Imam Sohail El Kouch vervult de rol van geestelijk verzorger in het detentiecentrum op Schiphol. Op een stralende lentedag, tijdens de coronatijd, ontmoeten de interviewers Lex en Nina hem bij het detentiecentrum. Sohail, die eerder bij de politie werkte, is niet het stereotype beeld van een imam. Zijn korte baard is nauwelijks zichtbaar met een mondkapje, wat zelfs tot een vraag van een gedetineerde leidde.
In de gevangenis wordt Sohail geconfronteerd met de diverse interpretaties van de islam. Hij benadrukt dat de opvattingen over "de goede islam" sterk variëren, niet alleen tussen verschillende nationaliteiten zoals Marokkanen en Turken, maar ook binnen die gemeenschappen zelf. Voor Sohail is het belangrijk om met een open blik te bemiddelen en mensen te motiveren om de islam positief in te zetten voor persoonlijke groei en een positieve bijdrage aan de omgeving. Hij ziet zijn geloof als een levenswijze: "We zijn wereldburgers en moslim ben je niet alleen thuis, maar ook in je stad en in je land."
Sohail zet zich actief in tegen radicalisering en bespreekt de risicofactoren die daarbij komen kijken. Echter, net als andere geestelijk verzorgers, ligt de kern van zijn werk in het bieden van een luisterend oor en aanwezigheid voor mensen die het moeilijk hebben of worstelen met levensvragen. Dit werk is niet altijd eenvoudig. Zijn eerste gesprek was met een man die zijn vrouw had vermoord, een ervaring die hem diep raakte: "Ik kwam rustig over, maar vanbinnen was ik bang." Hij deelt hoe hij voorkomt dat hij verbitterd raakt in een wereld waar dergelijke gebeurtenissen aan de orde van de dag zijn, waarbij het woord "rust" een centrale rol speelt in zijn benadering.
De impact van de pandemie op geloof en gemeenschap
De pandemie heeft ook de beleving van het geloof beïnvloed. Sohail beschrijft een Ramadan die hij "nooit te vergeten" noemt, omdat de gebruikelijke gezelligheid van de gemeenschap en bezoeken aan de moskee niet mogelijk waren. Dit leidde tot een meer huiselijke en gezinsgerichte beleving van spiritualiteit. Hij deelt hoe hij met zijn kinderen van acht en zes praat over corona, de Ramadan en de islam, en hoe ziekte en dood dichterbij kwamen, wat de smeekbedes intenser maakte. Hij probeert de spiritualiteit die hij in die periode ervoer vast te houden.
Het vasten als zelfontwikkeling en de islam als levenswijze
Sohail legt uit dat het vasten niet alleen een religieuze plicht is, maar ook een periode van zelfontwikkeling. Hij benadrukt dat het meer inhoudt dan alleen niet eten en drinken. Het is een kans om jezelf te trainen, bijvoorbeeld om een kort lontje te overwinnen of een snoepverslaving te doorbreken. Hij ziet de islam als een complete levenswijze, van het moment van opstaan tot het slapengaan, die houvast biedt en rust geeft door middel van rituelen zoals de vijf dagelijkse gebeden. Deze momenten van bezinning in een hectische wereld, aandacht voor voeding en woorden, en bewustzijn van daden, zijn essentieel voor hem.
Aanpassingen in het detentiecentrum tijdens de pandemie
De pandemie bracht significante veranderingen met zich mee in het detentiecentrum. Ambulant werk, zoals het vrij rondlopen op afdelingen en gesprekken aanknopen, was niet meer mogelijk. Groepsgesprekken en gebedsdiensten moesten ook worden stopgezet. In overleg met de directie en collega's werden nieuwe werkwijzen ontwikkeld, conform de richtlijnen van het RIVM. Gebedsdiensten werden op de afdelingen zelf gehouden, met maximaal tien personen op anderhalve meter afstand. Sohail beschrijft de acht dagelijkse, verkorte diensten als een noodzakelijke maatregel om rust te bewaren in een periode van angst en onrust. Tot zijn verbazing verliepen deze diensten uitstekend en gaven hem energie.
