De Vroege Geschiedenis van Doopsgezinde Gemeenten
De oorsprong van veel Doopsgezinde gemeenten in deze regio gaat ver terug. Omstreeks 1620 werden de eerste gemeenten gesticht, met een focus op het geloof en de gemeenschap. Deze gemeenschappen werden soms aangeduid als "Gods huis".
Door de geschiedenis heen kenden de gemeenten perioden van stabiliteit en uitdagingen. Vanaf 1755 was de gemeente in Kollum geruime tijd vacant. Ook in 1810 volgde een langdurige vacante periode, waarbij de diensten werden verzorgd door "Leeraren van naburige gemeenten". Deze vacatures waren niet altijd bevorderlijk voor het gemeenteleven, wat soms resulteerde in een afname van het aantal leden, zoals een periode waarin er nog maar tien leden waren.
Ondanks deze tegenslagen toonden de gemeenschappen veerkracht. Er werden initiatieven genomen om het Doopsgezind kerkelijk leven weer op te bouwen. Met name op initiatief van ds. Jac. werd er een nieuwe kerk gebouwd, wat leidde tot de oprichting van een zelfstandige gemeente. In latere jaren werd er een kring in Buitenpost gevormd, waarin met name Tj. actief was. Ook ontving men veel steun van ds. S.S. Grijpskerk. De oprichting van de gemeente in Zwaagwesteinde betekende een vergroting van de activiteiten.
De Oprichting van een Eigen Doopsgezinde Gemeente in Zwaagwesteinde
In Zwaagwesteinde ontstond de behoefte aan een eigen Doopsgezinde gemeente. Dit gebeurde met veel enthousiasme. Ds. Joh. werd vervolgens beroepen als predikant van de nieuwe gemeente. De eerste kerkenraad werd gekozen, bestaande uit vertegenwoordigers uit Buitenpost (G. A. Tj. de Wal, J. Zijlstra en E. Bosma-Bos), Kollum (br. Banda) en Twijzel (zr. H. de Jong en br.). Deze nieuwe gemeente vestigde zich in het gebouw van de Vrijgemaakt Gereformeerden, dat later bekend werd als de kerk aan de Irenestraat.
Er werd hard gewerkt om een eigen kerkgebouw te realiseren, met als doel een houten kerkje te bouwen. In de zomermaanden vonden de diensten plaats in een oude boerderij. Deze locatie werd grondig schoongemaakt voor de samenkomsten, waarbij zelfs tot aan de gierkelder werd geboend en geschrobd.
Naast de kerkelijke activiteiten werden er ook evenementen georganiseerd om jongeren te betrekken. Er was ruimte voor plezier, en campers konden genieten van verse melk van de boeren en aardappelen. Boeren stelden hun faciliteiten open om de jongelui te laten douchen, wat de betrokkenheid van de gemeenschap benadrukte. Deze initiatieven toonden aan dat de gemeenteleden echte vakmensen waren.
Actuele Ontwikkelingen en Gemeenschapsleven
De Doopsgezinde gemeenten in Noordoost-Fryslân blijven zich ontwikkelen. In de huidige tijd, nog maar kort geleden, kunnen veel mensen zich de situatie nog herinneren van vijf-en-veertig jaar geleden. De situatie is nu anders, maar de trouwe vrienden en belangstellenden blijven betrokken.
Momenteel is er een part-time predikant in dienst, ds. uit Kollum. Er is ook een Vrouwencontactgroep actief, die zich richt op zingeving en het voeren van gesprekken daarover. Dit benadrukt de voortdurende behoefte aan gemeenschap en dialoog binnen de gemeente.
Online Diensten en Digitale Betrokkenheid
In reactie op de uitdagingen van de moderne tijd, zoals de coronapandemie, hebben veel kerken, waaronder de Doopsgezinde Gemeenten Hallum en Stiens, hun diensten aangepast. Sommige kerken hebben alles afgelast, terwijl anderen kiezen voor online diensten. Voorganger Tineke Bosma en de gemeenteleden in Stiens en Hallum maken een weekkalender met korte overdenkingen, gedichten en liederen voor alle gemeenteleden. Dit toont de aanpassingsvermogen en de inzet om de gemeenschap verbonden te houden, ook op afstand.
