Dankbaarheid, lofprijs en aanbidding zijn drie sleutels die het leven met God totaal kunnen vernieuwen. Dit wordt weerspiegeld in bijbelse teksten zoals: "Ik ga Uw poorten binnen om U te danken, en Uw voorhof om U te loven. Ik dank U en prijs Uw heilige naam, want U bent goed, Uw liefde kent geen grenzen, Uw trouw gaat van generatie op generatie."
De Bijbel benadrukt de vreugde die voortkomt uit Gods redding: "Ik breng met vreugde dank aan de Vader; Hij heeft mij gered uit de macht van de duisternis en mij overgebracht naar het rijk van Zijn geliefde Zoon, die mij de verlossing heeft gebracht, de vergeving van mijn zonden." Dit leidt tot een onwankelbaar Koninkrijk en een dankbare vereering van God.
De apostel Paulus moedigt dankbaarheid aan onder alle omstandigheden: "Onder alle omstandigheden dank ik U! Want dat is wat U van mij verlangt, want ik ben één met Christus." Hij adviseert ook: "Ik ben over niets bezorgd, maar ik vraag God wat ik nodig heb en dank Hem in al mijn gebeden. Dan zal de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, mijn hart en mijn gedachten in Christus Jezus bewaren." De vrede van Christus dient in het hart te heersen, als deel van het lichaam van Christus, en dit gaat gepaard met dankbaarheid.
Alles wat gedaan en gezegd wordt in de Naam van de Heer Jezus, dient te gebeuren met dankzegging aan God de Vader: "Alles wat ik zeg en doe in de Naam van de Heer Jezus, doe ik terwijl ik God de Vader dank door Hem."
De Traditie van de Nieuwjaarstoespraak voor Predikanten
Er is verrassend weinig geschreven over de nieuwjaarstoespraak, een traditie die vooral in bepaalde kerkelijke kringen bestaat. Ds. W. P. van der Aa uit Numansdorp deed doctoraalonderzoek naar gereformeerde liturgiek en verdiepte zich later in de oudejaars- en nieuwjaarstoespraken. Hij constateerde dat de nieuwjaarstoespraak, die vaak een zegenend en bemoedigend karakter heeft, de ouderling de persoonlijke vrijheid geeft om deze vorm te geven. In tegenstelling tot toespraken door burgemeesters of ambtenaren, bevatten kerkelijke nieuwjaarstoespraken doorgaans geen stellingname tegen specifieke gebeurtenissen.
Na de toespraak wordt er vaak een psalm gezongen, zoals Psalm 134, 121, 135 of 91, die bekend staan om hun zegenende of ambtelijke karakter.
Historische Wortels van de Nieuwjaarstoespraak
Volgens ds. Van der Aa vindt de nieuwjaarstoespraak zijn oorsprong in een negentiende-eeuws gebruik, met name in afgescheiden kringen waar ouderlingen een cruciale rol speelden door het relatieve tekort aan predikanten. Als er op nieuwjaarsdag geen predikant voorging, gebeurde er niets; was er wel een predikant, dan werd deze toegesproken.
De beperkte documentatie maakt het moeilijk om de precieze geschiedenis te achterhalen. Informatie is voornamelijk afkomstig uit zeldzame opmerkingen in kerkelijke acta of verslagen van plaatselijke gemeenten. Ook in bekeringsgeschiedenissen, zoals die van een vrouw uit Numansdorp uit de late 18e of vroege 19e eeuw, komen meldingen van nieuwjaarstoespraken voor.
Deze persoonlijk getinte rede is vooral gangbaar binnen de afgescheiden kerkverbanden zoals de Gereformeerde Gemeenten en de Oud Gereformeerde Gemeenten. Ook in behoudende hervormde en christelijke gereformeerde gemeenten is het een bekend fenomeen op nieuwjaarsmorgen.
De Nieuwjaarsdienst: Facultatief en Plaatselijk
Hoewel de dienst op nieuwjaarsmorgen ouder is dan de negentiende-eeuwse oudejaarsdienst, is deze niet van alle tijden. Ds. Van der Aa benadrukt dat de nieuwjaarsdienst nooit landelijk is opgelegd. Het was een facultatieve, vaak plaatselijke gewoonte, aangeraden om de kerkgang op nieuwjaarsdag te bevorderen boven wereldse activiteiten.
Vroeger luisterden gemeenteleden op nieuwjaarsdag vaak naar een preek over de besnijdenis van de Heere Jezus, een gebruik dat voortkwam uit de achtste dag na de geboorte van Jezus. Dit toont aan dat de Reformatie niet altijd radicaal brak met rooms-katholieke tradities. Tegenwoordig ligt de focus vaker op thema's als "nieuw jaar" of "nieuw leven".