De inhoud van preken en de vertaling naar de huidige tijd
De diensten bestaan uit een preek en een gebed, waarbij in de preek actuele onderwerpen worden aangesneden. Aanvankelijk lag de focus op corona, later op de Ramadan. De diensten fungeren als een uitlaatklep voor de gedetineerden, die veel vragen hebben, met name over het omgaan met het uitblijven van bezoek. Sohail vertaalt de traditie naar de huidige tijd door te verwijzen naar historische pandemieën, zoals de pest veertienhonderd jaar geleden, toen ook maatregelen werden genomen en moskeeën gesloten waren. Dit helpt de gedetineerden de huidige situatie in een breder perspectief te plaatsen.
Transformatie door zingeving in detentie
Sohail deelt een indrukwekkend verhaal over een gedetineerde die zich in de isoleercel bevond en hem vroeg naar de betekenis van "soenna" (profetische traditie). Deze jongen, die hij omschrijft als een "echte boef", toonde een onderzoekende geest naar de zin van het leven binnen detentie. Sohail zag deze jongen transformeren tot een voorbeeldige burger in detentie, die zelfs werd voorgedragen voor een leiderschapspositie binnen de gedetineerdenpopulatie. Uiteindelijk startte hij na zijn vrijlating een succesvol bedrijf in Turkije, wat aantoont hoe zingeving kan leiden tot een positieve levenswending.
Hij benadrukt dat veel gedetineerden, die buiten een snel leven met veel geld verdienden, nu beperkt zijn en worstelen met depressies en de vraag naar zingeving. Sohail probeert hen te confronteren met hun daden door middel van reflectie. Dit vereist geduld en het opbouwen van een band. Hij vertelt over een gedetineerde met wie hij vier jaar lang een band opbouwde voordat deze persoon openhartig kon praten over zijn daden, wat leidde tot tranen en een doorbraak.
In een gesprek met een jongeman die veel geld verdiende met criminele activiteiten, confronteerde Sohail hem met de vraag wat hij zou zeggen tegen God op de Dag des Oordeels, gezien zijn intellect en de mogelijkheid om een goed leven te leiden. De jongeman erkende dat hij gelijk had, maar worstelde met de wens naar materiële zaken. Sohail probeerde zijn geweten wakker te schudden door te wijzen op het gebrek aan rust en waarde in zijn huidige leven. Hoewel de jongeman er uiteindelijk niets mee deed, heeft Sohail zijn best gedaan om hem de weg te wijzen naar een leven met meer betekenis.
De rol van moeders en de menselijke connectie
Sohail erkent dat sommige gedetineerden wel goed naar hun geweten luisteren. Hij merkt op dat het soms helpt om over de ouders te beginnen, met name de moeder. Hij citeert de profetische traditie die stelt dat "het paradijs onder de voeten van de moeder" ligt, wat vaak leidt tot tranen en reflectie op het pijn doen van anderen. Hoewel hij dit niet wil misbruiken, ziet hij het als een effectieve manier om mensen te raken.
Vluchtelingen en de uitdagingen van re-integratie
Het werk met vluchtelingen en asielzoekers in het detentiecentrum is uitdagender, met name op het gebied van re-integratie. Sohail biedt hen een luisterend oor en aanwezigheid, maar voelt zich vaak machteloos door de verschrikkelijke verhalen die hij hoort over mishandeling en misbruik in hun thuislanden en oorlogsgebieden. Hij heeft geleerd om deze gevoelens van machteloosheid los te laten, omdat de mannen niet vragen om bevrijding of juridische hulp, maar simpelweg om gehoord te worden.
Omgaan met diverse opvattingen over de islam
Het detentiecentrum is een microkosmos van verschillende culturen, nationaliteiten en stromingen, wat leidt tot vragen over uiteenlopende islamitische opvattingen. Sohail beschrijft een situatie waarin een Turkse en een Marokkaanse gedetineerde ruzie kregen over de manier van bidden (met schouders en voeten tegen elkaar). Zijn taak is om de middenweg te zoeken en uit te leggen dat bepaalde praktijken niet verplicht zijn, maar gebaseerd zijn op de juiste bronnen. Hij vindt het belangrijk om te bemiddelen en begrip te kweken voor de verschillende interpretaties.
De strijd tegen radicalisering
Sohail is actief betrokken bij de bestrijding van radicalisering en maakt deel uit van een commissie die zich hiermee bezighoudt. Hij benadrukt het belang van het openhouden van deuren en het aangaan van discussies, zelfs met gedetineerden die mogelijk geradicaliseerd zijn. Hij hanteert een benadering van vriendelijkheid en respect, waarbij hij gedetineerden uitnodigt om hun standpunten te beargumenteren met de juiste bronnen. Hij ziet het als een soort schaakspel, waarbij hij de persoon respecteert, ook al weet hij dat die persoon fout zit of verkeerd is ingelicht en gebrainwasht.
