Kennismaking met Diederik Blankesteijn
Op zaterdag 2 augustus a.s. zal Diederik Blankesteijn uit Nijkerk een orgelconcert geven als onderdeel van de zomerserie in de Gereformeerde kerk aan de Hoofdstraat te Voorthuizen. Diederik heeft hiervoor een bijzonder programma samengesteld, waarbij drie psalmmelodieën uit het Geneefse psalter centraal staan. De bewerkingen van deze melodieën komen uit verschillende stijlen en periodes, maar de melodieën zelf blijven steeds hetzelfde. Aan het begin, in het midden en aan het einde van het concert zullen bewerkingen van de melodie van psalm 36/68 klinken. Daartussen worden bewerkingen van psalm 77/86 en psalm 65/72 uitgevoerd.
Carrière en Opleiding
Diederik Blankesteijn, geboren in 1996, is een veelzijdige musicus: hij is concertorganist, kerkmusicus en muziekdocent. Zijn orgelstudie aan het Conservatorium van Amsterdam onder leiding van Jacques van Oortmerssen, Matthias Havinga en Pieter van Dijk resulteerde in een eindexamenconcert in 2021 dat beoordeeld werd met een 9,5.
Naast orgel heeft Diederik zich breed georiënteerd als klavierspeler. Hij volgde lessen piano bij Frank Peters en Wouter Bergenhuizen, basso continuo en improvisatie bij Miklós Spányi en Rien Donkersloot, en klavichord bij Menno van Delft. Deze brede muzikale vorming stelt hem in staat om uiteenlopende muzikale stijlen te belichten en te vertolken.
Prijzen en Publicaties
Diederik Blankesteijn heeft prijzen gewonnen op diverse orgelconcoursen, wat getuigt van zijn talent en ambitie. In 2022 werd zijn orgeltranscriptie van de pianosonate van Franz Liszt uitgegeven. Dit werd gevolgd door de release van zijn debuutalbum ’Liszt: Piano works, arranged for organ’ bij Brilliant Classics in 2023, waarop hij Liszts pianowerken voor orgel bewerkte.
Actuele Werkzaamheden
Momenteel is Diederik cantor-organist van de Lutherse Kerk in Utrecht. Als kerkmusicus is hij daarnaast actief in diverse andere kerken en projecten, waaronder de Grote Kerk in Nijkerk, de Fonteinkerk in Amersfoort en de stichting NijKerkmuziek. Hij fuseerde eind 2018 met de lutherse gemeente van Zeist, waarbij de evangelisch-lutherse gemeente Utrecht-Zeist drie 'vierplekken' heeft: de kerkgebouwen in Utrecht en Zeist, en de kapel van woonzorgcentrum De Wartburg in Utrecht. Sinds eind 2022 is hij cantor-organist van de Lutherse Kerk in de Hamburgerstraat.
Blankesteijn zal de zondagochtenden in Utrecht verzorgen, met als doel de cantorij nieuw leven in te blazen. Op 25 november 2022 presenteerde hij zijn debuut-cd met een orgelconcert in de Utrechtse Lutherse Kerk, waarbij hij het Witte-orgel ten gehore bracht en muziek van Julius Reubke en J.S. Bach speelde. De toegang tot dit concert was gratis, met een optionele gift voor kerkmuziek.
Op 16 september 2023 gaf hij, op verzoek van het Convent van Lutherse Kerkmusici, een lezing in de Lutherkapel in Zeist over 'De Lutherse kerkmuzikale traditie in de 21e eeuw'.
Op 16 juni 2023 sloot hij de applicatiecursus Koordirectie voor Vakmusici aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht af met een examenconcert, waarvoor hij een 8,5 ontving.
Muziek en Tijd: Een Theologische Perspectief
Diederik Blankesteijn heeft naast zijn muzikale studies ook theologie gestudeerd aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Deze achtergrond komt tot uiting in zijn reflecties op de relatie tussen muziek, tijd en tijdelijkheid, geïnspireerd door de Britse theoloog Jeremy Begbie.
Vaak wordt tijdelijkheid als iets negatiefs ervaren, als een beperking die we proberen te beheersen met kalenders en klokken. De mens worstelt met timemanagement en heeft moeite met de eindigheid van dingen, met de wens om eeuwig te leven. Wat vergaat, wordt als slecht beschouwd, terwijl men zich richt op wat blijvend is.
Jeremy Begbie stelt echter dat muziek ons kan leren om anders om te gaan met tijd en tijdelijkheid. Tijd, net als muziek, is een onderdeel van Gods goede schepping. De verwevenheid van muziek en tijd illustreert dit principe.
Muziek is niet zomaar een goede tijdsbesteding; het is een kunstvorm die bestaat bij de gratie van tijdelijkheid. Op alle niveaus speelt muziek met de tijd: de volgende toon verschijnt pas als de vorige verdwenen is, en ritme is onlosmakelijk verbonden met tijd. Dit is inherent aan de werking en schoonheid van muziek.
Muziek herinnert ons er ook aan dat geduld waardevol is. Soms willen we snel voorbij bepaalde zaken, omdat we vinden dat ze tijd 'kosten'. Echter, wachten is niet altijd negatief. Net als in muziek komen veel dingen in het leven pas tot bloei als de tijd rijp is. Zelfs stiltes in muziek zijn geen 'loze tijd', maar een intrinsiek onderdeel van het geheel.
