De geschiedenis van de protestantse gemeenschap in Drimmelen en de ontwikkeling van haar kerkgebouwen is rijk en complex, met gebeurtenissen die teruggaan tot de 15e eeuw. De huidige protestantse kerk in Drimmelen, gesticht in 1792, is het resultaat van een lange evolutie, waarbij de eerste steenlegging een cruciaal moment markeert in de wederopbouw en continuïteit van het geloof in de regio.
Vroege Geschiedenis en de Kerk van Oud-Drimmelen
Oorspronkelijk kerkten de protestanten in Drimmelen in de kerk van Oud-Drimmelen. Dit gebouw, dat al bestond vóór de Sint-Elisabethsvloed van 1421, werd na deze ramp, waarbij het dorp Drimmelen verlaten werd, het centrum van het nieuw ontstane Nieuw-Drimmelen. In het derde kwart van de zestiende eeuw onderging deze kerk, die voorheen katholiek was, een transformatie tot een protestants gebedshuis. Rond 1693 werd het koorgedeelte aan de oostzijde afgebroken en de oude ingang aan de noordzijde dichtgemetseld, waarna een nieuwe deur in de oostmuur werd geplaatst.
Tegen het einde van de 18e eeuw, rond 1775, begon de kerk van Oud-Drimmelen tekenen van bouwvalligheid te vertonen. De bevolking van het geleidelijk ontstane Nieuw-Drimmelen, dat vanaf 1645 was gegroeid, moest een keuze maken tussen restauratie of de bouw van een nieuw gebedshuis. De beslissing viel in het voordeel van een nieuwe kerk in het nieuwe dorp.
De Bouw van de Nieuwe Kerk in 1792
Op 12 april 1789 werd de laatste dienst in de kerk te Oud-Drimmelen gehouden door predikant Karel Willem van Hardeveldt. De bouw van de nieuwe kerk vorderde gestaag. Op 15 september 1792 werd de bouw aanbesteed en op 31 oktober 1792, de Hervormingsdag, legde de twaalfjarige Maria van Doorn, dochter van de Schout van Drimmelen, de eerste steen. Dit gebouw werd gesticht door Jonkvrouw Maria van Doorn, vrouwe van Drimmelen, ter vervanging van de kerk in Oud-Drimmelen. Haar nagedachtenis werd vereeuwigd in een steen boven de ingang, voorzien van een wapen.
De oorspronkelijke plannen voor de bouw van een kerk in Drimmelen dateren al uit 1752, toen Daniel van Stolk een plan maakte voor de Domeinraad van de Prins van Oranje. Dit plan omvatte ook de vergunning om de oude kerk te Oud-Drimmelen grotendeels af te breken en in te richten als begraafplaats. De nieuwe kerk moest eenvoudig van opzet zijn, met afmetingen van 53 voet lang en 33 voet breed, en de bouwkosten werden geraamd op 8000 gulden, waarvan slechts 500 gulden beschikbaar was.
De bouw van de nieuwe kerk liep echter vertraging op door de komst van Franse troepen die het dorp en de batterij bezetten. Pas op 6 april 1794 werd de eerste dienst in de nieuwe kerk gehouden door ds. ...
Kenmerken van het Kerkgebouw
Het betreft een bakstenen zaalkerk met een verlengd achtkante plattegrond, een veelvoorkomende constructie voor protestantse kerkjes uit die periode. Op het dak bevindt zich een klokkentorentje. De kerkruimte wordt overkluisd door een houten tongewelf, waarin twee rozetten met zeemeerminnen zijn verwerkt. Aansluitend aan de kerk bevindt zich de pastorie, die uit dezelfde bouwtijd stamt. Het ijzeren toegangshek, geplaatst tussen twee hardstenen pijlers, is eveneens uit de bouwtijd. De kerk is verder voorzien van 18e-eeuwse koperen lezenaars en een doopbekkenhouder.
Tegenslagen en Herstelwerkzaamheden
De nieuw gebouwde kerk kende een turbulente start. Op 24 augustus 1794, nog datzelfde jaar van de eerste dienst, werd de laatste dienst in het nieuwe gebouw gehouden. De kerk stond een half jaar onder water, tot anderhalve meter hoog, als gevolg van de inundatie van de Emiliapolder als onderdeel van de Hollandse Waterlinie, bedoeld om Franse troepen tegen te houden. Deze poging mislukte, en de Batterij van Drimmelen werd door de Fransen ingenomen.
Pas vanaf 14 maart 1795 konden de herstelwerkzaamheden beginnen. Alle houten pilasters moesten vervangen worden. Oorspronkelijk waren er in het midden van de kerk voor de vrouwen ongeveer 70 stoelen met biezen zittingen, geplaatst in rijen. Aan weerszijden daarvan bevonden zich, dwars tegen de muren, de mannenbanken, elk met 4 zitplaatsen. Deze "vrouwenstoelen" werden in 1889 vervangen door banken. De consistoriekamer bleek in 1856 te klein en werd in dat jaar verdubbeld in oppervlakte. Omstreeks 1868 werd het houten toegangshek naar het kerkpad vervangen door het huidige ijzeren hek. Tijdens de restauratie van de kerk in 1964-1967 verdwenen ook de banken van de Kerkenraad en Kerkvoogdij.
De Kerk als Ontmoetingsplek en Huidige Status
In de jaren 60 van de 20e eeuw fungeerde het kerkgebouw ook als bedehuis voor de Rooms-Katholieke inwoners van Drimmelen en de Biesbosch. Dit veranderde in 1969 met de gereedkoming van een dorpshuis. De Protestantse Gemeente Drimmelen is momenteel een kleine, maar hechte gemeenschap van ongeveer 100 leden. Sinds 1 januari 2011 is de samenwerking met de zustergemeente in Made geïntensiveerd, met kerkdiensten die doorgaans om de veertien dagen plaatsvinden. Sinds 12 juli 2009 heeft de gemeente geen eigen voorganger meer.
Deze Samen-op-Weg gemeente is ontstaan per 1 januari 1998. De geschiedenis van de kerk in Drimmelen toont aan hoe geloofsgemeenschappen zich aanpassen aan veranderende tijden, maatschappelijke omstandigheden en architectonische ontwikkelingen, waarbij de eerste steenlegging symbool staat voor de start van een nieuw hoofdstuk.
Kerkdienst Oude Jeroenskerk 9 oktober 2022 Kerk en Schooldienst
tags: #protestantse #kerk #drimmelen #eerste #steen