Hij waarschuwt voor de gevaren van het internet en "wolven in schaapskleren" die religieuze teksten verdraaien. Jonge mensen, vaak met een problematisch verleden, zoeken naar identiteit en broederschap, en kunnen daardoor kwetsbaar zijn voor radicale groeperingen die liefde en broederschap prediken. Hij deelt een ervaring met een gedetineerde die, na beïnvloed te zijn door een radicale imam, bijna vrijkwam met een gevaarlijke ideologie. Door het tonen van een filmpje met geleerden die tegen terrorisme zijn, en door een respectvolle dialoog aan te gaan, wist Sohail de jongen te overtuigen. De jongeman vroeg om zijn telefoonnummer voor verdere begeleiding, wat Sohail moest weigeren vanwege de regels, maar hij benadrukt dat er nazorg wordt geboden.
Radicalisering en extremisme - educatieve video
Discriminatie en de kracht van veerkracht
Discriminatie is een veelvoorkomend thema onder gedetineerden, zowel geradicaliseerden als niet-geradicaliseerden. Sohail gebruikt het verhaal van de profeet Jozef, die onschuldig in de gevangenis zat, om gedetineerden te inspireren. Hij confronteert hen met hun eigen rol in hun situatie, bijvoorbeeld door te vragen hoeveel sollicitatiebrieven ze hebben gestuurd. Hij deelt zijn eigen ervaring als imam, die ondanks een mogelijke naam als Achmed of Mohammed, nooit gediscrimineerd is in Nederland en zijn geloof kan praktiseren zonder toe te geven aan dingen die niet mogen. Hij moedigt gedetineerden aan om hun tijd in detentie te benutten voor opleiding en persoonlijke ontwikkeling, en hun analytische en tactische vaardigheden, die ze wellicht voor criminele doeleinden gebruikten, om te zetten naar iets goeds.
Hij illustreert dit met het verhaal van profeet Jozef, die vlak voor zijn vrijlating niet klaagde over zijn lot, maar de hoogste positie eiste en rechterhand van de koning werd. Dit benadrukt het belang van veerkracht en het benutten van kansen, zelfs in moeilijke omstandigheden.
Aanvallen op straatpredikers en religieuze vrijheid
Een apart deel van de tekst beschrijft een incident waarbij een straatpredikster, Yerani, werd aangevallen tijdens haar prediking in Amsterdam. Ze werd fysiek aangevallen, haar spullen werden vernield en ze werd over de straat getrokken. Yerani en haar collega's ervaren dit als een vorm van vervolging, waarbij ze worden uitgescholden, bespot en soms fysiek aangevallen wanneer ze over Christus spreken. Ze ziet de weerstand met name vanuit mensen met een islamitische achtergrond, en de dader van dit incident was een Turkse moslim. Dit incident wordt gebruikt om aan te tonen dat, ondanks de bewering dat er in Nederland geen vervolging is, predikers aan de frontlinie anders ervaren. Yerani benadrukt dat ze niet tegen personen is, maar tegen ideologieën die mensen van God vandaan houden.
Reflectie op jodendom, islam en maatschappelijke verdeeldheid
Een significant deel van de tekst bevat een diepgaande gedachtewisseling tussen twee personen met verschillende achtergronden, die de complexe relatie tussen jodendom, islam en de huidige maatschappelijke verdeeldheid onderzoeken. Ze bespreken hoe personen met een Joodse achtergrond zich onveilig voelen en Israël zien als een toevluchtsoord, wat leidt tot een neiging om Israël onvoorwaardelijk te verdedigen. Er wordt gewezen op de moeilijkheid om solidair te zijn met de Palestijnse zaak én bezorgd te zijn over antisemitisme, zonder direct in een kamp te worden geplaatst.
Beiden erkennen hoe snel ze worden beoordeeld op basis van hun afkomst. De ene persoon, met een Marokkaanse achtergrond, heeft dit al langer ervaren, terwijl de ander dit meer recent ervaart sinds hij over zijn Joodse achtergrond en Israël schrijft. Ze bespreken het gevoel van machteloosheid bij het zien van verdeeldheid en de druk om "moedig" te zijn voor het uiten van hun standpunten. Ze hekelen de politieke discussie die onterecht wordt voorgesteld als een religieus conflict en bekritiseren politici die antisemitisme in de schoenen schuiven van moslims en Marokkanen in het bijzonder.