Andere kerken, zoals de christelijk-gereformeerde kerk in Dokkum, zenden diensten uit rondom Pasen. De diensten zijn te beluisteren via kerkomroep.nl en Kabelnoord. De Protestantse Gemeente Mariëngaarde in Hallum viert de stille week en Pasen eveneens op afstand, maar wel met elkaar. Dit omvat diensten voor Witte Donderdag, Goede Vrijdag, Stille Zaterdag en Pasen, waarbij symbolische handelingen zoals het breken van brood, het aanreiken van de beker, het leggen van steentjes bij het kruis en het aansteken van kaarsen centraal staan. Het gezamenlijk zingen van het lied "U zij de glorie" op Pasen om 10.00 uur, in verbondenheid met vele andere kerken, onderstreept de eenheid binnen het geloof.
De heidense oorsprong en gebruiken van Pasen | Volledige documentaire
Leden en Hun Levensverhalen
De gemeenten worden gevormd door de leden en hun persoonlijke verhalen. Op 11 februari is gemeentelid Janna Wilhelmina Berendina Hazekamp, roepnaam Jannie, overleden op 93-jarige leeftijd. Haar leven, dat begon in Leeuwarden, werd gekenmerkt door haar passie voor haar werk bij de griffie van de rechtbank, haar liefde voor muziek en haar betrokkenheid bij de kerk. Vanaf haar jeugd was zij betrokken bij de kerk en na haar pensionering diende zij de kerk met veel inzet als ouderling. Haar hulpvaardigheid en openheid werden gewaardeerd, hoewel de kring van haar naasten kleiner werd door overlijden.
Op 16 februari overleed in Abbingahiem gemeentelid Tinie de Jong-Weidenaar, op 86-jarige leeftijd. Haar leven, dat begon in Dokkum, werd gevuld met haar gezin, haar werk in de zorg en als schoonmaakster. Ze stond bekend om haar liefde voor bloemen en planten, haar gastvrijheid en haar kookkunst. Haar geloof was altijd van groot belang, en ze bezocht trouw kerkdiensten en zong graag vertrouwde liederen. Haar zorgen bracht ze in gebed bij God. De verhuizing naar Abbingahiem was moeilijk, maar dankzij thuiszorg en de betrokkenheid van haar familie en medebewoners kon ze er toch een plezierige tijd hebben. Haar afscheidsdienst werd gekenmerkt door haar geliefde liederen, dierbare herinneringen en het delen van foto's, met de pelgrimspsalm 121 als leidraad.
Tradities en Toekomstige Initiatieven
Tradities spelen een belangrijke rol binnen de Doopsgezinde gemeenten. De kindernevendienst in "De Oase" organiseert jaarlijks op Palmzondag het maken van Palmpasen stokken, een traditie met een diepere symboliek die met de kinderen wordt besproken. Om deze dienst extra feestelijk te maken, is er een projectkoor met kinderen gevormd om in de dienst te zingen, onder begeleiding van Tsjeard Kramer en in samenspraak met Ds. Anne Henk Boschma.
De Doopsgezinde Gemeente Holwerd-Blija-Ternaard heet iedereen van harte welkom en benadrukt dat geloven voor hen betekent in God vertrouwen en geïnspireerd raken door te werken aan geloof, elkaar ontmoeten en samenwerken aan vrede, rechtvaardigheid en heelheid in de wereld. Geloven wordt vooral samen gedaan, als een levenswijze en een weg die in vreugde en vrede wordt gegaan.
De gemeente organiseert ook activiteiten zoals excursies naar akkerbouwbedrijven en het lopen van een labyrint achter de Vermaning in Holwerd, om inspiratie op te doen. Er zijn gesprekskringen, en er wordt aandacht besteed aan de relatie tussen de Bijbel en kunst.
Binnen de gemeenschap wordt ook stilgestaan bij de voortdurende ondersteuning van gevangenen via Amnesty. De werkgroep voor dit initiatief heeft echter besloten haar werkzaamheden stop te zetten, omdat de deelname en actievoeren via de website van Amnesty is teruggelopen. De oproep is om via de website van Amnesty, www.amnesty.nl, deel te nemen aan acties, wat kosteloos en weinig inspanning vergt.