Muziek laat zien dat we niet boven de wereld en de tijd staan. We zijn deel van de wereld en de geschiedenis, onderworpen aan de tijd. We zijn mensen, geen goden, en dat is een positief gegeven. Tijdelijkheid en vergankelijkheid zijn niet per definitie slecht, hoewel het verlies van een geliefde bijvoorbeeld blijvende pijn kan veroorzaken.
MUZIEK IN DE KERK: Wat zegt de Bijbel? | Instrumenten, Tradities & Aanbidding uitgelegd
Muziek en Beeld: De Kracht van Associatie
Op 4 oktober, dierendag, reflecteert Blankesteijn op zijn eigen voorkeur voor muziek boven dieren, hoewel hij wel de associatie maakt met Camille Saint-Saëns' "Carnaval der Dieren". In dit muzikale werk worden veertien diersoorten portretteerd, wat vaak een humoristisch en beeldend effect heeft dat de muziek toegankelijk en begrijpelijk maakt.
Dit illustreert hoe muziek toegankelijker en begrijpelijker wordt met een bijbehorend beeld, verhaal of specifiek idee. Een stuk als "Peter en de Wolf" is gemakkelijker voor te stellen dan een "Prelude en fuga". Dit geldt ook voor muziek die doet denken aan natuurverschijnselen zoals onweer of maneschijn, en zeker wanneer er een concreet verhaal wordt verklankt, zoals in film of opera.
Sommige musici worden ook vergeleken met dieren. De parodie op piano-oefeningen in "Carnaval der Dieren" en de term "klavierleeuwen" voor virtuoze pianisten illustreren dit. Het excentrieke gedrag van sommige diersoorten vindt een echo in het gedrag van musici op het podium.
Hoewel dit soms als showgedrag kan worden ervaren, kan de visuele performance van musici juist bijdragen aan de waardering van de muziek. De concentratie en beleving die zichtbaar zijn, versterken de muzikale ervaring. Dit geldt in nog sterkere mate voor dirigenten, wier bewegingen en mimiek het publiek meenemen in de muziek, ongeacht of de muziek beeldend of abstract is.
Uiteindelijk kan geen enkele muziek zonder verhaal, beeld of emotie. Een goede toelichting kan het publiek helpen de essentie te vatten, net als een voice-over in een documentaire. Een fantasierijke uitvoering van de muziek is minstens zo belangrijk.
Columns voor het Reformatorisch Dagblad
Vanaf september 2016 tot en met januari 2020 schreef Diederik Blankesteijn regelmatig columns over muziek voor het Reformatorisch Dagblad. In deze periode deelde hij zijn inzichten en reflecties op diverse muzikale onderwerpen.
De Relatie tussen Dominee en Organist
De dominee en de organist zijn vaak de meest dominante figuren in kerkdiensten. Hun communicatie, zowel rondom als tijdens de dienst, is cruciaal. Soms is directe communicatie noodzakelijk, bijvoorbeeld bij technische problemen, maar er kan ook sprake zijn van een machtsspel, zoals wanneer een predikant een kort voorspel aankondigt en de organist juist langer speelt.
Intrigerend is de subtielere, indirecte communicatie. Tijdens het bidden kan een predikant uitgebreid bidden om kracht, vaardigheid en zegen voor de organist. Dit kan de vraag oproepen of de predikant vindt dat de organist dit nodig heeft vanwege een minder goede prestatie, of het kan een vorm van compliment zijn.
Ook de organist kan via muziek boodschappen overbrengen, hoewel dit lastiger is. Een liedkeuze kan ingaan tegen de preekboodschap, of bij frustratie kan er banaal gespeeld worden. Echter, deze boodschappen bereiken zelden het beoogde doel. De meeste gemeenteleden zullen de subtiele boodschappen niet opmerken of de intentie vermoeden.
Het vermijden van onvruchtbare (mis)communicatie in de liturgie is wenselijk. De organist kan zich het beste richten op het passend laten verlopen van de dienst. Predikanten wordt geadviseerd de muziek niet standaard tot bespreekpunt of gebedsonderwerp te maken, om de aandacht te richten op de kern van de dienst.
De kracht van een ritueel, zoals de Nationale Dodenherdenking, ligt in de soberheid en de voorspelbaarheid. De vorm creëert een sfeer die anders is dan de alledaagse, waardoor gesproken woorden extra impact hebben. Het kerkgebruik van veel woorden tussendoor kan afleiden van waar het werkelijk om gaat. Woorden kunnen krachtig zijn, maar voorzichtigheid is geboden. Dit geldt des te meer voor muziek, die soms als triviaal wordt beschouwd door de alomtegenwoordigheid van achtergrondmuziek.
Het voorkomen dat de eredienst een log gevaarte wordt, waarbij het verband tussen de onderdelen verloren gaat, is belangrijk. Liturgie is een weg, een spanningsboog, geen aaneenschakeling van losse brokstukken woord en muziek. Een zekere soberheid is een goed, zelfs gereformeerd, streven. Niet het vele is goed, maar het goede is veel.
tags: #reformatorisch #dagblad #diederik #blankesteijn