Er wordt benadrukt hoe belangrijk het is om mild te zijn voor elkaar en de menselijkheid in elkaar te herkennen. De complexiteit van de angst onder Joden en hun relatie met Israël wordt erkend, en het belang van het voeren van moeilijke gesprekken binnen de eigen kring wordt onderstreept. Ze verzetten zich tegen de hokjes waarin ze worden geplaatst en voelen zich meer individu dan groepslid. De ene persoon voelt de behoefte om op te komen voor "zijn" mensen, terwijl de ander zich verzet tegen het spelen van de rol van de "goede Marokkaan" of "goede Jood".
De interviewer vraagt naar de fascinatie voor Slotervaart en Marokkaanse families, en de lessen die geleerd zijn uit het werk. De ander deelt de ervaringen uit het boek "Onzichtbare ouders", waarin de isolatie van gezinnen en het gebrek aan gelijkwaardigheid in contact met instituties werd beschreven. Dit liet zien hoe de realiteit niet paste binnen de geruststellende verhalen die links zichzelf vertelde.
Ze bespreken hoe ze omgaan met de reacties en oordelen op sociale media, en de strijdbaarheid die voortkomt uit het gevoel dat de democratische rechtsstaat op het spel staat. De ene persoon vindt hoop in de volgende generaties migranten die het goed doen en de toegenomen deelname aan ouderavonden op islamitische scholen. De ander benadrukt het belang van echte vriendschap als wapen tegen fascisme, omdat vriendschap gebaseerd is op gelijkwaardigheid, in tegenstelling tot hiërarchische politieke systemen.
De rol van migratie en identiteit in Nederland
De discussie keert terug naar de Nederlandse context, met de constatering dat we na de serie over Pim Fortuyn niet veel zijn opgeschoten. De "drie m's" (Marokkanen, moslims, migranten) blijven onderwerp van verhitte debatten. Er wordt gewezen op het giftige discours waarin moslims, en Marokkanen in het bijzonder, structureel als volksvijand worden neergezet, wat een dieptepunt bereikte na de "meer of minder Marokkanen"-uitspraak.
De interviewers bespreken ook de rol van de media en hoe persoonlijke ervaringen politiek worden. De ene persoon, met een Marokkaanse en islamitische achtergrond, ervaart de combinatie van haar identiteit en linkse politieke overtuiging als een bron van "kortsluiting" bij sommigen. Ze gebruikt de documentaire serie "Land van aankomst" als voorbeeld van hoe migratiegeschiedenis is veranderd en hoe het optimisme van vroeger, zoals voorspeld door Paul Scheffer, door de huidige realiteit pijnlijk naïef klinkt. Ze benadrukt dat ondanks de uitdagingen, de volgende generaties migranten steeds meer deel uitmaken van een nieuw "wij".
Religieuze bronnen en interpretatie
Een deel van de tekst gaat over de persoonlijke studie van Hadith (overleveringen van de profeet Mohammed) door een van de sprekers. Hij beschrijft hoe de Turkse traditie vaak het geloof in de Koran benadrukt, maar minder de Hadith, en dat men zich vaak beperkt tot de kennis uit preken van de imam. Met de digitalisering zijn religieuze bronnen echter makkelijker toegankelijk geworden. Hij ervaart het lezen van Hadith als een feest, omdat het inzichten biedt in dagelijkse onderwerpen en menselijk gedrag. Hij nuanceert echter dat niet alle Hadith even betrouwbaar zijn en dat context en uitleg essentieel zijn. Hij geeft een voorbeeld van een zwakke Hadith over druiven en brood, die hij als verzonnen bestempelt na verder onderzoek.
De spreker benadrukt het belang van het begrijpen van de betrouwbaarheid van de bronnen en de context van de uitspraken. Hij merkt op dat er veel uitspraken in omloop zijn die als Hadith worden beschouwd, maar dat niet zijn. Door het lezen van Hadith kan men, zelfs als theologische leek, beter begrijpen hoe Hadithwetenschap in elkaar zit. Hij concludeert dat er ondanks de uitdagingen een enorme schat aan kennis overblijft waarmee men zichzelf en anderen beter kan begrijpen.
tags: #turkse #man #preek #straat #straatinterview