De Geschiedenis van de Doopsgezinde Gemeente in Stiens
De oorsprong van de Doopsgezinde gemeente in Stiens is niet precies bekend, maar al in 1594 waren "Dopersen" actief in de omgeving. Een vergadering van "Mennonieten" ten huize van Johannes Gaukes werd bezocht door de Hervormde predikant Ds. Ruardus Acronius, die hen probeerde te "onderwijzen". De Mennisten stonden echter niet open voor zijn "lering" en verlieten de bijeenkomst. Later probeerde Acronius hun dwalingen te weerleggen in Cornjum.
Toen in 1695 de Friese Doopsgezinde Sociëteit werd opgericht, bestond er in Stiens al een Doopsgezinde gemeente. Zij werden lid van de F.D.S., maar de betaling van 5 stuivers per lid was een uitdaging. Ze verschenen later op een lijst van gemeenten in nood omdat ze hun "leraar" Jan Reinders niet konden betalen. Van 1696 tot 1701 ontvingen zij hiervoor financiële hulp van de F.D.S. Het aantal betalende leden schommelde in die periode tussen de 25 en 40.
Na deze periode ging Doopsgezind Stiens een combinatie aan met Hijum, een samenwerking die nog drie jaar financiële hulp nodig had. In 1944 werd er een Doopsgezinde "kring" gesticht in Stiens, waarvan de leden deels lid waren van de gemeente Hallum en deels van Oudebildtzijl. In 1954 werd de kring hernieuwd opgericht met ongeveer 25 tot 30 leden.
De Ontwikkeling tot een Zelfstandige Gemeente
In 1974 besloot deze kring weer een gemeente te worden. Van de ongeveer 30 kringleden steunden 10 leden het plan, en op 19 november 1974 werd de gemeente officieel opgericht. Een half jaar later voegden zich nog 8 leden bij hen. De kersverse gemeente ontving startsubsidie van zowel de A.D.S. als de F.D.S. Ds. de Groot uit Zwaagwesteinde werd consulent van de gemeente.
Het gebouw voor de diensten werd gehuurd: het voormalig evangelisatiegebouw van de Hervormde Gemeente. Dit gebouw kwam later in bezit van de burgerlijke gemeente en werd vervolgens doorverkocht aan muziekkorps "Studio", met de voorwaarde dat de Doopsgezinden het voor hun kerkdiensten mochten blijven gebruiken.
In 1975 werd een "West-Hill" Zondagsschool opgericht. Het jaar daarop werd Ds. Maas benoemd tot predikant voor één dag per week. Stiens vormde toen een combinatie met St. Annaparochie en Oudebildtzijl, een samenwerking die duurde tot 1978. Ds. Maas vertrok vervolgens naar Ameland.
In januari 1978 werd Zr. J.M. Boonstra-Duijf predikante. Op 31 mei 1987 nam zij afscheid en vertrok naar de combinatie Zwaagwesteinde, Veenwouden, Buitenpost. Op 13 september 1987 deed Zr. L. v. Wijk-Hoekstra haar intrede als predikante. Op 2 juli 1989 nam zij afscheid en vertrok naar de "kustcombinatie" Bolsward, Hindeloopen, Makkum en Workum. Op 22 oktober 1989 deed Zr. M.G. Bakker-v. Kampen haar intrede.
Een Eigen "Fermanje" en Vernieuwingen
Eind 1996 kocht de gemeente, met hulp van vele donateurs uit binnen- en buitenland, het voormalige "Studio" gebouw aan de Kakewei nr. 16 te Stiens, en verkreeg zo een eigen "Fermanje". Per 1 februari 1998 werd br. Th. de Jong aangesteld als pastoraal werker in de gemeente. In 1999 vierde de gemeente haar 25-jarig jubileum met een gemeentedag/weekend op Menno’s Pleats te Nijhuizum.
