Ode aan de Synode: Kunst, Calvinisme en de Impact van een Historische Kerkvergadering

De Synode van Dordrecht: Een Historisch Overzicht

Van november 1618 tot mei 1619 vond de Synode van Dordrecht plaats. Dit was de eerste protestantse kerkvergadering met deelnemers uit heel West-Europa. De Synode wordt gepresenteerd als een politiek, religieus en cultureel evenement, met vergaande gevolgen voor calvinisten in en buiten de Republiek.

De Synode van Dordrecht (1618-1619) tekende de concrete krijtlijnen uit van het calvinisme in Nederland en zette zo haar tegenstanders buitenspel. De synode van Dordrecht haalt de geschiedenisboeken als een unieke kerkvergadering die de stad bijna een jaar lang tot het centrum van Europa maakte. Meer dan honderd theologen, predikanten en politici uit binnen- en buitenland namen eraan deel en zorgden voor een grote omslag in de geschiedenis. De synode zette Dordrecht stevig op de kaart.

Aan het einde van de synode in Dordrecht legde men de ‘Dordtse Leerregels’ vast en werd besloten de bijbel voor het eerst officieel in het Nederlands te vertalen: de Statenvertaling. Deze beslissing, 400 jaar geleden genomen, vormt nu de insteek van een verrassend hoogtechnologische installatie.

Tentoonstellingen en Herdenkingen

Werk, bid & bewonder - Een nieuwe kijk op calvinisme

Het Dordrechts Museum presenteert de tentoonstelling Werk, bid & bewonder, die de relatie tussen calvinisme en kunst in een brede context laat zien. Clichés over kunst en calvinisme worden ontrafeld en enkele hardnekkige mythes ontkracht. De tentoonstelling laat zien dat topkunst en calvinisme juist heel goed samen gaan, en dat kunst ook de huizen van gereformeerden siert, zij het met andere accenten.

Met bijzondere objecten en kunstwerken van schilders van de 17e tot begin 20e eeuw, zoals Rembrandt van Rijn, Ferdinand Bol, Vincent van Gogh en Piet Mondriaan, wordt de verbinding tussen kunst en calvinisme verkend. Fotograaf en filmmaker Ahmet Polat schetst in de expositie met het drieluik *Liever Turks dan Paaps* de complexiteit van de calvinistische (volks)aard en verbeeldt wat ons in Nederland verbindt, niet wat ons verdeelt.

De tentoonstelling Werk, bid & bewonder - Een nieuwe kijk op kunst en calvinisme was te zien in het Dordrechts Museum van 11 november 2018 tot en met 26 mei 2019.

Ode aan de Synode: Een Breed Evenementenprogramma

Ter gelegenheid van het 400-jarig jubileum van de Synode van Dordrecht organiseert de stad tot 29 mei 2019 een uitgebreid evenementenprogramma onder de noemer ‘Ode aan de Synode’. Dit programma omvat diverse activiteiten zoals tentoonstellingen, congressen, concerten en theater, gericht op een breed publiek.

Koning Willem-Alexander opende op zaterdag 10 november 2018 de viering van ‘Ode aan de Synode’ in de Augustijnenkerk in Dordrecht. De feestelijkheden duren 180 dagen, even lang als de synode destijds.

In het kader van de ‘Ode aan de Synode’ werd ook de tentoonstelling Werk, bid & bewonder geopend in het Dordrechts Museum door de koning, die een bijbel uit de koninklijke collectie in een vitrine plaatste.

De Synode van Dordrecht in de Grote Kerk

In de Grote Kerk in Dordrecht is de nieuwe tentoonstelling De Synode van Dordrecht ingericht door het Dordrechts Museum. In drie nissen in de kerk worden met prenten en teksten, ook in het Engels, de betekenis van de internationale kerkvergadering uit 1618 uitgelegd. Deze tentoonstelling is opgezet in samenwerking met de tentoonstellingscommissie van de Grote Kerk, de Vereniging van Vrienden van de Grote Kerk te Dordrecht en het Reformatie Instituut Dordrecht.

Synode 5D biedt een virtuele reis terug in de tijd, waardoor bezoekers kunnen zien hoe de stad er in 1618 uitzag tijdens de vergadering. Hoewel het stratenpatroon en sommige gevels nog herkenbaar zijn, heeft vier eeuwen voor aanzienlijke veranderingen gezorgd.

Robotarm Kalligrafeert Statenvertaling

Een opvallende installatie in het kader van de herdenking is een robotarm die zes maanden lang de Statenvertaling kalligrafeert. Dit kunstproject, geïnitieerd door een Duits kunstenaarscollectief, benadrukt de blijvende impact van de beslissing om de bijbel voor het eerst officieel in het Nederlands te vertalen.

Op het plein van Het Hof van Nederland staat een robotarm die de hele Statenbijbel uitschrijft. Deze installatie is onderdeel van de expositie Te Kunst en te Keur - 400 jaar Statenbijbels, die van 11 november 2018 t/m 2 juni 2019 liep in Het Hof van Nederland in Dordrecht.

