Het lied 'Geef vrede, Heer, geef vrede' is actueler dan ooit. Dit vredesgebed, geschreven door de doopsgezinde predikant Jan Nooter in de vorige eeuw, weerspiegelt een diep verlangen naar vrede in een wereld die voortdurend worstelt met conflicten en onzekerheid. De tekst, hoewel ogenschijnlijk eenvoudig, heeft een rijke historie en draagt lagen van betekenis met zich mee.
De Oorsprong: Van Arndt tot Nooter
De woorden van het lied zijn losjes gebaseerd op een gedicht uit 1837 van de Duitse dichter Ernst Moritz Arndt. Arndt, aanvankelijk een revolutionair denker die streed voor de afschaffing van slavernij en zich verzette tegen Franse bezetters, werd later een behoudender figuur. Zijn 'Friedensgebet' uit 1837 kan gezien worden als een uiting van innerlijke rust.
Jan Nooter hertaalde de tekst van Arndt en gaf er een eigen interpretatie aan. Hij liet het lied zingen op de melodie van 'Ik wil me gaan vertroosten' uit het Antwerps Liedboek van 1539. Dit lied kende Nooter al sinds zijn betrokkenheid bij de Geertekerk in Utrecht, waar hij vanaf 1971 als studentenpredikant actief was. De Geertekerk was destijds een centrum voor de Oecumenische Studentenbeweging, waar idealisten uit diverse protestantse en katholieke richtingen samenkwamen, gedreven door de geest van de Flower Power en de wens naar vrede.
De Verspreiding en Betekenis van Nooters Lied
Het lied van Jan Nooter werd wijdverspreid en in meerdere talen vertaald. Het vond zijn weg naar katholieke erediensten en werd in 1973 opgenomen in het Liedboek voor de Kerken. In het huidige liedboek staat het onder gezang 1010. Een bewerkte Duitse versie verscheen in 1980 voor de Lutherse kerk.
De vier strofen van het lied, met een metrisch schema van 7-6-7-6-7-6-7-6 en een gekruist rijm, vormen een indringend gebed om vrede, gericht tot Christus. De eerste twee strofen beschrijven de sombere toestand in de wereld, gekenmerkt door Koude Oorlog-spanningen, de bouw van de Berlijnse Muur en de Cubacrisis. De woorden over lijden, angst en een duistere toekomst blijven echter ook decennia later actueel.
De derde en vierde strofe markeren een verschuiving van wanhoop naar hoop. De gemeente richt zich tot de Heer, 'die de vrede zijt', en herinnert zich Zijn woorden: 'Mijn vrede geef ik jullie'. Het lied benadrukt de noodzaak van bekering en liefde, en de rol van gelovigen als 'levend teken' van Christus' vrede in een wereld vol strijd en onrecht.
Een Tweede Vredeslied: 'Geef Vrede Door van Hand tot Hand'
Naast het lied van Nooter, is er een ander belangrijk vredeslied: 'Geef vrede door van hand tot hand', geschreven door Fred Kaan. Kaan, een Nederlandse dichter van kerkliederen die in Engeland werkte, ontwikkelde een pacifistische overtuiging mede door de verzetsactiviteiten van zijn ouders tijdens de oorlog.
Zijn lied, geschreven in 1987, won een prijs in een BBC-wedstrijd en werd opgenomen in de rubriek 'Vrede' van het Liedboek. De tekst verbindt vrede met het delen van brood, net als het avondmaal, en het doorgeven van Christus van hand tot hand. De oorspronkelijke titel, 'Put peace into each otherâs hand', en de melodie, 'Hands shaped like a cradle', suggereren een beeld van zorgzaamheid en het bewaren van een kostbare vlam.
De Melodie: Een Ierse Oorsprong
De melodie van 'Geef vrede door van hand tot hand' heeft een fascinerende oorsprong. Het is gebaseerd op een Ierse volksmelodie, genaamd 'St. Columba', verzameld door George Petrie in de eerste helft van de negentiende eeuw. Deze melodie, afkomstig uit County Londonderry, werd in 1874 opgenomen in de Church Hymnal van de Church of Ireland.
De melodie, met zijn wiegende, driedelige ritme, past op de gebruikelijke strofevorm van 8-7-8-7 lettergrepen. Het ontbreken van de zevende toon van de diatonische toonladder en het veelvuldige gebruik van secundes geven de melodie een kenmerkende klank. De beweging in de melodie, met stijgende en dalende lijnen, reflecteert de diepe emotie van het lied.
Geef vrede door van hand tot hand
Liturgische Bruikbaarheid en Theologische Diepte
Beide liederen zijn liturgisch waardevol. 'Geef vrede, Heer, geef vrede' is ondergebracht in de rubriek 'Samen leven â vrede' en kan gezongen worden in diensten over diakonaat, vrede en gerechtigheid. Hoewel de Nederlandse vertaling de oorspronkelijke avondmalsaanduiding heeft weggelaten, kan het lied toch uitstekend dienen als afsluiting van de avondmaalsviering.
'Geef vrede door van hand tot hand' is, net als het eerste lied dat Fred Kaan ooit schreef, een postcommunio-lied. Het benadrukt hoe de betekenis van de avondmaalsviering zich uitstrekt tot het dagelijks leven, met name in het delen van brood met de hongerigen en het lenigen van allerlei nood in de wereld. De trits vrede-Christus-brood vormt de kern van de boodschap.