Per 1 februari 2004 was de Doopsgezinde gemeente Stiens vacant en zocht, samen met de Doopsgezinde gemeente Hallum, naar een geschikte kandidaat voor pastoraal werker voor beide gemeenten. Sinds 1 januari 2005 is zr. A. Veurman-Klaren aangesteld als pastoraal werker, en zij is tevens werkzaam in de Doopsgezinde Gemeente Hallum.
In 2012 onderging de Fermanje aan de Kakewei een zeer grote onderhoudsbeurt, waarbij de gehele gemeente actief betrokken was. Het pannendak en houtwerk werden waar nodig vervangen, al het buitenschilderwerk werd uitgevoerd, en binnen werden schilderwerkzaamheden in nieuwe frisse kleuren verricht. De vloerbedekking en gordijnen werden vernieuwd. Om dit te bekostigen werden fondsen en instellingen aangeschreven en diverse acties binnen de gemeente gevoerd met goed resultaat. Op 13 oktober 2012 werd een feestelijke marktdag gehouden. Op 14 oktober 2012 werd met een dienst en samenkomst de heropening van de Stienser fermanje gevierd, met de uitspraak: "Wy binne ûnder dak!"
Samenwerking en Internationale Banden
Op 28 juni 2014 namen de gemeenten Hallum en Stiens informeel afscheid van hun voorganger, Annebouk Veurman-Klaren, met een uitgebreide maaltijd in de Fermanje van Stiens. Het officiële afscheid in een dienst met genodigden vond plaats op 29 juni 2014 in de Fermanje van Hallum. Zr. Annebouk had de beide gemeenten 9,5 jaar gediend. De gemeenten waren tot 1 januari 2015 vacant.
Br. Rob Workel begon daarna als voorganger te dienen, in samenwerking met de Doopsgezinde gemeenten Hallum en Holwerd. De intrededienst was op 18 januari 2015 om 14.00 uur te Holwerd. De drie gemeenten organiseren regelmatig gezamenlijke activiteiten, zoals diensten en gespreksgroepen.
Br. Rob bracht ook de contacten mee met de unitarische gemeente van Nagyajta in Roemenië. Met partner Giel van Leerzem werden er reizen naar Roemenië georganiseerd, waarbij altijd een warm bezoek werd gebracht aan Nagyajta. Vele gemeenteleden gingen mee op deze reizen. Samen met de Federatie Doopsgezind Gereformeerd Ameland en de Doopsgezinde gemeenten Holwerd, Hallum, Stiens en de unitarische gemeente van Nagyajta werd een verband opgericht: "klavertje vijf" in het Hongaars: "Lóhere 5".
Eind augustus 2018 bracht de gemeente Nagyajta een bezoek aan de Nederlandse vier gemeenten. Op zondag 2 september 2018 was er een gezamenlijke feestelijke dienst in Holwerd met alle vijf de "blaadjes" van het klavertje, met als thema: "Isten összeköt - God ferbynt - God verbindt".
Op 25 augustus 2019 nam br. ... afscheid. Op 28 september 2019 vierde de Doopsgezinde gemeente Stiens haar 45-jarig bestaan met een "burendag" en een reünie met alle bekenden in de Fermanje (de 45 jaar bestond op 12 november 2019).
Op 29 september 2019 deed zr. Tineke Bosma intrede als predikant in de Doopsgezinde gemeenten Stiens en Hallum, in een gezamenlijke dienst in Hallum. Per 1 januari 2021 nam zr. Tineke Bosma afscheid van beide Doopsgezinde gemeenten, in aparte diensten voor elke gemeente vanwege coronavirus-preventie. De periode dat Tineke werkzaam was, stond vooral in het teken van corona, met digitaal opgenomen vieringen die via YouTube bekeken konden worden, en vele andere creatieve coronapreventieve maatregelen.
De gemeenten Hallum en Stiens gingen daarna samen op pad voor de beroeping van een pastoraal werker. Thea Tholen-Haagsma werd gevraagd en werd op 16 januari 2022, te Hallum, beroepen/aangesteld in de gemeenten Hallum en Stiens. De dienst werd geleid door ds. W. Beuker, met R. Wiersma als organist en een optreden van Rienk, de zoon van Thea, die "de winden Gods" in het Fries zong.
tags: #tineke #bosma #doopsgezind