk: Jaartal: ca. 1450 ǀ Locatie: Wijnjewoude ǀ Huidige functie: Religieus
• Gereformeerde kerk: Jaartal: 1908 ǀ Locatie: Wijnjewoude ǀ Huidige functie: Religieus

De diversiteit in bouwperioden, stijlen en huidige functies van deze gebouwen weerspiegelt de evolutie van het religieuze en maatschappelijke landschap in Opsterland.

tags: #protestantse #gemeente #bakkeveen