Kunstenaar Henk Helmantel en de Synode

De Groningse kunstenaar Henk Helmantel maakte in juni deel uit van een bezoek aan Dordrecht, waar hij in het depot van het Dordrechts Museum voorwerpen selecteerde voor een stilleven, geïnspireerd door en door de Synode van Dordrecht. Daarnaast maakte hij schetsen van het interieur van de Grote Kerk.

Terug in zijn atelier in Groningen ging Helmantel aan het werk. Hij voltooide twee stillevens en een kerkinterieur. Op één van de werken is een prominente plaats ingeruimd voor de schoorsteenbijbel, een bijbel die in het bezit was van de eerste gereformeerde burgemeester van Dordrecht, Cornelis van Beveren. Naar verluidt bewaarde Van Beveren de bijbel in de schoorsteen van zijn woning aan de Wijnstraat.

Verdergaande Activiteiten en Onderzoek

De impact van de Synode van Dordrecht strekt zich uit tot ver buiten de stad en de herdenkingsperiode. Er is veel aandacht voor het historische belang van de gebeurtenis, wat blijkt uit diverse lezingen, conferenties en symposia.

Studiebijeenkomsten en Lezingen

• Op donderdag 18 oktober 2018 vond aan de Vrije Universiteit Amsterdam een studiebijeenkomst plaats rond het boek Dordt in context van prof. dr. G. van den Brink, met reacties van hoogleraren F. A. van Lieburg, H. A. Bakker en C. van der Kooi.
• Op vrijdag 19 oktober 2018 hield dr. B. J. Spruyt in Gouda de laatste van drie lezingen in het kader van het studium generale van Driestar educatief over Het blijvend getuigenis van Dordt.
• Op maandag 22 oktober 2018 was er in Middelharnis een bijeenkomst rond de Dordtse Leerregels met als spreker ds. J. van Walsem uit Leerdam.
• Van 26 oktober tot 24 november 2018 organiseerde het Platform Kerk & Kunst in Dordrecht een expositie rond het thema Van Letter tot Leven.
• De bondsdag van de Hervormde Mannenbond op zaterdag 27 oktober 2018 in Putten was gewijd aan de Synode van Dordrecht, met sprekers prof. dr. W. H. Th. Moehn en ds. A. J. Mensink.
• Op zaterdag 27 oktober 2018 stond de reformatieherdenking in Oud-Beijerland in het teken van de Dordtse Leerregels, met medewerking van diverse predikanten.
• Op woensdag 31 oktober 2018 werd in Genemuiden een Reformatieherdenking gehouden met het thema Voortgaande Reformatie in Genemuiden.
• Op woensdag 31 oktober 2018 vond in Monster een reformatiebijeenkomst plaats met als thema 400 jaar Dordtse Leerregels.
• Op donderdag 1 november 2018 werd in Rhenen een herdenkingsbijeenkomst 400 jaar Synode van Dordrecht gehouden.
• Op maandag 5 november 2018 werd in Rouveen een reformatieavond gehouden over de Dordtse Leerregels met prof. dr. H. J. Selderhuis.
• Op dinsdag 6 november 2018 vond in Leeuwarden een herdenkingsbijeenkomst plaats met prof. dr. H. J. Selderhuis en prof. dr. S. Groenveld.

Conferenties en Congressen

• Van 14 t/m 16 november 2018 vond in het Energiehuis in Dordrecht een internationale conferentie plaats over de Dordtse Synode.
• De dertigste Dag van de Nederlandse Kerkgeschiedenis, op zaterdag 17 november 2018, was gewijd aan „lokale voorgeschiedenissen” van de synode en werd gehouden in het Dordrechts Museum.
• Op zaterdag 17 november 2018 hielden de Gereformeerde Gemeenten en de Hersteld Hervormde Kerk een symposium in het Wartburg College locatie Marnix in Dordrecht met als thema Dordrechts erezuil, herdacht en herleefd.
• Op zaterdag 17 november 2018 werd in de Grote Kerk te Dordrecht een herdenkingsbijeenkomst Nationale Synode 1618-1619 gehouden.
• Op zaterdag 17 november 2018 werd in De Ark in Papendrecht een jeugdcontactavond gehouden met als thema Hoe dichter bij Dordt....

Volgens directeur Peter Schoon van het Dordrechts Museum stond er destijds nog niet vast wat het museum over drie jaar zou doen ter gelegenheid van het 400-jarig jubileum van de Synode. "Maar er komt absoluut een boek en een tentoonstelling en we gaan nog veel meer doen. We willen allerlei partijen over de stad erbij betrekken." Bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Fred van Lieburg deed onderzoek, onder meer in het archief van het museum, waaruit veel nieuwe informatie over de synode naar voren kwam.

tags: #dordrechts #museum #tentoonstelling #ode #aan #de