Persoonlijke Reflecties op de Nieuwjaarstoespraak
Ds. Van der Aa heeft een ambivalent gevoel bij de nieuwjaarstoespraak. Hij erkent de potentiële valkuil van het verabsoluteren van de predikant, wat kan leiden tot een heropleving van het priesterschap, zij het via de achterdeur. Hij benadrukt dat, hoewel de predikant een bijzondere roeping heeft, hij ook een gewoon mens is.
In gemeenten met weinig predikanten kan de toespraak het predikantschap verder verbijzonderen. Desondanks ziet hij ook de Bijbelse waarde in het elkaar toewensen van zegen en bemoediging, vergelijkbaar met de pastorale toon in de brieven van Paulus aan Timótheüs. Hij pleit er echter voor dat dit geen eenrichtingsverkeer wordt en dat ook ouderlingen en diakenen Gods zegen mogen ontvangen.
Ds. Van der Aa wordt zelf niet toegesproken tijdens de nieuwjaarsdienst, maar ontvangt wel zegenwensen van kerkenraadsleden en persoonlijke bemoedigingen van gemeenteleden. Hij vindt januari een geschikt moment voor het uitwisselen van zegen en bemoediging voor het komende jaar, maar ziet ook mogelijkheden bij het begin van het winterwerk of op biddag en dankdag.
Persoonlijk voelt hij zich niet altijd comfortabel bij het toegesproken worden, omdat hij zich dan apart gezet voelt. Toch wil hij er niet voor weglopen, omdat hij zich een geroepene weet.
Alternatieve Uitingen van Waardering
Ds. L. Blok uit Ermelo deelt de terughoudendheid ten aanzien van de nieuwjaarstoespraak, meer om persoonlijke dan om principiële redenen. Hij waardeert de intentie achter het gebruik, maar houdt niet van toespraken, zeker niet als de dienst al langer duurt door bijvoorbeeld de bevestiging van ambtsdragers.
In de gereformeerde gemeente van Nunspeet, waar hij zeventien jaar diende, werd hij op nieuwjaarsdag nooit toegesproken, omdat men wist dat hij dit niet op prijs stelde. In plaats daarvan ontving hij kaartjes met de beste wensen van de gemeente, terwijl hij zelf vanaf de preekstoel een gezegend nieuwjaar toewenste.
Ds. Blok beschouwt de wens dat de ambtelijke bediening en het werk in het nieuwe jaar gezegend mogen worden, en dat de predikant verbonden zal blijven met de gemeente, als een mooi gebruik. Hij herinnert zich ook een traditie in Nunspeet waarbij de kerkenraad na de nieuwjaarsdienst koffie dronk en elkaar het beste toewenste. Later was hij betrokken bij recepties aan het begin van het jaar, waar diverse actieve gemeenteleden werden bedankt en in het zonnetje gezet.
Een Ouderling's Pleidooi voor de Nieuwjaarstoespraak
D. Koole, ouderling in de christelijke gereformeerde kerk van Den Haag-Zuid, is een voorstander van de nieuwjaarstoespraak. Hij uit twijfels bij de "bescheidenheid" van predikanten die niet toegesproken willen worden, suggererend dat sommigen er wel degelijk gevoelig voor zijn. Hij vindt dat, aangezien de predikant het hele jaar tot de gemeente spreekt, de gemeenteleden één keer per jaar best iets terug mogen zeggen.
Koole benadrukt de uitdagingen van het predikantschap: het plaatsen van geloofswaarheden in de realiteit van de gemeenteleden, en het omgaan met de problemen en het leed van de gemeente. Hij stelt dat predikanten veel geduld, energie, tijd en liefde nodig hebben, en dat sommigen "uitgeblust" raken. De nieuwjaarstoespraak kan een moment zijn om hen te bedanken voor hun pastorale begeleiding.
Toen een predikant in Den Haag-Zuid aangaf geen prijs te stellen op een toespraak, reageerden gemeenteleden verbaasd, omdat het een traditie was. Zij schreven daarop briefjes met de beste wensen. Koole is ervan overtuigd dat predikanten uiteindelijk gevoelig zijn voor dergelijke uitingen van waardering.
Hij waarschuwt echter voor "mensverheerlijking" in de toespraak en benadrukt dat de predikant deelt in lief en leed. Koole suggereert dat ook een gemeentelid de toespraak zou kunnen houden, om de focus te verbreden.
Een speciale boodschap aan alle dominees en predikanten in Nederland | David Maasbach
Christelijke Kaarten: Een Moderne Vorm van Waardering
Naast traditionele toespraken, bieden christelijke kaarten een toegankelijke manier om waardering en dankbaarheid te uiten. Online platforms maken het eenvoudig om inspirerende en bemoedigende kaarten te bestellen, die snel geleverd worden.
Deze kaarten, variërend van klassiek tot modern, zijn ontworpen met zorg en aandacht voor detail, en voorzien van teksten die de liefde en hoop van Jezus delen. Ze bieden een manier om vrienden en familie te bemoedigen, en tegelijkertijd de hoogste kwaliteit en een snelle levering te garanderen.
